RODNYJA VOBRAZY Vobrazy miłyja rodnaha kraju,               
Smutak i radaść maja!..
      
 
Jakub Kołas
    Hałoŭnaja      Słoŭniki           Spasyłki      Ab sajcie       Кірыліца      Łacinka    
Frańcišak Bahuševič
Daviedka
Kantekstny tłumačalny słoŭnik
Smyk biełaruski
 
Pradmova
 
Smyk
 
Udava
 
Hora
 
Pieśnia
 
Svatany
 
Svatanaja
 
Pieśnia
 
Pieśnia
 
Kałychanka
 
Pieśnia
 
Chmarki
 
Panskaja łaska
 
Achviara
 
Skacinnaja apieka
 
Balada
 
Žydok
 
Nia ŭsim adna śmierć
 
Nie curajsia
 
Panskaje ihryšča. Jurki
 
Adkaz Jurcy na «Panskaje ihryšča»
 
Svaja ziamla
 
Śvińnia i žałudy
Pradmova
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Smyk
Och, dajcie ž mnie smyk,
Kab usiudy hraŭ!
Choć by sam ja źnik,
Aby hołas daŭ;
Kab toj hołas čuć
Pa usiej ziamłi,
Hdzie ludzi žyvuć,
Hdzie daŭniej žyłi!
Vyjšaŭ by ja ŭ haj, –
Čyk-čyryk duba,
Až jon hraŭ by, znaj,
Jak taja truba,
Što paźvie na sud
U astatni čas
Uvieś Božy lud...
Pazavie i nas.
Chvojku b paciahnuŭ,
Kab až bor pryloh,
Uvieś les sahnuŭ
U barani roh;
I zavyŭ by jon,
Kab usio pačuŭ,
I naš jenk i ston
U bary b łunuŭ!
Kab biarozku raz
Paciahnuŭ smykom,
Jana viečny b čas
Raŭła b z mužykom!
Kab až ziołački
Zaihrałi by,
Jak ščyhołački,
Zaśpiavałi by!
Jak smyčkom by tym
Kamień začapić,
Dyk pajšoŭ by dym...
«Kamień nie ściarpić!»
U žarstvu, piasok,
Kab rassypaŭsia,
Kab daŭ hałasok,
Až zachłipaŭsia!
Kab pačuŭ usiak
Dy kab łitaść mieŭ:
Kab ćviordy raźmiak,
Kab miakki až mleŭ!
Och, kab mnie toj smyk,
Kab na sercach hraŭ, –
Z radaściaj by źnik,
Aby hołas daŭ!..
 
 
 
 
Udava
Šumić z horki ručajočak,
Bryzhi raskidaje, –
Płača ŭdava sierad nočak,
Vočki vyciraje.
 
        Oj, markotnaja, łichaja
        Dola sirot-dzietak!
        Ale horšaja ŭdavaja,
        Jak tych małaletak.
 
Oj, zaznajuć hora, łicha,
Prytyki i ździekaŭ;
Buduć płakać hetak cicha,
Płakać paviek-viekaŭ.
 
        Paviek-viekaŭ ručajočak
        Bryzhi raskidaje, –
        Paviek ŭdoŭka sierad nočak
        Vočki vyciraje!
 
 
 
 
Hora
Kab mnie hołas dobry mieć,
Kab mnie hora kudy dzieć,
Kab ža hora Boh nia daŭ, –
Ja b viasioła zaśpiavaŭ:
      Oj, hora ž majo!
Skłaŭ ja hora u akłunak,
Skłaŭ biadu svaju, frasunak,
Kinuŭ ŭ rečku až da dna, –
Pryjšło hora, jak štodnia.
      Oj, hora ž majo!
Ŭziaŭ ja hora dy ŭ anuču,
Kinuŭ ŭ połymia-ahoń,
Nijak hora nie zamuču:
Hora horam, jak štodzion.
      Oj, hora ž majo!
Ŭziaŭ ja hora – dy na vožžy,
Zavioŭ ŭ les, skruciŭ da pnia,
Zaŭtra hora, jak śviet Božy,
Ŭlezła ŭ chatu, jak štodnia.
      Oj, hora ž majo!
Skłaŭ ja hora dy u doški,
Zakapaŭ u vielki roŭ,
Adyšoŭ ad jamy troški,
Až u chacie hora znoŭ.
      Oj, hora ž majo!
Zaviarnuŭšy u sałomu,
Hora ŭ łapać pałažyŭ,
Abuŭ łapać, syšoŭ z domu:
Hora horam, – łapać zhniŭ.
      Oj, hora ž majo!
Skłaŭ ja hora u tarbinu,
Až u Meryku advioz, –
Dumaŭ: tut abo ja zhinu,
Abo z hora budzie los.
      Oj, hora ž majo!
Dyk i tut niama pakoju:
Z horam loh i z horam ŭstaŭ;
Musić, Boh jaho z dušoju
Razam voźmie, razam daŭ!
      Oj, hora ž majo!
 
