RODNYJA VOBRAZY Vobrazy miłyja rodnaha kraju,               
Smutak i radaść maja!..
      
 
Jakub Kołas
    Hałoŭnaja      Słoŭniki           Spasyłki      Ab sajcie       Кірыліца      Łacinka    
Aleś Harun
Daviedka
Kantekstny tłumačalny słoŭnik
Matčyn dar
1
Ludziam
Lublu i ja sklapieńnie zor,
Lublu ziamłi abšar,
I roŭny łuh, i ŭzhiby hor,
I šum lasny, i hvar.
Lublu žyćcio, a ŭ im ludziej
I kštałty ichnich duš,
Lublu vianki plaści z nadziej, –
A nie paet. – Čamu ž?
          Časami praca ŭdzień kipić, –
          Ciarplu i ja pryhon, –
          Až kość ab kość ŭ plaču rypić...
          Pačuješ ŭ sercy zvon...
          Uchopiš zyk, za im druhi,
          Za tymi bolš iduć,
          Źłijucca ŭ šych daŭhi-daŭhi
          I ceły dzień huduć.
          Zahaśnie dzień, idu damoŭ,
          Kładusia spać, – i ŭ noč
          Ciakuć radki źviniučych słoŭ,
          I son adchodzić proč.
          Tahdy pišu. Pierad vačmi
          Niasiecca zdańniaŭ roj,
          I chtoś staić pa-za plačmi,
          Zdajecca, błizki, svoj.
          Abyjmie šyju para ruk
          I kos dziavočych šoŭk,
          Ŭzmacnicca ŭ sercy mierny stuk,
          A zvon ŭ dušy nia zmoŭk...
          Zirnu: pakoj pusty, niama...
          A čas śłiznuŭ, jak vuž.
          I za vaknom radzieje ćma...
          A nie paet... – Čamu ž?
Bo moj pryhon hłytaje čas,
Mnie vola – redki dar.
Takich paetaŭ šmat u nas,
Dzie sam narod – piaśniar.
Svaich tut žmieńku ja śpisaŭ
Markotnych pieśniaŭ-dum;
Majoj dušy ich sam śpiavaŭ
Pa kraju rodnym sum.
Skažu jašče, čaho b chacieŭ:
Ź dziavočych vust pačuć
Chacia b adzin moj biedny śpieŭ,
Chacia b kałi-nibudź!
 
 
 
 
*  *  *
Čamu z malenstva, z uradženstva
              Ŭ žyćciovy maj 
Nia ŭmieŭ, jak maci, šanavaci
              Ciabie, moj kraj? 
To ž ja z tvajoju klučavoju
              Śviatoj vadoj 
Napiŭsia bolu ab niadołi,
              Biadzie ludskoj. 
To ž ty, moj chmury, daŭ mnie panury
              I cichi hnieŭ, 
A dniom padčasnym, tak pieknym, jasnym,
              Nadzieju hreŭ. 
Tvaje ž kurhany, lasy, palany,
              Dubkoŭ tych šum, 
Paloŭ abšary, lud biedny, šary
              Mnie dałi dum. 
A dum tych mnoha... Nie, nie uboha
              Ty daŭ mnie ich. 
I ty ž, jak maci, naŭčyŭ śpiavaci
              Ab dumach tych. 
Ja braŭ, nia bačyŭ i nie adździačyŭ
              Tabie ničym, 
Bo sčaravany – ciabie, ŭkachany,
              Nia znaŭ saŭsim. 
Ciapier choć znaju, dyk što ž paraju
              Ad poźnich skruch? 
Ŭ čužoj krainie pavołi hinie
              Za ciełam – duch. 
Vaźmi ž choć śpievy, dum pierapievy
              Lasoŭ tvaich. 
Z tvajoi hleby, z tvajoha nieba
              Uziaŭ ja ich.
 
 
 
 
Načnyja dumki
Časam ja ŭnočy sny dziŭnyja baču:
Roicca niejki niaźviedany kraj,
Povien to ščaścia, to žałaści, płaču,
To zło-chmurłivy, to śvietły, jak raj.
          Baču viałikija stepy z-nad Niomna;
          Tułić u ślozach matula synka;
          Ścielecca pušča hłuchaja i ciomna;
          Kości z mahiły hladziać biedaka...
Baču ja: žoŭtaje žytniaje pole
Kołasam cicha šumić-šalaścić;
Miežy, kurhan viekaviečny i chvoja;
Kania z adneju małitvaju «pić».
          Traŭka ŭ lasku u cianiu vyrastaje,
          Kormicca sokam ziamielki syroj;
          Ptuška ščabieča – ludziej paciašaje;
          Ljecca krynička, pluskoča vadoj.
Nočkaj la rečki razdolna, pryvolna!
Hurtam rusałki śmiajucca, piajuć,
Kvietki kupalskaj šukaje biazdolny;
Ź ziellem šaptuchi pacichu snujuć...
          Chočacca być mnie ŭ tym kraju niaznanym,
          Chočacca kraj toj abniać z prastaty
          Chočacca kryknuć: hej, kraju kachany,
          Budź mnie, jak maci, budź rodnym mnie ty!
Daj mnie zrabicca kryničkaj lasnoju,
Bierah vadoj abmyvać, całavać;
Daj mnie viek ceły družyci z taboju,
Chvojki i zory ŭ sabie adbivać.
          Daj mnie kupalskuju kvietku u ruki,
          Puty žaleznyja mnie raźviažy,
          Daj ty mnie ziella na hora i muki,
          K ščaściu haściniec mnie daj, pakažy!
 

Cicha. Ničoha nia čuju, nia baču.
Roicca tolki niaźviedany kraj,
Povien to ščaścia, to žałaści, płaču,
To zło-chmurłivy, to śvietły, jak raj...
 
 
 
 
*  *  *
Jak nadarycca minuta,
Što ad pracy adarvusia,
I žyćciovaja atruta
Nie piačeć, i prachaplusia,
Dyk ciabie, moj Rodny Kraju,
Ščyraj dumkaj ablataju.
          Ty niaščasny i ubohi,
          Ty biazdolny i zabity,
          Ty biaz šlachu, biez darohi,
          Ty abdziorty i prapity,
          Podłaj zdradaju pradany.
          Ty nia svoj, – daŭno zabrany.
Mieŭ viałikija klajnody,
Byŭ i mocny i bahaty.
Zadziŭlałisia narody –
A daznaŭsia horkaj straty.
Sochnieš, vianieš, – vokam kinu,
Až zdajecca, što zahinuŭ...
          A jak soniejka ustanie
          I pryjemna uśmichniecca,
          Pa paletkach, na kurhanie
          I pa vioscy raźłijecca,
          Jak pavodka, Rodny Kraju,
          Nad ciabie tahdy nia maju...
Ty kviacisty, załacisty,
I pryhožy, i azdobny,
Ty lasisty, kałasisty.
Moža, raj tabie padobny –
Kolki ž mocy maješ skrytaj,
Kolki siły niespažytaj!
          Ty paŭstanieš, pracavity,
          Haratničy, nievymoŭny,
          Ščaścia, dołi prahavity,
          Moj słanečny, moj čaroŭny!
          Budzie čas, pabačać śviedki,
          Choć nia my, dyk našy dzietki.
 
 
 
 
*  *  *
Chaj nia ljucca daždžy ciomna-chmarnyja
          Nad źmiarćviełaju pašaju.
Chaj pačnucca hady chlebadarnyja
          Nad ziamielkaju našaju.
Chaj krasujecca žytam, pšanicaju,
          Kałasočkami ciažkimi,
Chaj ŭzmacujecca Boskaj pravicaju
          I ŭsiatvorčymi łaskami.
Chaj aśviecicca praŭdy navukaju
          I braterskaju zhodaju,
Chaj źniaviečacca kryŭda z prynukaju
          Za jaje zaharodaju,
Chaj ŭźlatajeć chvała jaje plemieni,
          Upiaknionaha cnotami,
Chaj šybajeć nad skałami z kremieniu,
          Nad arłinymi ŭźlotami.
 
 
 
 
*  *  *
Miłaja, rodnaja staronka-maci!
Mocna ciabie ja i ščyra lublu,
Biednyja niŭki tvaje, sienažaci
I nieščaśłivuju dolu tvaju.
 
            Horam, matula, ciapier ty zamučana,
            Stohnam spavita u sieć z łancuhoŭ,
            Ruki i nohi da słupa prykručany,
            Cicha naruhu ty znosiš, biaz słoŭ.
 
Tolki ž uciešsia, matula kachanaja!
Słup tvoj patrochu pačaŭ padhnivać,
Pryjdzie k nam vola śviataja, čakanaja,
Sieć z łancuhoŭ jak pačniem razryvać.
 
 
 
 
Vaŭkałaki
Vaŭkałaki ciomna nočču
Z damavin vychodziać
I latajuć skroź pa śviecie, –
Sabie žer znachodziać:
Dzie staroje ci małoje
Śpić u śnie hłybokim,
Vaŭkałaka padścihaje
Nienasytnym vokam.
Nie pačuješ, jak uźlaža
Na hrudziach navała,
Nie pačuješ, jak jon z serca
Vyśsie kroŭ pamału.
Hałasista ž pa śvitańniu
Zaśpiavajuć pieŭni –
Vaŭkałaka adlataje
Nieachvotna hnieŭny.
Pa staroncy rodnaj zdaŭna
Vaŭkałaki chodziać,
Ale ž pieŭni nie śpiavajuć,
Słonka nie ŭzychodzić!..
 
 
 
 
Ivanku
Słuchaj, Ivanie, panočku,
Kiepska ty robiš, bratočku:
Chiba ž nia soram tak žyć,
Hetkim niadbajłivym być?
          Ŭzhlań navakoł na susiedaŭ,
          Niekałi dobra ich viedaŭ –
          Chto ź ich spuściŭsia, jak ty,
          Maje z tvaje biednaty?
Chiba ž jany haładujuć,
Chiba ž pa-tvojmu biadujuć?
Ŭ ich i apratačka jość,
I časam pakormicca hość.
          Heta ž dzie ludzi źbiarucca,
          Zaraz ź ciabie paśmiajucca,
          Kažuć: «hultaj, abibok».
          Tak jano, moj hałubok!
«Baćka jaho ŭ haspadarstvie
Byŭ, jak by car ŭ svaim carśćvie:
Byŭ ŭ haspadaračcy ład,
Miełasia voka, dahlad...
          Byŭ čałaviek jaho tatka!
          Jon ža: dzivisia, apratka
          Ŭ dziurkach, u hnidzie, śćviła,
          Ŭ chacie – trava abyšła.
Niejkaje dziva, dyj hodzie!»
Časam žartujuć ŭ narodzie:
«Mocny hultaj, moŭ-sia voł,
K pracy ž pahnać – treba koł».
          Čuješ ty, čuješ, Ivanka,
          Što u ludcoŭ za hukanka?
          Słuchaj, nad kim hety śmiech?
          Hrech tabie, bratačka, hrech!..
 
 
 
 
*  *  *

U čatyrochlećcie «N–je Nivy»

 
Ty, moj brat, kaho zvać Biełarusam,       
Rodnaj movy svajoj nie curajsia; 
Jak nia zroksia jaje pad prymusam, 
Tak i volny ciapier nie zrakajsia.
 
          Ad dziadoŭ i ad pradziedaŭ, bracie, 
          Heta skarb nam adzin zachavaŭsia, 
          U sialanskaj ahrablenaj chacie 
          Tolki jon niezabrany astaŭsia.
 
Ŭ starynu Biełarus, nie paddany,
Haspadaryŭ, byŭ sam nad saboju
I daloka u śviecie byŭ znany
Za łitoŭskaj i lašskaj ziamloju.
 
          Ale čas praminuŭ, i niadola 
          Na narod, jak by kamień, zvałiłaś, 
          Biełaruskaja słava i vola 
          Adyšła, adćviła, zakaciłaś.
 
Nie źmianiajučy šeraj apratki,
Pracavaŭ ty, jak voł, haratłiva,
A u chacie tvajoj niedastatki,
A na nivie tvajoj nieŭradłiva.
 
          A čamu? Ty nia zdolny, ci chvory, 
          Ci błahi haspadar, ci pjanica? 
          Musić, nie! Bo i inšym u poru 
          U ciabie haspadaryć naŭčycca.
 
Śvietły rozum tvoj, brat, ale dzietak
Ad ciabie, jak i ŭsio, adbirałi
I na baćkaŭski rodny paletak
Pracavać-pamahać nie puščałi.
 
          Chto chacieŭ, toj i śmieŭ rabavaci, 
          Biez pryprosu źjazdžałisia hości –
          Abdzirać, abjadać, apivaci 
          I kryšyć haspadarskija kości.
 
Moža b, ty i pamior i zahinuŭ,
Kab nia vieščaja mova Bajana.
Chto ž byŭ dobry, jaje choć pakinuŭ?
Jak ža tak, što jašče nie zabrana?
 
          Bo što bačyłi hościki-hiercy – 
          I ziamlu, i lasy, i kiłimy, – 
          Ŭsio zabrałi. A movu u sercy, 
          Ŭ svaim sercy chavałi-niaśłi my.
 
Dyk šanuj, Biełarus, svaju movu –
Heta skarb nam na viečnyja hody;
Za pašanu radzimamu słovu
Ušanujuć nas braćcia-narody!
 
1910
 
 
 
 
Judam
Da vas, pany, što hołasna kryčycie
Ab pryjaźni svajoj da «biednaha narodu»,
Što raicie pa-łiśsiamu: «Maŭčycie,
Niadoŭha vam damo bahactva, volu, zhodu», –
Da vas moj hety vierš i słovy ŭsie błahija,
Bo słova vy adny, a spravami – druhija.
          «Bahactva vam»... Niama vam našaj viery!
          Bo ŭ toj ža hod łichi, jak ŭ połi nie ŭradziła,
          Hałodnamu na prokarm chleba miery
          Adnej nia dałi vy. I złajałi niamiła...
Kałi dla nas žadajecie bahactva,
Našto ź biazdolnaha ździrajecie apratku?
Našto ž tahdy vy płodzicie žabractva,
Damy pustošačy biaź łiku, biez astatku?
          «My volu vam»... Praklaćcie vam i ź joju!
          Čamu ad vołi vašaj my stahnać pavinny?
          Jana łancuh nad našaju ziamloju;
          Astroh na naš narod, spakojny i biaźvinny.
Nia viula heta! Što nam ni ćviardzicie,
My volnymi byłi za daŭnimi časami.
Idzicie ž proč! I z volaju idzicie!
Da vołi znanaje chutčej my pryjdziem sami.
          «My zhodu vam»... Pakińcie ašukanstva!
          Vy – bojki bratniaje čarniejšyja praroki,
          Biaz zvady vam, našeptaŭ, padtykanstva
          Niamiły Božy śviet, nia jasny, nie šyroki.
Nia prosim vas! Nia treba vašaj zhody!
Svaje viałikaje dziadoŭskaje bahaćcie
Chavajem my; ad Boha ŭsie narody
I baćki adnaho ŭsie dzieci – ludzi, braćcia.
          Adkul vy k nam? Čyjho plemia i rodu?
          Ź jakich krajoŭ pryjšłi biaz praŭdy i biaz serca?
          I što vam z nas, ad našaha narodu?
          Čamu tak žyčycie jamu chutčej pamierci?
Ha! Znajem vas, atručańnia najmity:
Vy – słužki čornyja Jaśniejšaha Mamona,
Vy – mora brud la bierahu namyty;
Biaz dum i biez mazhoŭ, vy – zołata biaz zvona.
          Ź jakich krajoŭ pryjšłi biaz praŭdy biaz serca?
          Čarhoju voŭčaju źjaŭlajecieś usiudy,
          Dzie kłičuć vas dla kryŭdy, dla nacisku
          Na praŭdu viečnuju... Vy... imia vam Iudy!
Idzicie ž proč! Biaspłodna vaša trata
Na łaski łiśsija. Pakińcie słova «brat»!
Vy ciažki son. Katy... Vy horaj kata!
Kruhom praklatyja, vam baćka, brat – dukat!
 
 
 
 
Pieśnia-zvon
Hej ty, maci, rodna mova, 
Hej ty, zvon viałiki, słova,
                  Zvon mahučy,
                  Zvon błiskučy,
                  Z srebra łity,
                  Z złota źbity,
                  Zahrymi ty, 
                          Zahrymi!
Hej, zvanar, zvanar, moj panie, 
Bij u zvon, jak zmohi stanie,
                  Biez spačynku,
                  Biezupynku,
                  Potam źłity,
                  Im umyty, –
                  Bij, zvani ty, 
                          Bij, zvani!
Hej, huślar, piaśniar, moj bracie, 
Hraj, śpiavaj u połi, ŭ chacie,
                  Dzie harota,
                  Dzie hałota,
                  Dzie niasyty,
                  Dzie niaŭmyty.
                  Im spyni ty,
                          Žal spyni!
Struny chaj hrymiać i rvucca, 
Z bolu, z hnievu. Chaj śmiajucca
                  Razam ź imi,
                  Nie čužymi,
                  Hołas čysty,
                  Załacisty,
                  Ź imi źłij ty, 
                          Ź imi źłij!..
 
1912
 
 
 
 
*  *  *
470
Ja. Kołasu

 
Usie z adnej my vyjšłi nivy,
I siejbit nas adzin kidaŭ,
I kožan z nas toj dzień ščaśłivy
Ŭ svajoj dušy błahasłaŭlaŭ.
          A viecier byŭ. I chto ciažejšy,
          Astaŭsia tam, kudy upaŭ,
          A chto, jak ja, chto byŭ lahčejšy,
          Ŭ daloki śviet pavandravaŭ.
Bo siejbit jość druhi na niebie,
Što sudzić nam hady i dni, –
I ty uzros na rodnaj hlebie,
Puściŭ hłyboka karani.
          Zdaleŭ, bratok, na śviet prabicca
          Spramiž śvirepki i asok!
          I možam my taboj hardzicca,
          Pryhožy, słaŭny Kałasok.
Ćvici ž, raści, bujniej nadziva
Ŭ siami pryhožych vasilkoŭ.
Z tvaich ziarniat chaču, praŭdziva,
Ubačyć pole kałaskoŭ.
 
 
 
 
Pieśnia
Na čužoj staronačcy
Zaniapaŭ dušoj,
I zhubiŭ zdaroviejka,
I zhubiŭ spakoj.
Nie hladziełi b vočańki
Na nialuby śviet,
Maładoje radaści
Prapadaje śled.
          Na čužoj staronačcy 
          Nie ćvituć sady, 
          Nie śpiavajuć ptušački. 
          Nie latuć siudy.
          I čužoje leciejka 
          Dla mianie – zima, 
          I čužoha soniejka 
          Dla mianie niama.
Na čužoj staronačcy
Nie šumiać lasy
I niama pryhožaści
Ŭ palavoj krasy.
Zamiraje dušačka
Na čužoj ziamłi,
A damoŭ viarnucisia
Nie ŭ majoj vałi.
          Dzie ž vy, niŭki rodnyja 
          I dubovy šum? 
          Zaśpiavajcie hołasna, 
          Kab paznaŭ, pačuŭ. 
          Ŭskałanicie pieśniaju 
          Viekaviečnych snoŭ, 
          Ŭskałanicie dušačku, 
          Ŭskałanicie kroŭ.
 
 
 
 
U vyhnańni
Kraj čužy – za vieru kara –
Śnieh, maroz dy hory.
Bieły śviet, jak čorna chmara,
Zastupiłi hory.
          Kraj čužy... I ty čužyniec
          Ŭsim, nia svoj zdajeśsia:
          Chodziš skroź, jak toj adziniec
          Starakosny ŭ lesie.
Chodziš ty, nijakaj mety,
Tak, – aby ciahacca,
Znać sabie: žyvieš jašče ty...
Dla čaho ž, spytacca?
          Chto ciabie spahadnym sercam
          Da siabie prytule?
          Chiba z strelby čužavierca
          Čužanica-kula.
Chto ciabie spatkaje miła,
Ŭ dom paprosić hoža?
Chiba doł, adno mahiła
Razharnucca moža.
          Što z taho – časami śnicca
          Kraj, ŭ jakim radziŭsia?
          Tolki musiać ślozy łicca, –
          Lepi b i nia śniŭsia!
 
 
 
 
Viasielle
Hej, hulaj, nia dumaj,
Nie hladzi panura!
Zaśpiavaj, zaihraj,
Zahudzi vichuraj!
          Hrošy jość! Sała jość!
          Butel manapolki...
          Ty nia stoj, trunak svoj,
          Pij, hulaj i – tolki!
Byłi my... Žyłi tam –
Na rodnaj krainie...
A cianier tut – jak źvier...
Žyćcie naša hinie.
          Hej, hulaj, nałivaj!
          Budziem pici, bracie!
          Što u nas? Ciažki čas?
          E! ab čym kazaci!
Ha-ha ha! Bač, naha
Sama ŭ boki skača,
Zaihraj, zaśpiavaj!..
Nie, brat: serca płača...
          Dajcie mnie, dajcie mnie
          Kvartu nie pustuju, –
          Ja majo, ja svajo
          Serca pačastuju.
Ot dyk tak! Ot dzie smak!
Ech ty, viedźma-dola!
Jašče – nie, mała mnie...
Nałivajcie bolej!
          Hej, kryčy, nie maŭčy,
          Sercu daj paciechu!
          Zaihraj, zaśpiavaj,
          Śmiechu, bolej śmiechu!
A što?! Nie, vy mianie
Nie zabiłi, hady!
Voś ža pju, voś piaju
Ź siabručkami rady!
          Ty hulaj, nie zvažaj,
          Što ślaza na voču, –
          Heta tak, heta ja
          Viesiałicca choču.
Pi, hulaj!
Hraj, śpiavaj!..
 