 
 
 
Pieśnia
Až śmiajałasia saroka,
Jak zarała baba honi;
Zajac spudziŭsia ad voka,
Ad harby padochłi koni.
 
        Až łisicy zabrachałi,
        Jak mužyk hračychu rvaŭ,
        Voŭki połudzień zabrałi,
        Jak jon pieršy snop viazaŭ.
 
Baba lulku kura ŭ chacie,
A mužyk piare kašułi,
Koń pasiecca na łapacie,
A na vierbie rastuć dułi.
 
        Oj, na prypiečku ŭ bałocie
        Łaviŭ rybku haspadar,
        A pry vyhanie na płocie
        Chavaŭ hrošy ałindar.
 
Oj, niaviestka ciešču lubie,
A syn baćku šanavaŭ,
Na sabaki zajac trubie,
Vinny doŭh sam addavaŭ!
 
 
 
 
Svatany
Oj, kalučy jałaviec, –
Jahadki sałodki.
Oj, charošy ž maładziec,
Dyk niama małodki.
 
      Adhuknisia ty na les,
      Ci chto nie pakłiča;
      U svaje partki nia ŭlez,
      Moža, chto pazyča.
 
Budziem svatać, što taki,
Što niama u śviecie:
Da raboty biez ruki,
A rad spać u lecie.
 
      Što ni voźmie, zrobie tak,
      Što śviet nadzivicca:
      Kijem kosie, hareć tak,
      Što ŭ łatach praśpicca.
 
Oj to chłopiec! u karčmie
Pieršy jon na łavie;
Pieršy zvadu z tym pačnie,
Chto jamu nia stavie.
 
      U kaściole na rok raz,
      I to sierad nočy:
      Nie pryvykšy, jak u vas,
      Leźci Bohu ŭ vočy.
 
A charošy, dyk jaki!..
Tolki što biaz nosu:
Adkusiłi nos vaŭki,
Dyk nia maje losu.
 
      A bahaty, dyk na što:
      Pazyčyŭ karončyk,
      Jak pazyča jašče sto,
      To budzie čyrvončyk.
 
A razumny ž, dyk jak toj,
Što lažyć u łomie,
Smokča łapu da śviatoj
Na piačy u domie.
 
      Nucie, dzieŭki, da jaho,
      Jak muchi da miodu:
      Budzie muž choć dla kaho
      Z dobraha zavodu.
 
Łasa jeści, smahła pić
Nia budzie adkazu,
A pa šlubie žonku bić
Dyk začnie adrazu.
 
 
 
 
Svatanaja
Oto dzieŭka, oto chvat!
Što na ŭsie tut vioski:
Choć pavieś na dobry ład,
Dyk škoda biarozki.
 
      Jak vyniesie chusty prać, –
      Vada usie zmyje,
      A jak vyjdzie ŭ pole žać,
      Dyk płača, až vyje.
 
Nažnie žmieniu abo dźvie –
Zusim abamleje,
Zažon ruki razadźmie,
I viecier padvieje.
 
      A jak pole! Čysta tak,
      Što tolki na dziva!
      Jak uhledzie hdzie burak,
      To kaža – krapiva!
 
Nie karovu, a  byka
Usio daić choča,
A jak niama małaka,
Dyk jana rahoča!
 
      «Niachaj ža ich, – kaža, – voŭk
      Hetyja ciałuški!
      Ja u vymia toŭk dy toŭk,
      Vymia, jak paduški.
 
Choć by kaplu choć dałi,
A to – ani kapki;
Musić, viedźmy zaklałi!
Pabiahu da babki...»
 
      Kab joj jeści nie varyć,
      Dyk piečy nia topie,
      A tak budzie nosam ryć,
      Jeści, što uchopie.
 
A jak stavie harški ŭ pieč –
Z nosu ciakuć sapłi;
Jak vymaje harški preč,
Dyk stravy ni kapłi.
 
      A što praści, tak pradzie –
      Burčyć kałaŭrotak.
      Buncik lonu tak źviadzie,
      Što nia vyjdzie motak.
 
Adna talka u chamut
Ledźvie pieraskoča,
A abryŭkaŭ ceły žmut
Za pieč zavałoča.
 
      Jak pastavie krosny tkać,
      Dyk až na Jakuba.
      A tut para užo žać, –
      Vot natkała – luba!
 
A tancuje dobra tak,
Jak cialo z hilosa.
Parvieć čysta andarak
I łapci da bosa.
 
      A piajeć tak, jak sava
      Zajca vykłikaje:
      Až trasiecca hałava –
      Tak jana hukaje!
 
Chodzie, jak čort u smale,
Choć ty adviarnisia:
U apratcy na pale
Červi zaviałisia.
 
      A bahactva poŭny miech,
      Zaviazany žyčkaj;
      Nie śmiejciesia, to nia śmiech,
      Tam dzicia z kałyskaj.
 
Nucie, chłopcy, ja vam svat:
Jana maładaja, –
Tolki ciapier pośla śviat
Akrajki skidaje.
 
      A chto voźmie – budzie rad
      I nie paraŭnuje;
      Budzie dzieła rabić šmat,
      Usio dapilnuje.
 
 
 
 
Pieśnia
Čaho  biažyš, mužyčok?
      – Pahaniaje maroz.
Čamu lažyš, mužyčok?
      – Bo uradnika vioz.
Čaho ty pješ, mužyčok?
      – Bo i chleba nia jeŭ.
Za što ty bješ, mužyčok?
      – Bo i sam toje mieŭ.
Našto ty kraŭ, mužyčok?
      – Bo svajho nie paznaŭ.
Čamu ty łhaŭ, mužyčok?
      – Bo chtoś praŭdu ukraŭ.
Čamu čorny, mužyčok?
      – Bo u chacie kuryć.
Nie pravorny, mužyčok?
      – Bo usiaki žuryć.
Čamu ciomny, mužyčok?
      – Bo pad ciomnym siadžu.
Čamu biazdomny, mužyčok?
      – Bo čužoha hladžu.
Čamu chicior, mužyčok?
      – Bo durny, jak varona.
Čaho umior, mužyčok?
      – Uciakaŭ ad «zakona»!
 
 
 
 
Pieśnia
Harcuj, tancuj, panie, –
Tabie chleba stanie.
Skačy, kruci žvava
Naleva, naprava!
Pradaj, pradaj niŭku –
Budzie na vypiŭku;
Pradaj, pradaj złydni –
Budzie na dva tydni;
Pradaj žonku, dzieci –
Vystarča na treci;
Pradaj les da dreŭka –
Budzie śvieža dzieŭka.
Pradaj usio čysta –
Budzie srebnych trysta.
Pradaj svaju słavu,
Pradaj i Varšavu,
Pradaj i čeść dočki
Za vina paŭbočki.
Bo  p a n  b u d z je  p a n a m
Navieki – i aman!
Tancuj, harcuj, panie,
Poki duchu stanie!
 
 
 
 
Kałychanka
Lułi, synok, lułi, lułi!
Usie kurački pasnułi,
Oj, pasnułi i kurčatki
Pad skrydełkam svajej matki;
A ty čaho nia śpiš, synku,
Jak by čuŭ łichu hadzinku?
Moža, budzieš kałi panam
Ci viałikim kapitanam,
A jak matka pryjdzie ŭ hości,
Oj, to budzie joj radości...
Siadzie matka ŭ kut na łavie,
Syn chleb-sol prad joj pastavie,
Ručki, nožki pacałuje,
Pamiłuje, pažałuje;
Pačastuje miadkom sytnym,
Błinkom miakieńkim padsitnym,
Piražočkam i z načynkaj,
Vieraščačkaj haračynkaj...
Lułi, synok, lułi, lułi...
Bo ŭžo kurački pasnułi.
Oj, to budzie rada matka,
Choć i prostaja sałdatka,
A ŭsiaki šapku zdymie,
Jak daznajecca ab synie.
Lułi, synok, lułi, lułi...
Bo ŭžo kurački pasnułi.
Moža, budzieš kałi panam
Ci viałikim kapitanam,
Ludcoŭ Božych budzieš bici,
Ciažka budzie ŭ śviecie žyci,
Buduć klaści, jak łichoha,
Prasić śmiertańki ad Boha.
Lułi, synok, lułi, łhołi...
Bo ŭžo kurački pasnułi.
Tahdy matka pryjdzie ŭ hości,
Syn vykinie stary kości,
Žabrujučy, pojdzie ŭ viosku,
Budzie prasić Matku Bosku,
Kab zabycca jej ab synie,
Kab nia viedać, hdzie jon zhinie.
Lułi, synok, lułi, lułi...
Bo ŭžo kurački pasnułi.
Oj, nia budź ty lepiej panam,
Ni viałikim kapitanam,
Budź, čym matańka radziła,
Kab u hości nie chadziła,
Kab viek z taboj viekavała,
Haravała, pracavała...
Lułi, synok, lułi, lułi.
Usie kurački pasnułi,
Oj, pasnułi i kurčatki
Pad skrydełkam svajej matki...
 
 
 
 
Pieśnia
Viesiałisia, rvi z kapyta,
Bo šancuje bałazie;
Jak nia stanie ŭ śvirnie žyta, –
Mielnik muki padviazie!
 
      Pan zapłacie za rabotu,
      A nakormie łasa žyd:
      Tancuj sabie choć da potu,
      Pij harełku na kradyt...
 
Kasa skosie sanažatku,
Šnur sama sacha zhare;
Tancuj sabie da upadku,
Tancuj, poki smyk dziare!
 
      Barana ŭsio zavałoča,
      A pasieje viecier sam;
      Niachaj piekłicca chto choča,
      A ty śpiavaj: «tra-ta-tam...»
 
Jość siakierka – buduć drovy,
Namałocie i sam cep...
Vypij, vypij, budź zdarovy!..
«A b y  h u b a  –  b u d z je  ch ł je b».
 
      Koń adbudzie i padvodu,
      Napasiecca dasyta,
      Ty ž śviatkuj svaju svabodu,
      Śpiavaj sabie «tra-ta-ta»!
 