 
 
 
Žurba
Serca bolej nie śmiajecca,
Serca płača žałaśłiva.
Ci daść Boh, ci daviadziecca
Byci tam, dzie naša Niva?
          Dumki, praca – ŭsio daloka!
          Pieśni, kazki ŭ pazabyćciu...
          Prad saboj ja tolki voka
          Baču strašnaha niabyćcia.
Vołi, dumak, ščaścia, śmiechu
Dajcie mnie! Choć pakažycie!..
Ale nie... Mnie na paciechu –
Voka strašnaha niabyćcia.
          Ja b uziaŭ matyku ŭ ruki,
          Karčavaŭ by, čyściŭ pole,
          Ale – tam... Ja tut biazruki,
          Ja biaśsilny... Ja biaz vołi.
Serca płača, i ja płaču;
Płaču z sercam hałaśłiva.
Dzie ty, dzie ty, kraju rodny?
Kraj daloki, maci-Niva?
 
 
 
 
Vosień
Vosień chałodnaja, čornaja, chmuraja
Suniecca cicha, niačutna štodzień,
Chvarby naŭkoła pakłała panuryja,
Sonca chavaje za čornuju cień.
          Zbožža pažataje ź nivaŭ pazvožana, –
          Hołyja honi samotna lažać,
          Nieba daždžłivaju chmaraj abłožana,
          Traŭkaj nia hraje svajoj sienažać.
Kvietki nia śvieciać hałoŭkami jasnymi;
Kuśćcie biaź łistu, biaz krasak stajać;
Z hetymi vosieni dniami biaskrasnymi
Ciažkija dumki u serca laciać.
          Volchi, rabiny, asiny ź biarozami
          Łistam pažoŭkłym tužłiva šumiać:
          «Chutka nadyduć zaviei z marozami,
          Vietry ź śniahami iznoŭ nalaciać».
Tolki vysokija chvoi ihłistyja
Viečnazialony svoj kažuć ubor.
Dniami zimovymi, ciomna-imhłistyja,
Buduć čarnieć navakoł, nauzhor.
          Zimu pačuŭšy, miadźviedź niespakoicca,
          Chodzić pa lesie, šukaje biarłoh,
          Chmurny i złosny, pakul supakoicca,
          Horš na skacinu, na ludzi naloh.
Husi i kački hurtami źbirajucca;
Chutka na poŭdzień saŭsim palaciać.
Chieŭra za chieŭraj na rečcy źmianiajecca;
Ŭranku kryčać na vadzie, łapaciać.
          Tak nieprykmietna časami, dzianiočkami
          Vosień źmianiaje. abłičča ziamłi...
          Z hetymi dniami asieńnimi, nočkami
          Dumki mnie ŭ serca žudosny pryjšłi.
Staroje niešta usio spaminajecca,
Tolki niajasna, maŭlaŭ, praz tuman,
Niejki niaviedamy žal uzdymajecca,
Vabić i ciahnie ŭspaminak-durman.
          Serca bałić pad žadańniaŭ prymusami,
          Što za žadańni – nijak nie paznać;
          Moža, lacieci adhetul za husiami...
          Moža, zasnuć, kab ničoha nia znać?..
 
 
 
 
Maje dumki
Pa-na horach śniahi palahłi,
I dałiny ubrałisia ŭ biełi.
Maje ž dumki, jak tolki mahłi,
Chutka ź vietram udal palaciełi.
          Palaciełi udal, dzie niama
          Hetych hor – vartaŭničych niavołi,
          Dzie nia hetak surova zima,
          Dzie pryniaŭ ja i žyćcie i dolu.
Palaciełi spytać, pahladzieć –
Jak žyviecca na rodnaj staroncy?
Jak toj brat-biełarus moj žyvieć?
Ci vysoka uźnjałasia sonca?
          Tam ža ŭsio, jak raniej, jak było:
          Biednaść, ciša kruhom i ciamnota.
          Dzie tam ščaście! Žyćcio zaćviło,
          Jak naviersie jakoje bałota.
Sonca nizka – nia hreje saŭsim
I saŭsim ža nia śviecie biaz mała;
Raz błiśnie dzie-nidzie – i paŭsim,
I znoŭ svaju tvar zachavała.
          Kolki ž budzieš ty spać? Nie para
          Tabie časam, moj bracie, praspacca,
          Kala baćkaŭskich niŭ i dvara
          Pracavaci znoŭ ščyra uziacca?
I usio, što utraciŭ splučy,
Paźbiraci da rodnaje chaty?
Hodzie spać! I nia budzie načy,
Budzieš volny, razumny, bahaty!
          I vysokaje słonca tahdy
          Budzie pracu tvaju ahladaci,
          I pazbudzieśsia kryŭd i nudy, –
          Buduć ludzi ciabie šanavaci.
 
 
 
 
Navakoł...
Śniahi, lady,
abrus žudy
nazaŭsiahdy,
na viečny čas
          lahłi.
Hara, skała
naŭkoł lahła
i uzrasła
paŭskrajny pas
          ziamłi.
Uzros na joj
viałizaŭ-chvoj,
tumanu z mhłoj
prytułak, les
          stary.
Pradziŭny mur
niarušnych chmur,
jak toj kaptur,
na bor uźlez
          z hary.
I sonca śviet
zdaloka, z het!..
Niabios pryviet
nia zdužyć k nam
          dajści.
Adny viatry
praz chmar mury
latuć z hary
praź les toj sam
          huści.
I razam ź im
na žach błahim
i dobrym, ŭsim
tužłivy śpieŭ
          viaduć:
«Zaśni, zaśni,
u noč ŭsie dni
pieramiani
i nas nia hnieŭ,
          nia hudź.
Skalej, jak lod,
na sotni hod
i serca lot
spyni. Viarni
          da snu.
A sonca śviet
zdaloka, z het...
Ź niabios pryviet,
mana. Hani
          manu.
Hani. Rai
tych dum spyni,
i žal stai,
i kiń ź piaščot
          u ćmy.
Na śviet adny
tvaje pany
i vartaŭny
tabie pačot, –
          to ž my».
 
 
 
 
Vietru
Vietre, vietre volny,
Stoj, zrabi pasłuhu!
Budu sposab mieci,
Adździakuju druhu.
          Źlotaj, lohki, borzda
          Ŭ kraj, adkul ja rodam, –
          Baćku, matku ŭbačyš,
          Miłuju zachodam;
Ŭbačyš henam, vorle,
Ŭ kraju tym – staronce:
Brat moj biełarusin
Hibieje biaz słonca.
          Im usim pakłonam
          Nizkim ty: skłanisia,
          Chaj žyvuć, krasujuć...
          A potym viarnisia.
Hetta skažaš, bracie,
Mnie, što tam ubačyŭ.
Budu sposab mieci,
Pahladziš, adździaču!
 
 
 
 
Zavirucha
Zavirucha skača nočču
Pataročaj, płača, vyje;
Puchavyja sypie ŭ vočy
Śniehavinki mnie; rahoča.
Jdu navobmack; ledź žyvy ja,
Niežyvyja sunu nohi
Biez darohi. Cieła nyje,
Kalanieje; vierstavy ja
Praminaju słup ubohi,
Trajarohi kryž zbućvieły,
Pasivieły, ciomny, strohi.
Nie čakaju dapamohi...
Prystupaje niechta bieły,
Aśmialeły. Vot ŭścihaje,
Akalaje, skamianieły,
Pasinieły, – abnimaje.
                            Zavirucha –
Rahatucha sypie śniehu
I ŭ prabiehu šepča ŭ vucha:
«Zanačuješ – nie pačuješ:
Ja zavieju, ja uhreju,
Zaraz lažaš, dziakuj skažaš,
Mnie ty skažaš». Zavirucha –
Rahatucha šepča ŭ vucha.
 
Ažno čuju: raptam złaja
Ulahaje, ucichaje
Zavirucha. Zamiraje.
Prajaśniaje ŭ połi. Niknie,
Ani zyknie viecier-svatka.
                            Baču – chatka.
Jak try zorki, try vakoncy
Pry haścincu. Vieraciency
Dymu ŭ nieba ŭjucca, pnucca.
Chatka, vokny, dym śmiajucca,
Kłičuć, vabiać, sustračajuć,
Pryviačajuć, zaprašajuć.
Hołas čuju rodnych, miłych.
Ŭzmacavaŭšysia na siłach,
Kryknuć rady: «Zhiń ty, hora!»
A jano ŭ adkaz havora:
                            – Nad taboju
                            Śnieh hurboju.
 
 
 
 
Dumy ŭ čužynie
Hora mnie ciažkaje, hora biasščasnamu!
Serca ŭsio žałicca, płača, bałić.
Chočacca k soniejku ciopłamu, jasnamu:
Choć by ubačyć! Ŭsiu ciažaść zvałić!
          Dola maja, što mianie uzbahaciła,
          Dumak, žadańniaŭ i serca dała,
          Niedzie haman z maim ščaściem utraciła, –
          Z horam padniała i mnie padała.
 

Što tam napieradzie, što tam niaznanaje,
Što tam sa ździekam mianie ścieraže?
Skrytna-varožaje, z stracham čakanaje,
Moža, i błizka na niejkaj miaže.
          Tolki nia śmierć,– nie ab joj niespakojusia.
          Śmierć – heta što! Heta dar dla usich;
          Pryjdzie toj čas, i ja ź joj zaspakojusia,
          Zbyŭšysia bolaŭ i dumak svaich.
Inšaje hora dušu abciažaryła, –
Kamień ciažejšy na sercy lažyć:
Dni majho roskvitu mhłoju abdaryła,
Ŭ žyćci štodzionna za mnoju biažyć.
          Dola maja – heta dola harotnaja,
          Serca dała mnie, naŭčyła lubić,
          Dyj prysudziła jana ž, advarotnaja,
          Viek u siroctvie, ŭ vyhnańni pražyć.
Što mnie žyćcio, choć by samaje krasnaje?
– Vołi nia maju! Ŭ niavołi žyvu.
Hetaje nudnaje byćcie ułasnaje
Śmierciu strašennaju z bolem zavu.
          Sokałam volnym i z ptaššaj hulłivaściu
          Ja by, zdajecca, adsiul palacieŭ...
          Nielha i dumaci, – dola biaź miłaści
          Vartu pastaviła. Vorah absieŭ.
 