Kiń žurycca, haspadaryć,
Ziamla rodzie i biaz nas,
Lepiej valcu davaj žaryć:
Na rabotu budzie čas!
 
      Pan zapłacie za rabotu,
      A nakormie łasa žyd, –
      Tancuj sabie choć da potu,
      Pij harełku na kradyt!
 
 
 
 
Chmarki
Chmarki ciomnyja, maje bratańki!
Viecier honie vas biez darožańki,
I nihdzie ž dla vas niama chatańki...
Adpačyniecie až u Božańki!
 
        Hdzie radziłisia, hdzie ž vy, chmarački,
        Hdzie «t u t e j š y m i» nazyvałisia!
        Lecicio usio, tak jak jarački...
        Choć by troški hdzie zatrymałisia!
 
Ziamłi rodnieńkaj, znać, niama u vas,
Ni vuhołčyka, ni prytułačku.
A tut viecier dźmie horšy raz u raz,
Lecicie ža vy biez ratunačku!..
 
        Letučy, ślazoj ziamlu rosicie,
        Až šumiać łistki, zielanieje les;
        Umirajučy, žyćcio nosicie,
        Usiamu žyćcio, sabie tolki kres!
 
 
 
 
Panskaja łaska
Hustoj puščaj, u marozie,
Jechaŭ bahaty pan,
Až razbojnik pry darozie
Zatrymaŭ rydvan;
Ŭsio zabraŭ z hrašmi ŭ kalecie,
Zabraŭ ŭsiu pryładu,
Ŭ panskaj sieŭ sabie karecie,
A pan biažyć zzadu!
Maroz pale panu nohi,
Cieła prabiraje,
A tut šmat jašče darohi,
A tut duch zajmaje.
Pan razbojnika błahaje
Ratavać ad śmierci.
Ł i t a s c i v y m  abzyvaje,
Aby nie umierci.
I razbojnik źłitavaŭsia:
Kažušok daŭ panu,
Pastały, što abuvaŭsia,
Vykinuŭ z rydvanu.
Sa ślazami pan bandycie
Całavaŭ u brucha,
Što acałiŭ jamu žycie
Kavałkam kažucha.
Abiacaŭsia i małicca
Za jaho i dzietak,
Słavić dobraść i dzivicca,
Što jon zrabiŭ hetak!
Oj, nia pieršy to bandyta
I pan nie astatni,
Što dabro usio zdabyta
Tolki kryŭdaj bratniaj.
A tahdy užo, dla słavy,
Kinie choć abjedki,
Vot i stanie pan łaskavy,
Łitaścivy, redki!
 
 
 
 
Achviara
Małisia ž, babulka, da Boha,
Kab ja panam nikołi nia byŭ:
Nie žadaŭ by nikołi čužoha,
Svajo dzieła jak treba rabiŭ.
Kab praź mienšym ja nosu nia draŭ,
A prad bolšym nia korčyŭ śpiny,
Kab hrech svoj prad saboj ja paznaŭ,
U druhich kab nia vidzieŭ viny;
Čužych žon kab nia vioŭ da hrachu,
A svaju kab jak treba lubiŭ,
Kab mnie dzieci byłi u słuchu,
Kab ja baćkam dla ich viek dažyŭ.
Kab ludziej pryznavaŭ za bratoŭ,
A bahactva svajo mieŭ za ich,
Kab za kraj byŭ umiorci hatoŭ,
Kab nia prahnuŭ ajčyzny čužych.
Kab ja Boha svaho nie akpiŭ,
Kab nia zdradziŭ za hrošy svoj lud,
Kab svaho ja dabra nie prapiŭ
I nizašto nia mieŭ čužy trud.
Kab pa dvojčy mnie hrošy nia brać
Za paddany kusočak ralłi.
Kab svaju mnie ziamielku arać
I umiorci na joj choć kałi.
Dyk prasi ž ty u Boha, małi,
Kab ja panam nikołi nia byŭ!
 
 
 
 
Skacinnaja apieka
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Balada
U našaj vioscy niabožčyk Anufry
Kałiści razumny byŭ i zamožny;
Jaho dva kubły, žončyny kufry
Poŭnyja byłi, – tam skarb byŭ rožny:
Staryja spancerki, župan hranatovy,
Pałotny, sukny, šapki, spadnicy...
Dźvie pary koni, a śviran novy
Łamaŭsia ad žyta, harochu, pšanicy.
Byŭ pracavity Anufry Skirdziel,
Žonka była i dzietak kučka.
Usie prymiorłi u vosiem niadziel,
Tolki zastaŭsia Anufry, jak pučka.
Siadzić i płačyć, zapioršysia ŭ chacie,
Noč na mahiłkach rodnych pravodzie;
U haspadarcy ž – strata pa stracie:
Zaraza na bydła, pažar i złodziej...
Skacina pała, humno zhareła,
Koni pakrałi ŭ čas rabočy,
A tut i płata na vykup pryśpieła,
Zborščyk, jak dym toj, lezie ŭ vočy.
Pradaŭ Anufry usiu chudobu,
Vypłaciŭ vykup, padatki i zbor.
Zvara, byvała, harščečak bobu
I žyvicca tak, aby nie umior.
Leta daždaŭšy, daŭ Boh niedarod:
Zhniłi na połi zbožža i sieny,
Bulba źviałasia, zhinuŭ harod, –
A na apłatu niama pieramieny!
Zborščyk Skirdziela źvieć na raspłatu,
Hrozie ŭ rabotu naniać na čyhunku,
Pradać i złydni, pradać i chatu...
Biedny Anufry! Niama ratunku!
Pazvałi ŭ vołaść, a tut staršyna
Pjanicaj łaje, až dziviacca ludzie.
«Ziamlu trymaje, – kaža, – skacina,
A płatu nieści, dumaŭ, nia budzie?»
Anufry z žalu raschłistaŭ hrudzi,
Źniaŭ kryžyk, skinuŭ škaplery.
«Hladzicie, – kaža, – dobryja ludzi,
Vot skarb moj – znak majej viery, –
Chiba što djabłu pradam svaju dušu,
Kab hrošy jon na padatki mnie daŭ,
Jak tut užo zhinuŭ i tam zhinuć mušu,
Bo užo čortu i dušu pradaŭ!..»
Usie až struchnułi. Błisnułi vočy,
I ślozy staromu sypnułisia curkam.
Pajšoŭ na mahiłki, dzie chodzie štonočy,
Tam načavaŭ, jak štoraz, pad pryhorkam.
Nazaŭtra, uziaŭšy košyk stareńki,
Pajšoŭ na rojsta u pušču
Źbirać syraježki, łisicy, apieńki.
Zabraŭsia ŭ załomy, u hušču, –
Až čort z-pad asiny vyłazie
I niasie kapialuch z hrašyma.
Zaraz Anufry prypomniŭ na razie,
Što treba płacić, a tut hrošy niama!
Čort pakłaniŭsia, apieńki zabraŭ,
Anuframu syple u košyk dukaty;
Vysypaŭ, śvisnuŭ, poły zadraŭ...
Anufry z hrašyma viarnuŭsia dachaty,
Zaraz u vołaść usie niedaimki,
Usie padatki jakraz adłičyŭ,
Kupiŭ vały i dva pierazimki,
Najeŭsia smahła, loh, adpačyŭ.
Jak staŭ haspadaryć, dyk rodzie,
Što dzivić usiak, pahladaje...
A na mahiłki kožny dzień chodzie
I na mšu dajeć, biadzie spahadaje:
Pazyča, daruje, hdzie treba – pamoža,
Chto z stydu nia prosie – asoča,
Unočy sam hrošy pałoža
I nadta nia lubie, jak brać chto nia choča.
      Čort až kipić, až skryhoča,
Što hetak Anufry žyvieć:
Nia tolki čortu słužyć nia choča –
Śvianconaj vadoj kožny raz abaljeć.
Čakaje čort śmierci: u zapiečku sieŭ.
Anufry čytaje žyvoty śviatych...
Posnaj zacirki na pałudzień źjeŭ,
Pieražahnaŭsia, zadychaŭ i ścich!..
I čort nie paśpieŭ ahlanucca,
Jak duch toj praź dźviery šmyhnuŭ,
Sieŭ na kaściole i hraje na dudcy!
A čort na kaścioł nie siahnuŭ!
Z taho času i da hetaj pary,
Jak palahuć ludcy adpačyć, –
Usiu noč až da rańniaj zary
Čort na čatach zdaloku styrčyć
I čakaje, ci duch toj nia skoča.
A ŭ poŭnač, u buru, tak dźmieć,
Až śviščyć, až vyje, hahoča,
Až kavałkami honty parvieć...
Tahdy duch raskałyša zvany,
Jak tolki katory dzyłiknie
(A pazvonu bajacca ž  ja n y),
Tak i viecier, i čort razam źniknie!
 
 
 
 
Žydok
Sieŭ žydok u nas u vioscy,
Pry haścincy, pry darožcy.
Mieŭ jarmułku, trepki, cycel,
Ŭ bałachonie novy hicel,
Šeść dziaciej ad žonki Rochłi,
Paŭaśminy mieŭ kartochłi,
Dziesiancioru, stołik, šafku,
Sa dźvie čarki i karafku,
Samavarčyk i trynožki,
Adnu šklanku, cukru troški,
Z dvuma dnami mieŭ paŭkvarty...
To majontak byŭ, ci žarty?!
Hadkoŭ sa try pašynkaryŭ,
Boh jašče dziaciej prydaryŭ,
Žyd prydbaŭ karoŭ ź dziesiatak,
Panastroiŭ chlaŭkoŭ, chatak,
Kupiŭ konika, pavozku
I staŭ panam na ŭsiu viosku.
U atłasach, pry zaharku,
Naniaŭ sabie i kucharku.
A jana ŭ jadvabnaj chustcy
Siadzić tolki na padušcy!
Piarviej žyda zvałi Beraj,
I paršyŭcam, i chaleraj;
Potym zvałi jahamościem,
Žyd staŭ pieršym ŭ chacie hościem.
Piarviej jon davaŭ pakłony,
Potym kłaniaŭsia chryščony.
A ciapier, idučy mima,
Ŭsiaki šapku jamu zdymie
I całuje až u ruki;
Ot jakija vyjšłi štuki!
Jon znajomy z advakatam,
Jon zapłacić tam dukatam,
Hdzie nam sotnia kaštavała,
A na našym ža nia stała.
Jon z suddzioju, jon z maršałkam,
Jon z pasrednikam... jak vałkam
Krucie imi, usio zrobie
Tabie dobra j sam zarobie;
U biadzie jon i pazyča,
A adrobiš – jon załiča.
Dobry žyd! Choć hrošy lubie,
A zhubić zusim – nia zhubie.
 