Biednaść – nia hora saŭsim mnie biasskarbnamu, –
Ja bahaciej, zamažniej za druhich
I nie zajzdrošču bahactvaŭ tych marnamu,
Dosyć ź mianie biednych złydniaŭ maich.
          Poki varušacca ruki skarełyja,
          Praca mnie budzie na radaść, na śmiech.
          Złotam bahatyja, sercam źniščełyja
          Trutni nia miecimuć hetkich uciech.
Što mnie bahactva? Biaz hrošy, biaz zołata
Byŭ by mahnat ja, karol, bahatyr
Tam, dzie pad naciskam rodnaha mołata
Žyćcie kujecca uhłyb i ušyr.
          Žyćcie kujecca, i sonca ŭzdymajecca,
          Śvietu pramieńni ljeć z haryni,
          Z doŭhaha snu dzie narod pračychajecca,
          Pobytu ščasnaha śvieciać ahni.
Tam, dzie ciapier jašče siły niačystyja
Žyćcie karožać, pa-svojmu viaduć,
Dzie ŭstrapianułiś duby hustałistyja
I na kurhanach niamoŭčna huduć, –
          Moža, i ja z svajoj słabaju siłaju
          Tam pracavaci by kryšku pamoh;
          Z hetaju pracaju ščyraju, miłaju
          Śmierci spatkaŭ by spakojna paroh.
Moža... A moža, nia ŭbačyci hetaha?
Moža, sudžona tut viek mnie pražyć?
Dni adzinoty, siroctva biaśśvietnaha
Hrudaj kamieńniaŭ ŭ dušy vałačyć.
 

Strašna mnie heta, i ŭsio ž nie jadynaje
Tak navałiłaś, hniacie ŭ hłybinie, –
Horšaja muka ŭtraplajeć, što synam ja
Być pierastanu svajoj staranie.
          Pamiać nia doŭhaja, lubaść nia viečnaja;
          Siraść, biaźludnaść – ich trudna niaści;
          Mo, pažahnaŭšysia z starym, na viečnaje
          Z šlachu źviarnu, pa druhim kab iści.
Strašna mnie navat ab hetym i zhadyvać,
Strašna i dumać, i ja nie chaču.
Tolki ž nadziei nia maju čym zradavać,
Serca i ślozy ssušyć uvačču.
          Voś u čym hora badziazie biasščasnamu,
          Voś čamu serca majo tak bałić,
          Voś čamu chočacca k soniejku jasnamu –
          Choć by ubačyć, tym ciahaść zvałić!..
 

Ciažka mnie, praŭda. Ci ž treba mnie žałicca?
Ciažka ž druhim – ich miljony usich, –
Žyćcie ich rušycca, bjecca i vałicca,
Hinuć nadziei i dumki u ich.
          Mnoha na śviecie usiakaha tvorycca!
          Mnoha chto vieršaŭ ab hetym złažyŭ.
          Časam pasłuchaješ, chto razhavorycca,
          Boh jaho viedaje, jak jašče žyŭ?!
Biŭsia ź niapraŭdaj, ź biadoj i harotaju,
Serca u popieł niaščadna spałiŭ,
Siły ŭsie straciŭ u bojcy ź ciamnotaju,
Kroŭ, nie rachujučy, kroŭ svaju łiŭ!
          Što ž tady płakaci mnie, maładziejšamu?
          Ja ž nie prajšoŭšy pucinu svaju:
          Serca astałasia. Nie, viesialejšamu
          Treba mnie być, a ja płaču-piaju.
 
 
 
 
Ź pieśniaŭ niavołi
Ja. Ł–ku
 
Praŭdu musim viedać, bracie:
Pokul my nia ŭ rodnaj chacie,
Nie na nivie pokul rodnaj, –
Našaj dumačcy nivodnaj
Viek nia spraŭdzicca, nia zbycca –
Musim ŭ ciesnaj kletcy bicca
Našych dumak, i žadańniaŭ,
I niavołi nalahańniaŭ.
          U harocie, u niavołi
          Biez paśpiechu, a pavołi
          Niešta rozum ŭ nas vymaje,
          Smokča dušu – vypivaje
          I za šyju dušyć bolna,
          Što časami mimavolna
          Z bolu hetaha zapłačyš,
          Što až słoniejka nia bačyš!
Musim viedać, što mialejem,
Što pavołi ŭsio malejem,
Nie žyviom, ale kanajem, –
Zranku doły vymiarajem
I nadzieju štodzień hubim,
Choć jaje, jak žyćcie, lubim.
          Našy braćcia – tam, na vołi,
          Palahłi moŭ-sia na połi,
          Čystym połi vajavieckim,
          Vielkim kołam maładzieckim,
          Z pasiačonymi plačyma,
          Z vypalonymi vačyma.
 

My źjaviłiś ź jasnaj kazki,
Bratniaj miłaści i łaski,
Z kraju-Dałi, kraju-Śvieta,
Dzie ciapluchna, viečnie leta, –
A nas kinułi u puščy,
Dy u choład, dyj u huščy,
Dzie brat z bratam viečnie bjucca,
Sprucianiełi, a dziarucca.
          My chaciełi dać im śvietu,
          Zrujnavaci pušču hetu,
          Dać im miłaści prahnieńnie,
          Dzion ščaśłivych daci mieńnie...
          My išłi viałikim vałam,
          Vojskam bujnym a zuchvałym,
          Dy nia stała našaj močy:
          Śviet słabiejšy byŭ ad nočy...
 

Što ž? Niachaj! Niachaj tak budzie,
Musić, hetak dola sudzie.
Ciažka, strašna žyci, praŭda,
Dyk ciarpieci ž nam nia naŭda.
Tak na mory-akijanie
Časam chvala pierastanie...
Moža ž, pryjdzie navalnica,
Tolki b vietryku źjavicca!
          Budziem ŭ nieba cikavacca,
          Budziem zorak pryhladacca;
          Biez pakory u pakory
          Pierabudziem svajo hora.
          Mo i nam adniekul ź nieba
          Skažuć: «Čujcie, ŭstańcie, treba!»
          I ŭzmaćniać. Parvucca puty,
          Budzie volny, chto zakuty.
Nie adny, a z hramadoju,
Razam ź ludźmi, Čaradoju.
Pojdziem popleč znoŭ u dałi,
Skul pryjšłi i skul paŭstałi.
A kałi ž nia chopić siły
Ŭstać na hety vokłhč miły, –
Serca choć maćniej zabjecca,
Tvar pachmurny uśmichniecca.
          Moža ž być, raniej zahiniem,
          Dyk usio ž my śled pakiniem,
          Bo, bratok, choć promień śvietu
          Pryniaśłi my ŭ pušču hetu!
 
 
 
 
*  *  *

Viečnaj pamiaci T. R. Šaŭčenki

 
Za tysiaču viorst ad radzimaha kraju,
U stepu, pustečy biaźludnaj
Sumujeć kazak pa zahublenym raju,
Pa maci-Ukrainie cudnaj.
        Niama jamu vołi, pad vartaju pilnaj
        Načuje i dniuje i chodzić,
        Nivodnaj nia maje ludziny prychilnaj,
        Samotna dzianiočki pravodzić.
A dumka, jak vichar, imčycca, niasiecca
Ad bierahu mora Arału
Na rodnu staronku, dzie vorah śmiajecca
I ŭsich abdziraje pamału.
        Ŭ dušy jaho łaska, kachańnie malujuć
        Pakutnicy vobraz biaz skazy.
        Ach, mučać Ukrajnu, rabujuć, hańbujuć!..
        Imčacca, niasucca abrazy:
 

                «Vieje viecier, sonca hreje
                Na ściapu šyrokim,
                Što vidać zdalok, čarnieje,
                Dzie kurhan vysoki?
                Ślapy henam na bandury
                Pierabendzia hraje,
                Ab kazactvie, ab hietmanstvie
                Sam sabie śpiavaje:
                «Oj, łunała naša słava,
                Až u zvony biłi!
                Mieč hietmanski i bułava
                K karalam chadziłi.
                Miełi słavu, miełi dolu,
                A ciapier prapała;
                Miełi ščaście, miełi volu,
                A ciapier nia stała;
                Stohnuć, płačuć step i ludzi
                Pad čužoj rukoju,
                Vorah ciomny ŭśsieŭ na hrudzi,
                Nie dajeć spakoju.
                Dzie, Bahdanie, słaŭny Chmielu,
                Dzie ty? Adhuknisia!
                Za narod naš, za Ŭkrainu,
                Bracie, zastupisia».
                Słonca hreje, viecier vieje,
                Pa stepu raznosić
                Tyja słovy załatyja, –
                Da kascoŭ danosić.
                        Ŭčułi ludzi praŭdy słova,
                        Zaśpiavałi cicha
                        Ab tym ździeku, paniavierce,
                        Panavańniu łicha.
                Pan akonam – bočka piva. -
                Civuny u złości:
                «Nuž-ma, chłopcy, žyva, žyva!
                Bo ździarom da kości!»
                        Soram, soram!.. Lud pakorny
                        Hałavoj schiłiŭsia...
                        Panie, panie – hadzie čorny,
                        Kab ty ź śvietu zbyŭsia!..»
 

Adna za adneju pranosiacca źjavy,
Mihciacca biezupynna abrazy,
Niavolničy pobyt, i ślozy kryvavy,
I ździek hłuzavańnia, urazy...
          Tudy, da niaščasnych, u dumcy siahaje
          Piaśniar henijalny pryhonu
          I Bohu na niebie lubić prysiahaje
          Narod svoj – lubici da skonu.
 
 
 
 
*  *  *
Ech, siahońnia, ŭ hetu nočku
Ja ŭciaku adhetul proč!
Šerym voŭkam pa lasočku,
Chaj dahonić, chto achvoč!
            Chaj tahdy siarod darohi
            Stanieć chto – nia budzie rad:
            Čorny vuž abkrucid nohi,
            Budu vužam, budu had!
Chaj tahdy šukajuć ŭ lesie
Ciomnych, vuzkich, voŭčych trop!
Jak aroł u padniabieśsie,
Ja ŭźlaču nad ziemski strop.
            Ŭ niebie roŭnym, čystym šlacham
            Jasnaj zorkaj palaču
            I skačusia pa-nad dacham
            Rodnaj vioski i ŭskryču:
– Hej, chto jość tut! Lud hałodny,
Lud pakutny! Da mianie!
Stańma, braćcia, ŭ šych pachodny –
Naša hora praminie.
            Dosyć nam ź niadołi vici
            Cienki žyćcia  svajho pas,
            Słuchaj, lud: prynios ja vici,
            Chto za mnoju, braćcia? Čas!
Ŭstanuć, rušać:  «Proč z darohi!
Chto nam choča zastupić?
My pajšłi, my, lud ubohi,
Ŭsio uziać ci ŭsio zhubić...»
            Dumki, dumki-zvadyjaški,
            Ach, nia mučajcie mianie!
            Vam ŭsio hulni, a mnie ciažka,
            Mnie niavola nie minie...
 