      Kab taki nam pan zyskaŭsia,
      To b śviatym jon nazyvaŭsia.
 
 
 
 
Nia ŭsim adna śmierć
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Nie curajsia
Nie curajsia mianie, paničok,
Što dałoń pakryvajuć mazołi;
Mazol – pracavitych značok,
Nie zarazie ciabie jon nikołi.
To madal za trudy i za muku,
Nie chvaroba jakaja z zarazy.
Nie stydajsia padać ty mnie ruku,
Bo na hetaj ruce niama skazy!
Ej! śmialej adkryvaj hałavu
Na pakłon moj tabie da ziamłi;
Ja tvajoj hałavy nie sarvu,
I majej vy b, pany, nie ŭziałi.
Nie ŭciakaj ad majoj ty siarmiahi, –
Mnie nia stydna u joj ani čuć,
Vot tvoj chrak ja nia mieŭ by advahi,
Čortaŭ chrak na siabie apranuć.
Na kašulu hladziš kryvym vokam,
Što u chacie mnie baby pašyłi,
Prapacieła jana maim sokam,
Ceły tydzień jaje nie pamyłi...
A tvaja ž? jak toj śnieh, jak papier,
I pacieŭ chto, i tkaŭ, i białiŭ,
I chto šyŭ, i chto praŭ... a cialer
Ty toj pot na siabie uzvałiŭ.
I kašułi toj mnie było b stydna,
Što nia sam na jaje haravaŭ,
Choć bialejša jana – nie zavidna,
Nie vaźmu, kab ty mnie daravaŭ!
      A kiń vokam na chatu maju:
I ciače, i hnije, i kryvaja,
Usiaredzinie hnoj i staić na hnaju,
I dziŭlusia ja sam, jak tryvaje?
Nie dzivisia, panok, jak žyvu, –
Mnie nichto nie pamoh budavać.
Choć lanivym u śviecie słyvu,
A mahu śviet karmić-hadavać.
Ty ž paznaŭ, što u ksionžkach staić,
A tam rozumu šmat ad viakoŭ,
I ŭsio možaš pa ksionžkach rabić;
A hdzie ž ksionžka dla nas, mužykoŭ?
Hdzie ž nam rozumu tolki nabrać? –
Znajem tolki zahon dy sachu
I žyviom, kab kasić dy arać,
Dy žyviom my u Božym strachu.
Kab umieŭ kiravać ja piarom, –
Ja by ksionžku sčyrkaŭ, jak papar,
I ab tym, jak my siejem, arom,
I jak kosim, i žniom Božy dar.
Moža b, ty pračytaŭ toj hryzmoł
I da pracy nabraŭ by achvoty,
Šanavaŭ by mužycki mazoł,
Nie curaŭsia b mužyckaj biadoty,
I padaŭ by ruku mnie, ślapomu,
I davioŭ by mianie da darohi:
Nie błudziŭ by i ja sierad łomu
I kalučak, što raniać mnie nohi!
Oj, raniać i nohi, i serca,
U sercy nianaviść, złość rodziać,
Dziaržać u tvajoj paniaviercy,
Da zdrady viaduć, ad praŭdy advodziać!..
Daruj ža ślapomu, što chodzie jon kryva,
Daruj, što nia vidzie, choć płača.
Vobmackam chodziać ślapyja – nia dziva,
Vidziučy ž u jamu jak skača?!
 
 
 
 
Panskaje ihryšča
Jurki
Kab ty viedaŭ, brat kumišča,
Što učora vidzieŭ ja?
U panoŭ było ihryšča,
Dy jakoje, aj, aj, a!
 
        Vot ihryšča, dyk ihryšča,
        Nie takoje, jak u nas:
        U cymbały bjeć žydzišča,
        Jak kałom, dyk vot jakraz.
 
Dva žydki u skrypki valać,
Treci parch u dudku dmieć.
A u miejscy jak zasmalać, –
Až ciabie tut zatrasieć!
 
        Była jašče i skrypišča,
        U abchvat budzie jakraz,
        U joj bas, dyk vot basišča!
        Jak aboryna u nas.
 
Muzykanty jak pryŭdarać
Usie razam «kazaka»,
Dyk u vočach ciomna stanić,
Až zabudziš jazyka!
 
        Bjecca serca, jak capami,
        Dryžać nohi pad taboj
        I u taniec iduć sami –
        Prosta sami miež saboj.
 
A panoŭ? dyk jak na schodzie,
Kałi člen pryjedzie sam.
Ŭsie prybraŭšysia pa modzie,
Ale ž jak? i kudy ž nam!
 
        Paničy usie prybrany,
        Usie ŭ kurtkach jak adzin:
        Rukavički malavany,
        Boty vostryja, jak kłin.
 
Akulary ž kožny ž nosie,
Visiać tut pad baradoj.
Inšy uščamiŭ na nosie,
Tancujučy z maładoj.
 
        A kašułi – laksavany,
        Ale ž biełyja jak śnieh!
        Zarukaŭki paźvivany
        I z huzami, jak harech!
 
A panienki ž? tvar jak treba,
Ale ž vopratki, chvihury?..
Nu nie jaduć, musić, chleba,
Adny tolki kanfitury!
 
        Ni jakoha niama składu:
        Žyvatoŭ u ich niamaš,
        Ale styrčyć štości z zadu –
        Tolki jeździć na kirmaš.
 
Ni to konskaja kulbaka,
Ni to kašel, ni žaŭłak
Ci puzyr z-pad andaraka...
Nu nia viedama nijak.
 
        Adzin panič nietutejšy,
        Musić, ź miesca jon, ci što,
        A usich byŭ najstrajniejšy
        I pryhož sabie ništo.
 
Zakryčyć, kab, musić, valca
Ci jakoje žyd staŭ hrać,
A žyd stary mirhielć malcu,
A toj davaj ŭsim mirhać.
 
        Hladzi, struny naciahajuć,
        Inšy ŭ dudku začnie duć,
        Tahdy razam jak zajhrajuć,
        Jak zavalać, jak daduć.
 
Kałi paničy uskočać,
Pahavorać miež saboj,
Da panienak štoś bałbočać
I pajšłi tak, jak na boj!
 
        Tyc ustałi i panienki,
        Kožny biare, jaku choča,
        I, abniaŭšy za sukienki,
        Siarod chaty pavałoča...
 
I davaj pa dvoch krucicca,
Jak «Miaciełicu» u nas,
Až u vačach mihacicca,
Jak drypočać inšy raz.
 
        Pośle, panie, jak zasiełi
        Za stałom čysta ŭsie,
        Dyk piłi, piłi, a jełi!
        Dyk niachaj ich praniasie!
 
Vot kab hetak my hulałi,
I tak piłi, i tak jełi, –
Jak by cionhle byŭ na bałi
Ad niadziełi da niadziełi!
 
 
 
 
Adkaz Jurcy na «Panskaje ihryšča»
I durny ž ty, jak miadźviedź,
Ździvavaŭsia, i čaho? –
      Žyd u dudku svaju dmieć,
      A pan skača la jaho.
To nia dziva, tolki styd!
I nam užo hraje žyd.
Tabie ž łytki zadryžałi,
Jak pačuŭ žydoŭski smyk;
Dziakuj, što skakać nia zvałi,
Dziakuj Bohu, što mužyk.
Šak panam usio ihryšča,
Bo niama čaho rabić:
Žyd usio u dudku śvišča,
A pan nožkami drabić!
A što vopratki dziŭnyja,
To ž panam i treba tak:
Žyd sabie pały pryšyje,
Dyk dla pana vyjdzie chrak.
Žyd u ciopłaj šapcy chodzie,
Panu ž daŭ svoj kapialuch;
Vot i vyjšła što pa modzie:
Pan u žyda maje słuch.
A škły tyja – dla tumanu,
Praź ich hladziš, jak u dym,
Žyd umyśnie daŭ ich panu,
Kab zrabić jaho ślapym.
      A što cienkija panienki,
A vysoki u ich zad,
Oto ž rozum u ich cienki,
Dyk i vyjšaŭ taki skład.
      Sam ty vidzieŭ: žyd mirhaje,
Bjeć cymbały, ciahnie smyk,
A pan pot svoj prałivaje,
Jak na panščyźnie mužyk!
      A što pany jaduć łasa
I što smahła mohuć pić:
Oto solać svajo miasa,
Bo ŭžo stałi čysta hnić!
      To, brat, panskija zaduški:
Usio prajełi, prapiłi,
Ciapier žydam iduć ŭ słužki
I nas ciahnuć, kab išłi.
Oto ž durniu, nie dzivujsia,
«Anioł pański» havary,
Kažy: «Boža, Ty źłitujsia!»
A žydoŭ čort pabiary!
 