 
 
 
Na śmierć
Pamior ty, tatačka, ŭspakoiŭsia navieki!
Na vočy sumnyja nasunułisia vieki,
Prycisnuła ich śmierć maćniej za čužanca.
I vot ajca
Nia stała, rodny moj, ad śmierci tvajaje.
 
O, śmierć biaź łitaści, ratunak ty i kara!
Našto ž jamu, jak taja čorna chmara,
Zasłonaj viečnaju ty stała prad vačmi?
Skažy, ślaźmi
Našto paskvapiłaś radziny ty maje?
 
Ach, rodny, błizki moj! Harotny i biazdolny,
Žyćcio svajo, toj šlach, niaŭdatny i niavolny,
Ty z bollu ciažkaju u sercy pierabyŭ
I svoj zhubiŭ
Apošni ston, adzin, ŭ čužžśćvie, ŭ cišy.
 
Biasščasny tata moj! Usim adna daroha...
I torhańnia razłuki nia tak katujuć stroha,
Jak toje, luby moj, što ŭ noč, ŭ apošniu noč,
Ŭ ciabie iz voč
Ślaza skaciłasia ab skryŭdžanaj dušy.
 
Dratuje serca mnie, ćviki ŭ mazhi ŭbivaje,
Z hrudziej i bol, i stony zdabyvaje
Zdahadka strašnaja: ŭ hadzinu ŭsich hadzin
Ty tam adzin,
Maŭlaŭ, biasplemieńnik usim čužy, skanaŭ...
 
Adno błižejšaje, adno b chacia stvareńnie,
Chacia b nia rodnaje, chacia by na zdareńnie,
Prasiŭ Viałikaha k tabie chutčej pasłać,
Kab ź im addać
Svaim apošni svoj, haračy svoj pryviet.
 
Nia mieŭ Jon łitaści, nia daŭ tabie spakoju,
Ŭ samocie, ŭ bolnicy žaleznaju rukoju
Jon serca kvołaha spyniŭ niatrvały ruch
I biedny duch
Prymusiŭ tvoj pakinuć hety śviet.
 
Kazaŭ: «Małisia ty». Za što ž, kamu małicca?
Ci ž možna praŭdu nam znajści, kałi manicca,
U nieba čornaje ŭlapiŭšysia vačmi?
Z žurboj, ź ślaźmi
Niaści tudy svaju najbolšuju z nadziej?
 
Pabač, harotny moj: ci ž ty nia mocna vieryŭ?
Śviatoju praŭdaju ci ž kožan šah nia mieryŭ?
Ślaźmi kryvavymi nia płakaŭ? nie prasiŭ?
Nia ŭsio znasiŭ,
Zapomnieny praź nieba, niaznany praź ludziej?
 
Ci ž mieŭ ty, rodny moj, choć dzień na adpačynak?
Z haroty, ź biednaści ci znaŭ pierapačynak
Za vieru hetuju? Ci ž nie baleŭ ty zaŭsiahdy,
Nia soch ź biady
Z dušoju presnaju, adkrytaju da ŭsich?
 
Sałodkich mała chvil, a horkich natt bahata
Pamieŭ za žyćcie ty, moj rodny, biedny tata,
A moža, horkuju tabie i ja chviłinku daŭ,
Nie spahadaŭ
Tabie kałi... Ciapier za heta vybačaj.
 
Niachaj puchovaju tabie ziamielka budzie,
Niachaj spakoj tabie tvoj Pan prysudzie.
Ja niekałi pryjdu pad toj ubohi kryž,
Dzie ty lažyš.
I tam napłačusia. A pakul što – praščaj!
 
 
 
 
*  *  *
Dumki – dyjamenty, kraski žyćcia,
Pieśni – vas hetak lublu,
Z vami sałodkich hadzin zabyćcia
Časam i ja paznaju.
          Žyćcie-niavola ŭ čužoj staranie,
          Pracy nadmiernaj jarom
          Zaraz źnikajuć, by ŭ hości ka mnie
          Vy pakazałisia ŭ dom.
Słuchajcie ž, dumki: jak pryjdzie moj skon,
Ŭ chatku źlacicie ka mnie,
Chaj pieradśmiertny ucišycca ston,
Serca na momant spačnie.
          Chaj zaśpiavaju, jak lebiedź, kałi
          Pryjdzie hadzina jamu,
          Ŭźniosšysia ŭ nieba ad maci-ziamłi,
          Rynie ŭ adviečnuju ćmu;
Chaj zaśpiavaju ab śnie załatym
Vieku ludskoha radstva,
Roŭnaści, volnaści, bractva – ab tym
Vieku krasy charastva.
          Moža, pačuŭšy pradzhonny moj śpieŭ,
          Ścichła b na śviecie vajna...
          Z radasnym ducham by ja palacieŭ
          Ŭ carstva kachańnia, vidna.
 
 
 
 
Viasna
Ech, viasna, viasna!..
          Jak pryjšła jana,
          Pryniasła śviatła,
          Pryniasła ciapła,
          Nałiła ŭ łahoch
          Śniehavoj vady,
          Raśćviła ŭ łuhoch,
          Rasplała sady,
          Prabudziŭsia les
          Na viasieńni šum,
          A hłyboki sum
          Mnie ŭ dušu ulez...
Pieršyja husi užo pralaciełi,
Pałi na rečcy, uzhorak absiełi,
Hvahałi doŭha, naradu sabraŭšy,
Potym zhadziłisia, doś pakryčaŭšy,
Ŭzlaciełi vysoka nad sosny, nad jełi
I niedzie prapałi ŭ niabieskim kaściełi...
Ach, kab krylla, krylla mnie
I toj lot husačy,
Ja prapaŭ by ŭ harynie,
Chto b mianie i bačyŭ!
Raz u poraz, raz u raz
Ŭ nieba b biŭ kryłami...
Husi, husi, ja da vas,
Ja laču za vami!
Dzie byłi vy? Što było tam?
Dzie žyłi vy? Nad bałotam?
Mo la rečki? Mo la chatki?
La siałiby majho tatki?
Maje matki, majho bratki
Vy nia bačyłi časami?
A siastrycy? A dziavicy,
Majoj luby,
Vy nia bačyłi časami?
A u šluby
Nie źbirajecca  siastryca?
Nie? A luba, čaraŭnica?..
Ci tam jmhłista,
Ci tam jasna?
Krasna? Miła?
Husi! Ščasna?..
 
 
 
 
Nocturno
Spatkaŭ siahońnia ja svaju Niadolu,
Znajšoŭ jaje u sinieńkim lasku.
Bradziŭ biaz mety ja, duša hareła z bolu,
I dumaŭ: budzie mnie lahčej u chaładku.
          Spatkaŭ, paznaŭ jaje i voś pytaju:
          – Skažy ty mnie, Niadoleńka maja,
          Bahata žyćcia knih jašče pieračytaju?
          Kałi i na jakoj čytańnie skonču ja?
Skažy, nia kryjsia mnie, maja kamratka,
Dziańki maje markotnyja čamu?
Adzin ŭ adzin iduć, va ŭsich adna apratka,
Jak dušy hrešnyja ci vinnyja kamu.
          Čamu, jašče skažy, maja jadyna,
          Lublu ziamlu, viałiki žyćcia tok,
          Jak nieba zorački, kachańniem mocnym syna,
          A sam – adłučany ad dzieraŭca łistok?
Jana u vočy luba mnie zirnuła,
Ŭzłažyła bieły ručańki na mnie,
Maŭlaŭ, siastra maja, da serca pryharnuła,
Časami tak ciabie kachanka pryharnie.
          – Čakaj, charošy moj, pakiń zadumy!
          Dušu svaju pytańniami nia muč,
          Zirni na hety les, prysłuchajsia u šumy,
          A moža, znojdzieš ty žyćciovy viečny kluč!
Staić mahutny les, iznoŭ ubrany
Ŭ zialony łist dahledłivaj rukoj,
I pjeć spažyŭny klok, staryja hoić rany...
Zirni: jakaja moc! Zirni, jaki spakoj!
          Štohod ŭmirajeć jon paroj asieńniaj,
          Kab znoŭ adžyć, ubačyŭšy viasnu.
          I hetak ŭsio idzieć čarhoju pieramiennaj:
          To skinie son z vačej, to znoŭ idzieć da snu.
Raścieć dubočak tut, – jaki zialony!
Druhi, stary, kałodaju paloh;
I syn idzieć ŭharu, jak baćka ŭ čas miniony,
Što daŭ žyćcio jamu, a sam zvałiŭsia ŭ moch.
          Ciačeć ručajka voś, i tu ž nia stała!
          Niama jaho, schavaŭsia u ziamłi,
          A niedzie – tamaka raka ziamlu prarvała,
          I vody tej raki pa łuzie paciakłi.
I ty, o, luby moj! Jak les zimovy,
Zasnuŭ, lažyš, nia možučy ustać,
Ale nastupić dzień viasioły, piekny, novy,
I radaść volnaści pavinna zavitać.
          Dziańkoŭ markotnaść ty svaich ŭ raspačy
          I tej svajej adludnaści nia hudź:
          Pakutu Rok tabie, ščaśłivamu, pryznačyŭ,
          I ŭdziačnym za jaje Viałikamu ty budź.
Niama pakuty dzie – niama paznańnia,
Duša tahdy łahčynami paŭzieć,
A što harčej, skažy, ciažej pierapaŭzańnia?
A što strašniej jašče, jak vočmi nie hladzieć.
          Ab śmierć pytaješ ty? Kałi skančycca
          Žyćcio tvajo, – mileńki, nie pytaj!
          Sprabuj ad dumak tych, ad chvorych palačycca,
          Prychodź u hety les – pavietra tut hłytaj.
Žyvi, kab žyćcie dać druhim, małodšym,
Jak dub stary, što ŭzhadavaŭ dubka.
A tam... ručajka źnik! I my puciom karotšym
Pajdziom ŭ ziamlu za im, kab vypłyść, jak raka.
 
 
 
 
*  *  *
Dziaŭčynačka-serca, siabie nie tryvož,
Nia pieści nadziei i žalu nia množ.
Z taboju pabracca mnie vołi niama, –
Daŭno zaručyŭsia ja ŭžo sa tryma:
          Ajčyzna, – ja joj u niavołi žyvu,
          Štonoč jaje baču, maŭlaŭ, najavu,
          Za joju sumuju, žurusia adno,
          Bo ščyrym kachańniem źviazaŭsia daŭno.
Druhaja: matula. Radziŭsia kałi
I hołas moj pieršy padaŭ na ziamłi,
Zamučany tvar uśmichnuŭsia jaje:
«Synočak moj luby», – vitała mianie.
          Ab trećciaj, dziaŭčynka, skažu, što jana,
          Druhoje nia znojdzieš – na śviecie adna:
          Za kraty niavołi pasłała «lublu»,
          Dyk chiba ž z taboju jaje padzialu?
Pakiń ža, hałubka, z kachańniem svaim!
Šukaj sabie ščaścia za kim za druhim;
Piaščoty, zaloty nia trać zzadarma,
Daŭno zaručyŭsia ja ŭžo sa tryma.
 
 
 
 
Maja luba
U luby majei dyj kosy ilnianyja j vočki niabieskija,
                                              Hubki višniovyja;
I ščočki ružovyja, šyjka i ručki, jak biel lebiadzinaja, –
                                              Hrudki puchovyja;
I hołas u lubaj, jak ŭ lesie źviniučaj, błiskučaj kryničańki
                                              Śpievy adviečnyja;
A ŭśmieška kachanaj – ŭ zialonym aksamicie łuhu murožnaha
                                              Pierły słaniečnyja;
Idzieć karaleŭnaju, dobraj, łaskavaju, roŭnaj pachodkaju,
                                              Cicha stupajučy;
Zaŭsiody ŭśmichajecca dumcy zachovanaj, ŭ sercy miłosnuju
                                              Pieśniu śpiavajučy;
Vianočki štoviečara ŭ rečku spuščajučy, kaža: «Płyvicie vy
                                              Razam z vadzicaju!
Skažecie kachanamu: staniem prad Boham my paraju šlubnaju,
                                              Choć by z hramnicami».
 

A hetak dalokaja! Tak jano, zoračka zachadu rańniaja,
                                              Budzie i staniecca.
Nad našym kachańniejkam ludzi nia silnyja, lety nia ŭłastnyja –
                                              Chaj ža minajucca.
 
 
 
 
*  *  *
Chto skazaŭ: «I ja z narodam»,
Chto ź im popleč staŭ, jak z bratam,
Chto pajšoŭ ź im roŭnym chodam
K roŭnym zyskam, k roŭnym stratam, -
Z tym i ja. Niachaj ža łiča,
Budzie treba – chaj pakłiča.
 
Chto ž skazaŭ, a potym zdradziŭ,
Chto pajšoŭ, a potym kinuŭ,
Chto ŭ dušy sumleńnie zhładziŭ,
Ŭ kim apošni soram zhinuŭ, –
Chaj dryžyć. U dzień prysudu,
Ŭ strašny dzień, ja śviedčyć budu!
 
 
 
 
Iduć hady
Iduć sabie hady, iduć,
          By karahod, biaskonca,
          Što ŭ niebie zorački viaduć
          La miesiaca, la sonca.
          Iduć sabie hady, iduć –
          I čałaviek za imi.
          Kudy ciabie jany viaduć
          I ściežkami jakimi?
«Niaviedama mnie, skul usio i što ja;
Niaviedama mnie sama ściežka maja,
Niaviedama mnie, i kudy ja idu.
Pytańnia nia maju, ci što tam znajdu,
Nia viedaju žyćcio, ci ščaście, ci nie, –
Pačałosia heta, bratok, nie na mnie».
          Iduć hady, iduć hady,
          I ź imi ŭsio na śviecie.
          Siahońnia ty, a jšłi dziady,
          A zaŭtra pojduć dzieci.
          Iduć hady, i ty idzieš
          Ŭzdahoń za imi, ź imi.
          Našto, skažy mnie, ty žyvieš
          I z dumkami jakimi?
«Z adneju ja dumkaj u śviecie žyvu,
Nastaŭnikam ŭziaŭšy i les i travu,
Krynicy, i kvietki, i ciemru, i śviet,
I miesiac, i zory, i sonca pryviet.
Prysudžany šlach svoj rabi darahim,
Krasujsia na radaść siabie i druhim».
 
 
 
 
Navuka
Kazaŭ nastaŭnik mnie (jon błizki byŭ Praroku,
Jaki žyvym uźniaŭsia ŭvyš, ŭ błakit niabieskich sfier):
«Moj syn, z pačatku my paduładny panu-Roku –
                                      U heta vier.
Jaki by kryž tabie ni vypaŭ ŭ žyćci hetym:
Haleci viek čy być carom i carski mieć pasad,
Ŭ bałocie brośnieci čy jści k niaznanym metam, –
                                      Jaho zahad.
I voś kałi tabie tryvać nia chopić zmohi,
I ciažkim zdasca kryž tabie i dola vielmi złoj,
Nia treba, syn, šukać lahčejšaje darohi, –
                                      Idzi staroj.
I musić čas nastać: ubačyš śviet pramienny, –
Idzieć ŭładar adviečny tvoj, jaho spatkaj zdalok,
Uździeŭšy bitvy mieč na svoj pajas ramienny.
                                      I skaža Rok:
«Idzi chutčej, słuha! Spavity śviet markotaj,
Ŭ im kryŭdy lehijon zabraŭ ziamłi apošniu čverć,
Niasi ž svoj praŭdzie mieč. – Moj syn! idzi z achvotaj
                                      Na čeść i śmierć».
 
 
 
 
Adbitak
Dziŭlusia ja na źziańnie jasnych zoraŭ, –
I sumna-sumna tak, što ja nia razam ź imi,
Što žyć nia los mnie ŭ vyšynie nahornaj
I ściežkami chadzić pa niebie załatymi.
 
Siarod niaznanych mnie, nia bačanych prastoraŭ
Raŭninaj toj, što źviecca Bieskaniečnaść,
Ja lotaŭ dumkaju b i volaj niepakornaj
I, moža b, tam paznaŭ ciabie, Adviečnaść.
 
Dziŭlusia ja na zoraŭ jasnych źziańnie,
Na ściežki ich, ŭsio tyja ž, jak prad viekam,
I sumna hetak mnie, i rodzić sum pytańnie:
Našto pačaŭsia ja ad Boha – čałaviekam?
 
 
 
 
*  *  *
Jak łist viarbinki maładoj,
Što viecier złosny adarvaŭ
I kinuŭ ŭ rečku i z vadoj
U dal niaviedamu pahnaŭ, –
Płyvu sabie. Raka maja – žyćcio,
Pa joj płyvuć i kvietki i śmiaćcio.
Ja raz spytaŭsia u vady:
– Skažy, adkul ty pryciakła?
Jana skazała: – Z-pad hrady
Kamiennych horaŭ uciakła.
– Kudy ž biažyš? – Ciapier biahu nad spad
U mora siniaje. – A viernieśsia nazad?
 
– Nad mnoj zakon – kołazvarot.
Płyvu ja z mora ŭ akijan
I stul źbirajuś ŭ pavarot,
Kałi uźnimiecca tuman
I ŭźlaža noč. Laču chutčej tahdy,
Ciačy rakoj z-pad hornaje hrady.
 
Jak łist viarbinki maładoj,
Što viecier złosny adarvaŭ,
I ja płyvu svajoj rakoj,
Žyćciom jakuju chtoś nazvaŭ.
Niasieć jana i kvietki i śmiaćcio...
A ty ž skažy, ci viernieśsia, žyćcio?
 
 
 
 
Niaznany hość
Dziciatka małoje u žyćcie pryjšło.
Spytaŭsia jaho ja: – A dzie ž ty było?
Skažy mnie, pisklatka, ŭ jakich haradoch?
Skažy mnie, dziciatka, ŭ dalokich krajoch?
Skažy, anialatka, ci doŭha błukaŭ?
Skažy mnie, jahniatka, kaho ty spatkaŭ?
Skažy mnie, małoje, ci byŭ ty ŭ raju?
Skažy, załatoje, ci dolu svaju
U Edemie ŭbačyŭ, spatkaŭ, palubiŭ
Ci što, nieabačny, błahoha zrabiŭ?
Naprykryŭsia ŭ niebie? Ci sum sustračaŭ
Pa inšamu žyćci, što hetta pačaŭ?
Skažy mnie, małoje! Chaču ja paznać,
A daj, załatoje, cikavaść spahnać.
 
I cichaj zadumy zasłona zyjšła
Z spakojnaha tvaru, i chmarka najšła,
Z błakitnieńkich vočak, što ź nieba prynios,
Skaciłisia ślozki – dźvie perłinki śloz.
Ab čym jano płača? ab rajskich sadoch?
Ab kvietkach pramiennych? anielskich śpiavoch?
Ab čystaści, jasnaści, śviataści duš?
Tvarca majastatnaści? Dzietki, čamu ž?
Ab čym ty zapłakała? Mnie u adkaz
Skaciłisia novych dźvie perłinki ŭraz.
 
 
 
 
Matčyn dar
Jak radziła maci mianie ŭ ciomnu nočku,
Dyk dała skrypicu: «Na, ihraj, synočku!
Hraj sabie na ščaście, hraj na dobru dolu,
Hraj na viek daŭhutki, hraj na volnu volu».
Pomniu, dzicianiotkam z tuhoj ja nia znaŭsia,
Žyŭ, jak taja ptuška, hraŭ i zabaŭlaŭsia;
Dzień mnie byŭ spakojny, ŭnočy son biazhrešny,
A ciapier zastaŭsia ja naviek niaŭciešny.
Oj, čamu ž, matula, žyćcie-skrypku dała,
Jak ich šanavaci dyj nie navučała?
Heta ž padzivisia – ja adkrycca mušu,
Što sapsuŭ skrypicu, što zhubiŭ ja dušu.
Zdaŭna, sivakryła, ščaścia ja nia maju,
Dołi ja nia baču, radaści nia znaju.
Hraju, praŭda! hraju... A na sercy važka,
A u sercy bolna, až tryvaci ciažka.
Tyja nie prychodziać pieśni-viesiałuški,
Jak piaje ziamłica, jak ščabiečuć ptuški.
Žal z nudoj zapłačuć, hłucha jak zajhraju...
Maju ja skrypicu, a dušy – nia maju!
 
 
 
 
Zmora
M. V.
 
Serca, spać chaču ja, spać!
Zaŭtra rana ŭstać mnie, ŭstać.
Vočy ślepić son mnie, son,
Ŭ vucha šepča jon mnie, jon:
– Nie žurysia, pałažysia, adpačni,
Mardavańnie, sumavańnie adhani.
 
– Zaŭtra zrana, śviet nia śviet,
Vyjdzieš z chaty z hetaj, z hett,
Stać na pracu musiš, stać,
Zdać pryhony musiš, zdać.
Nie mardujsia, nie krapujsia, adpačni,
Dumavańnie, sumavańnie adhani!
 
          Rybka, spać chaču ja, spać!
 