 
 
 
Svaja ziamla
O, pamahaje ziamla šmat
U kožnaj chvarobie svaja!
Ja ž nie stary zapasny sałdat,
A heta viedaju dobra i ja!
      Našaja vioska Sialavičy źviecca.
Byłi unijaty kałiści dziady.
Dobraja vioska: staić pry rečcy,
I žyvuć ludcy u nas biez biady.
Na drovy nia trudna, i vyhany jość,
Ale za vieru dyk ciarpiełi nia mała:
Asesar zhaniaje, ździraje i muča nas dość,
A pop sabie takža dziareć z nas, byvała.
I jak tolki, byvała, zvanar toj zazvonie,
Dyk tut, jak ź ziamłi, asesar tyc!
I hvałtam z chat ciahnie, u cerkvu honie,
Prosta u śviacie nia možna i žyć,
Ale nia doŭha, narod prychitryŭsia:
Kožny ŭ niadzielu ranieńka ŭstanie,
Apranuŭsia, abuŭsia, pamyŭsia
I marš u lasy, jak pany na paŭstańnie.
      A tam u puščy hdzie-kolviek źbiarucca,
Čytajuć małitvy i płačuć ščera;
Skončuć małicca i razyducca,
Vot i ŭsia była tut ich viera.
Sami siabie chryściłi z vady,
Žaniłisia tak, što biaz šlubu...
I mnoha, mnoha było z tym biady,
I mnoha ludziam što na zhubu!
      Pryjšłasia kalejka maja u sałdaty;
U vołaści ž našaj prymałi.
Viedama, płačuć usie z našaj chaty,
A i čužyja ślazami žahnałi.
      Matka škapleryk dała na darohu,
Błinočkaŭ z cedu z słaninaj,
Ja pamałiŭsia našamu Bohu
I jedu ŭ nabor toj z staršynaj.
A čuŭ, što ŭ čužoj staranie
Nadta markotna pa rodnaj ziamłi;
A serca mleje, što voźmuć mianie!
Niedarma staršyna z sałdatam pryjšłi.
Płaču ja ślozna i dumaju tak:
Ziamłi ž i z saboj mnie možna uziać...
Uziaŭ u kišeń tak hrudku z kułak,
I palehčała zaraz, jak słova skazać!
      Zdałi ŭ sałdaty: «Stupaj prysiahać
Na viernaść!» – «Oj, nie, – kažu, – panie,
Ja katałik, hatoŭ pamahać
I ludziam i caru, daju abiacańnie,
Ale prad Boham svaim, u kaściele,
Jak Boh prykazaŭ, u svajej viery;
Bo Boh u mianie ŭ sercy tykiele,
A vašamu Bohu dyk treba papiery!»
Ździvavałisia ŭsie: «Ci zdureŭ,
Ci ty, – kažuć, – taki z małoha?
Tak i carkva tabie to nia chleŭ?..
Usie cara adnaho my i Boha».
«Tak, – kažu, – tak, katałickaja ž viera
Inšy ad ruskaj maje paradak;
Ja prysiahnu vam i ščera,
Ale pa-svojmu i biez dakładak».
      Tuzałi doŭha mianie i haniałi,
I pop navuku mnie havaryŭ,
A ja dziaržusia bolej dy dalej
I sam zamučyŭś i ich zaduryŭ.
Taki ž zapisałi, što ja katałik
I prysiahu daŭ u kaściele!
Da słužby jakość prendka pryvyk,
Hadkoŭ ź dziesiatak słužyŭ tykiele.
      Ale zasłałi mianie za karu
Za tysiaču mil! Vun až kudy!
Nia być i ź cialatami tam Makaru,
Tam nie zachodziać naviet žydy!
Tam zimoj dyk i słonca niama,
A letam dyk žyć nie dajuć kamary;
Choć by kłapać ziamłi – tolki pušča sama,
Dy bałoty, dy rojsty, mšary...
A pošaść jak pojdzie na lud,
Dyk mruć, jak atruty ŭziałi!
Umior by to, musić, ja tut,
Kab nia žmieńka toj rodnaj ziamłi.
Jak pačnie raźbirać i mianie,
Dyk ščyptu jaje u vadzie
Hłytanieš, dyk pot až łinie
I chvarobu rukoj raźviadzie!
A druhim što davaŭ, dyk i nie!
Nie pamoh i nia škodziŭ nikomu,
Bo ziamla nie pa ich, a pa mnie.
Značy, treba ziamłi mieć až z domu.
Jana daviała i da domu mianie,
Bo i jej na čužoj staranie
Tak nia chočacca być, jak i nam,
Dyk taskuje, jak my, jana tam!
 
 
 
 
Śvińnia i žałudy
Śvińnia, najeŭšysia pad dubam žałudziej
Zasnuła smahła, pačasałasia
I tak, jak inšy miež ludziej,
Łyčom kareńniaŭ dakapałasia.
 
        Rvie kareńnie, kapaje jamy...
        «Što robiš? – z duba sokał kaža.
        Hetak zhłumiš i dub samy,
        Jak padkapaješ – ssochnie, laža!»
 
«Dyk što, niachaj choć zhinie,
Aby mnie žałudoŭ padjeści,
Ich nadta lubiać śvińnie», –
Zaruchkała śvińnia urešcie.
 
        Dub sokału tak hamanie:
        «Śvińnia śvińnioj i zaŭsiahdy;
        Jana nia vidzie, što na mnie
        Hadujucca jej žałudy!»
 
 
 
 
Padabajecca     Nie padabajecca
2009–2019. Biełaruś, Miensk.