 
 
 
Łitańnie Adzinocie
Znoŭ ja prychodžu u časie źmiarkańnia
Składaju Łitańnie, niasu Tabie dańnie
          Ad serca svajho, Adzinota;
Moža, raniej, jak jašče nie radziŭsia,
Tabie byŭ addany, Tabie prysudziŭsia;
          Kruleva maja, Adzinota;
Moža być, maci, kałi spavivała
I nočy nia spała, nad lulkaj śpiavała,
          Addała Tabie, Adzinota;
Mieŭ ja ad rodnych piaščoty – upady,
Mnie mamka-hałubka i ŭsie byłi rady,
          A Ty – nad usich, Adzinota;
Ty nadavała mnie bredniaŭ u sadočku
La chatki radzimaj, ŭ višniovym kutočku,
          Dziciaci jašče, Adzinota;
Łaska Tvaja, što ŭsiaho navučyŭsia,
Ŭ žyćcio, i ŭ ludziej, i ŭ Ciabie ulubiŭsia,
          I vola Tvaja, Adzinota;
Śmierciu svajoju – ci nahłaju zhinu,
Nikołi Ciabie ja užo nie pakinu, –
          Nia zdoleci mnie, Adzinota.
Časam Tabie pasyłaju praklony,
Zuboŭ skryhitańnie, urazaŭ miljony
          Ŭładańniu Tvajmu, Adzinota;
I duch niepakory, ruiny, paŭstańni
Nad ŭsie pieramožny, kidaje ŭ rasstańnie,
          Aby ad Ciabie, Adzinota;
Potym prychodžu panury, pachiły,
Chaču padzivicca na vobraz Tvoj miły,
          Piakniejšy za ŭsio, Adzinota!
Ty ž, jak matula, prytułiš i prymieš,
Ašuškaješ łaskaj i tuhu sunimieš,
          I znoŭ ja z Taboj, Adzinota!
Hetak, niavolny nikołi saboju,
Prychodziŭ siahońnia pa sprečcy z Taboju
          Ŭ pakory. Prymi, Adzinota!
 
 
 
 
Načleh
Śpić duša, i rozum śpić,
Smačna, biez tryvohi,
Pić i jeści, jeść i pić –
Kłopat ŭvieś niamnohi.
 
            Lohka tak. Nia maješ dum...
            Ŭ pročkach hdzieś markota...
            Bol prajšoŭ, uniaŭsia sum, –
            Spać adno achvota.
 
Śpić duša... i  rozum śpić!
Časam niechta ŭzbudzić,
Niby ŭstydzić, niby kpić,
Niby kryšku sudzić:
 
            «Soram, brat...» A dalej słoŭ
            Ja praz son nia čuju.
            Źniknie hołas, cicha znoŭ...
            Ŭ jasny dzień – načuju.
 
 
 
 
*  *  *
Skažy, bratuchna, kałi parańnie?
Kałi śvitaci pačnieć u nas?
Pramčycca nočka, i sonca ŭstanie,
I daść viasielle, i daść pakras?
 
            Skažy, bratuchna, kałi pračnusia
            Ad tej navały, ad tej žudy
            I ź vietram bujnym hulać puščusia
            Na śviet, na ludzi ci choć kudy?
 
A moža, bracie, i sonca ŭstała?
I ljeć pramieńni na les, stepy?
Dy tak hłyboka duša zapała,
Što ja niavistny, što ja ślapy?
 
 
 
 
Noč
U hetu noč mnie niaŭmoč –
Niama siły čakać i małicca...
Kab ja ŭmieŭ, kab ja śmieŭ
Uźlacieć, palacieć ci raźbicca!
              Jak sakoł, jak aroł,
              Ja padniaŭsia b vysoka strašeńnie,
              Ja b uziaŭ, ja b ukraŭ
              I sabie i usim adpuščeńnie.
Kałi ž nie, kałi b mnie
Adpuščeńnia na niebie nia dałi,
Ja b małiŭ, ja b prasiŭ,
Kab i krylłi maje pałamałi.
              I tady, naŭsiahdy
              Papraščaŭšysia b ź niebam, ziamloju,
              Z haryni, z vyšyni
              Palacieŭ by za śmierciu svajoju.
Ale ž nie, to nia mnie
Ot takaja viałikaja dola:
Uźlacieć-palacieć
Ci upaści raźbitym na popie.
              Nie pry nas śviaty čas
              Vyzvaleńnia ludskoha nastanie,
              Mo praź viek čałaviek
              Da viałikaha žyćcia ustanie.
Bieź biady, biez žudy
Budzie žyć-panavać, viesiałicca;
A dla nas – ciažki čas –
I čakać, i ciarpieć, i małicca...
 
 
 
 
*  *  *
500
Z. B-ku

 
Chrystos naradziŭsia! Chrystos naradziŭsia!
Śpiavajuć u niebie aniełi:
Zbaviciel dla śvietu na śviecie źjaviŭsia,
Zbaviciel, jakoha nia miełi!
 
            «Chrystos naradziŭsia!» Kab hetaja praŭda
            Ziściłasia, bracie, siahońnia...
            Kab ŭstała na śviecie viałikaja Praŭda,
            Što kryŭdu u ciemry prahonie.
 
«Chrystos naradziŭsia!» Ci ž mała my čułi
Takuju ź niabios abiacanku?
A vočy svaje ledź ad snu razamknułi, –
Niama i nia vidna paranku!
 
            «Chrystos naradziŭsia!» A dzie ž jaho znaki?
            Ciapier ja Tamaš i nia vieru.
            Zdajecca mnie śviet, jak i byŭ, adzinaki,
            A ŭ im lutavańnie nad mieru.
 
«Chrystos naradziŭsia!» Nie, chiba što budzie
Jaho naradžeńnie. My znajem,
Jaho dačakajucca inšyja ludzi, –
Nia my dačakajem.
 
 
 
 
Małitva
Ja bačyŭ: Syn Jaho stajaŭ
Na puščy i małiŭsia
I słovy ŭ hnievie pramaŭlaŭ,
A tvar slaźmi abłiŭsia.
– Ach, daj mnie, Ojča, mocnych słoŭ!
Małanak słoŭ palučych,
Bo kroŭ maja sačycca znoŭ
Iz ranaŭ tych balučych...
Dzivisia, Panie, słaby ja,
Saŭsim nia maju siły;
Haryć, bałić duša maja, –
O, daj ža mocy, Miły!
Pahlań: paŭsiudach z kraju ŭ kraj
Rabunak, hłuz panujuć,
I ljecca śmiech tych čornych zhraj,
I ŭsio ź ziamloj raŭnujuć.
Zirni: dzie pieknaść taja, što
Nadaŭ nam, Miłaścivy?
Tvaich pravoŭ trymaje chto,
Braterstva, zhody chcivy?
Schinisia k nam Ty i abač:
Z hadzinaj horš žyviecca,
Ciažeje bol, maćnieje płač,
Hałoŭ ŭsio bołi hniecca.
Pasłuchaj nočču, ŭdzień, Śviaty,
Skažy maŭčaci zvonam, –
I kolki žalb pačuješ Ty!
Ziamla aźviecca stohnam...
Uzhlań: navokał čorny śviet,
Pryćmiena praŭdy słonca,
Nadziei ŭ ludziach bolej niet, –
Pašłi ž im Abaronca!
Ach, daj mnie, Boža, hetkich słoŭ,
Ziamla b ad ich trasłasia!..
Balać bo rany maje znoŭ,
I kroŭ ź ich pałiłasia...
Pašlu tady małanki ŭ lud,
Ŭ biasščasny toj bradzici,
Błiščeć, jaskravieć tam i tut,
Praŭdzivy hnieŭ budzici.
Miljony kinu pierunoŭ
U tych, kaho ja znaju,
U tych, maju što sočuć kroŭ,
U tuju čornu zhraju.
Tahdy iznoŭ, jak kolki raz
Na śviecie ŭžo byvała,
Nastanie Tvoj viałiki čas,
Tvaja zaśviecić chvała.
Malusia ž, – daj mnie hetych słoŭ!
Scałiš mianie, pamožaš;
Haryć duša, bałić iznoŭ...
Viałiki! daj, jak možaš!
 
 
 
 
Paetu
Što kažaš mnie, paet, a praŭdzie tej, što budzie?
Mnie serca kroicca ad kryŭdy našych dzion! 
A baču dobra j sam: iduć da praŭdy ludzi, 
Raścieć jaje žaŭnier, i šyrycca zahon
Marudna, bratačka! I pokul sonca ŭzydzie,
Dyk vočy vyjeść nam salonaja rasa, 
I pokul pieršy dzień ludskoha ščaścia pryjdzie, 
Miljony serc pratknie haroty złoj kasa.

Pakiń, pakiń śpiavać a praŭdzie tej, što ŭ niebie!
Jana čužaja nam, tajemnych praŭda sił; 
Jana nia schodzić k nam ŭ kaniečnaje patrebie, 
Kałi pakuty dzień tak dovieh i nia mił!

Prašu ciabie, moj brat, śpiavaj ab našym hory, 
Ab tym, što jość ciapier i što daŭniej było,
I što na ŭsiaki tvar kładzieć, jak płuh, razory, 
I što ŭ miljonach duš razory praviało. 
Prašu ciabie, śpiavaj ab hory pieśń adnu ty 
I naš harotny los rabi jašče ciažej, 
Tahdy, ubačyš sam, parvucca ducha puty 
I budzie jasny dzień da nas tahdy błižej.
 
 
 
 
Słabaści
Niachaj dušy, katoraj Boh nadaŭ luboŭ,
Praklony – hrech, – ab hetym budu znać ja!
Klanu ciabie, klanu ciabie iznoŭ i znoŭ,
                    I budu prakłinać ja.
To ž ty ka mnie pryjšła, jak volu adabraŭ
Tyran maju, skuŭ cieła łancuhami,
I dumki volnyja z dušy pavydziraŭ,
                    I rastaptaŭ nahami!
To ž ty pryjšła tahdy i stała la vakna
I ŭ vočy mnie zirnuła cieraz kraty,
Ty, podłaja, nichto, jak ty adna,
                    Ty budź praklata!
To ž ty mianie, jak maci, mocna abniała,
Ślazoj spaŭčućcia bledny tvar abłiła,
Što chvila jasnych zor, śviatych achviar prajšła, –
                    Ty heta havaryła!
To ž ty kazała mnie, kab ja, chacia na čas,
Źmiryŭsia by, pakul tyran katuje,
A jon usio hniacieć! Dušyŭ nia tolki nas, –
                    Na ŭsich lutuje!
To ž ty šaptała mnie: «Uspomni, što ty syn,
Paciecha staraści». Kałoła hrudzi
Mnie tym. A dzie zakon: «Idzi, svoj dom pakiń
                    I rodnych ludzi?»
To ž ty abłutała dušu haniebnym snom,
I voś jana: hatovaja mahiła.
Zamiest žyvoj ziamłi kładuć trunu ź miarcom...
                    To ž ty zrabiła!
Puści ž, abrydłaja, z tvaich łaskavych špon,
Niachaj pamru, kałi nia budu žyŭ ja,
Aby mnie spoŭnici śviaty žyćcia zakon,
                    Aby nia zhniŭ ja!
 
 
 
 
Žyćcio
Žyvie spakojna voł pad tym jarmom svaim, 
          Namulaŭ karak. Mazołi, skroź mazołi! 
          Padkinuć siena žmut – jamu j taho davołi. 
          I los mizerny svoj nie nazavie błahim.

Ciarpłiva znosić jon niavyhady žyćcia: 
Niachaj jaho časami złajuć łicha,
Chaj śvišča strašny bič, – pakorłiva i cicha 
Idzie razoraju. Kiruje im dzicia.

          Žyvi ž spakojna, voł, chadzi ŭ svaim jarmie, 
          Ciahaj płuhi i łij svoj pot na pana, 
          Chacia nia viedaješ, jakaja reč pašana. 
          Našto jana tabie? Ślapomu dobra ŭ ćmie, 
          Lahčej iści jamu darohaju žabračaj...
 
A ty – žyviołaŭ car? Ci ž ty žyvieš inačaj?!
 
1917
 
 
 
 
Mularu
– Mular, słuchaj! Što kładzieš ty?
– Doł śmiarotny, bačyš, – sklep.
Ot, jak skonču ŭsio darešty,
Budu mieć rubiel na chleb.
          – Słuchaj, mular: pakidaj ty 
          Śmierci schovy muravać – 
          Chaj nia znać ich! Ustavaj ty, 
          Pojdziem žyćcie budavać.
Bačyš: ludzi, jak biazdomki,
Chodziać skroź biaz ŭłasnych chat?
Ja rabotnik sprytny, jomki,
Pojdziem, mular, pojdziem, brat! 
          Voźmiem kielni, małatočki, 
          Dźvie rydloŭki, vinkiel, šnur, 
          Hukniem: «Ludzi, hałubočki! 
          Chto achvočy kłaści mur?
Mur viałiki, volnaj vołi,
Mur vysoki da niabios,
Mur bratershva, roŭnaj dołi,
Mur dla radaści biaź śloz?»
          Ot, ubačyš, pryjduć ludzi 
          Na ŭspamohu ŭ hramadzie; 
          Kožan cehłu kłaści budzie... 
          Ot dzie praca zahudzie!
Ścieny zrobim čysta, hładka,
Jak z kryštalu, stol, jak škło,
Skažuć ludzi: «Voś dyk chatka!
Roŭnaj ŭ śviecie nie było!»
          Budziem jeści ŭ henaj chacie 
          Smačny, čysty, pulchny chleb. 
          Pojdziem, mular, pojdziem, bracie, 
          Chaj druhi kančaje sklep!
 
1913
 
 
 
 
Viasna

#I
Dzie daduć – zrablu pazyku
I najmu sabie muzyku, –
Dudara ź jaho dudoju,
Kab ihraŭ jon mocna joju.
          «Hrajka, hraj! ja zaśpiavaju,
          Što ciapier na sercy maju...»
          I dudar užo ihraje,
          Majo serca tak śpiavaje:
«Prapadzi, maja žuda,
Ŭsio, što cierpić niebarak,
Ŭsie niastatki dy biada, –
Ja sčarnieŭ, hladzi, i tak,
          Tolki vus adzin bialavy...
          Hodzie mučyć! Ja chaču
          Siły, pracy i zabavy
          I viasiella uvačču...»
A z čaho ž ja uzbujaŭsia?
– Bo viasna idzieć da nas:
Jak ubačyŭ – zaśmiajaŭsia
I viasioły staŭ na čas...
          Hrajka, hraj! bo serca skača,
          Jamu treba mocna hrać;
          A žuda niachaj papłača –
          Čas jaje i zabyvać...

 

#II
...Viasna pryjšła!
Što čakałi, vyhladałi,
Da siabie daŭno hukałi, –
Ŭ blasku sonca, ŭ zielaninie,
U pryhožaści, ŭ jarynie,
Sama – pieknaść, sama – śviata
I pryhoža i bahata.
Da nas pryjšła!
          Ja vitaju
Jaje ŭ soncy, ŭ zielaninie,
Što na rodnaj na krainie
Honić blaskam svaim noč,
Honić śnieh i chmary proč;
Jana radaść mnie i śviata,
Joj ja dziakuju bahata
          I vitaju!
 
 
 
 
Viecier
Vieje viecier volny,
Chmary šybka honić;
Z vadoj, ziamloj, lesam
Ziukaje-hamonić!
          Prylacieŭ da rečki,
          Pryloh, prytułiŭsia,
          Kryšačku pa jasnaj
          Vichram zakruciŭsia,
Skazaŭ słoŭca łaski,
Śvisnuŭ i padniaŭsia
I za chmarkaj lohkaj
Pyrchnuŭ i pahnaŭsia.
          Znoŭ prymčaŭ da lesu:
          «O, zdaroŭ, moj bracie!»
          I pajšoŭ miž chvojek
          Jon dureć, hulaci:
Adnu pacałuje,
Z druhoj paśmiajecca,
Kinie słoŭca, paru,
Da trejciaj biarecca...
          Hodzie ŭžo u lesie!
          Znoŭ uvyš padniaŭsia,
          Pakruciŭsia krychu
          Dy udal padaŭsia.
Zadaŭ honu, pyłu
I uniz jon rynuŭ,
Prypaŭ da ziamłicy,
Byccam dzieś zahinuŭ.
            «Ach, maja matula,
            Jak ja nahulaŭsia!
            Bačyŭ sonca, miesiac,
            Ŭ rečačcy skupaŭsia.
Choraša na śviecie!
Kolki ŭ im prastoru:
Šybaješ pa rečcy,
Prypadzieš da boru...
            Ja chacieŭ by bolej
            Ŭ śviecie pahulaci, –
            Adpuści ž, matula,
            Jašče palataci!»
Peŭnie, što puściła
Viecier mać hulaci,
Bo padniaŭsia ŭ nieba
I pačaŭ śpiavaci...
            Voś – nianackam skončyŭ
            Śpiavaci hulaka,
            Hiknuŭ i paniośsia
            Ŭdal chutčej za ptaka.
 
 
 
 
U prypar
Pryparyła,
Nachmaryła
I ŭdaryła!
– Śviaty Illa...
Małanka ŭraz źjaviłasia,
Milhnuła i zvałiłasia,
I doždžykam abłiłasia
Haračaja ziamla.
Kropłi razam, zhodna, žvava
Pojać ŭsio, što choča pić:
Zbožža, drevy, kvietki, travy,
Vułki chočuć zatapić, 
Bjuć u strechi, myjuć šyby, 
Myjuć chaty, močuć sad, 
Ŭ rečcy spožyŭ majuć ryby...
– Chto ŭ prypar daždžu nia rad? 
Ścišajecca,
Źmianšajecca, 
Ŭnimajecca.
– Niama!
I słonka pakazałasia, 
Maŭlaŭ, samo kupałasia; 
Pryjemna uśmichajecca, 
Błiščyć, pierałivajecca, 
Jaskrava adbivajecca, 
Na traŭcy, na łistočku, 
U rečcy, ŭ raŭčačočku, 
Na vułačcy, ŭ sadočku, 
Ziamla ŭzdychaje poŭnymi, 
Ščaśłivymi, čaroŭnymi 
Hrudziami usima.
 
 
 
 
Dobryja dzieci
Pastaviłi dzieci siło. Vierabja
Chaciełi złavić na paciechu,
Złaviłi sinicu, kryčać: – Voj-ja-ja!
A radaści kolki, a śmiechu!
            Imčacca da matki: – Sinička, hladzi!
            – A dzie ž vy uziałi? – Złaviłi,
            Dastań ty joj kletku, chutčej pasadzi.
            – Niadobra vy, dzietki, zrabiłi!
– My budziem jaje i paić i karmić,
Śpiavała b nam ptuška pryhoža.
– Ach, dzietki! ŭ niavołi jana zamaŭčyć,
Śpiavać u niavołi nia moža...
            Uspomnicie tolki, jak nudna siadzieć,
            Jak z chaty maroz nie puščaje.
            To ž dzień, vam zdajecca, jak tydzień idzieć,
            Choć ja i usiak razvažaju.
A ptušku vy chočacie z chatki jaje
Uziać, pasadzić u čužuju...
Nia mučcie, puścicie, rybulki maje,
Na volu jaje załatuju.
            I matčyny słovy u sercach dziaciej
            Łaskavyja struny kranułi,
            I dobryja dzieci – prykład dla ludziej! –
            Sinicy svabodu viarnułi.
 
 
 
 
Sałaviejka
Sałaviejku ŭziałi dy z haju,
Pasadziłi u kletku za kraty?
                      U maju
                      Tej straty
Najciažejšaj daznaŭ sałaŭjuška.
 
Raspuściŭsia łistok na dubočku,
Apranułaś ziamielka u kraski;
                      A ŭ nočku,
                      A z łaski
Nie śpiavaje nichto nad račuškaj.
 
Oj, čamu ž, sałaviejka, ty bołi
Čaraŭničych śpiavoŭ nie sčyniaješ?
                      Što vołi
                      Nia maješ
I śpiavaci nia budzieš nikołi?
 
 
 
 
Dziaŭčaci
Ciabie spatkaŭ i sam nia znaju,
Ad serca ščyraha kažu,
Jakuju, dzieŭča, dumku maju
I śpieŭ ab tym jaki złažu.
    Zdajecca, niešta ŭskałanuła
    Ŭ dušy majoj ty nieŭznarok,
    Byłoha struny zakranuła, –
    Źviniać ledź čutna addalok.
Ci ž budzie čas, što nam spatkacca
Jašče raz zdarycca kałi
I struny serca razbrymiacca
U tyja pieśni, što byłi?
    Nichto nia skaža! Tolki znaju
    I nie ŭtajusia ad ciabie:
    Niachaj ciabie ja nie spatkaju, –
    Pakinieš śled ty pa sabie.
I ŭ čas, kałi hadzinaj šaraj,
Siarod biaźludździa, pustaty,
Nuda ablažeć čornaj chmaraj,
Pramieńniem sonca budzieš ty!
 
 
 
 
Asieńni śpieŭ
Pojdziem, kachanačka, dvoje
U les u husty,
Cichi, bo skončyŭ svajo panavańnie;
Žoŭknie, haleje, muraŭka ŭ im vianie,
                      Čarniejuć kusty.
 
            Pojdziem, hałubka, pad dubam
            Prysiadziem, maja.
            Henam ubačym łistoŭ apadańnie,
            Šelest ich sumny pačujem, šaptańnie
                      I zvony ručja.
 
Budziem adny my na śviecie
Z taboju, adny
Tyja, što pryjdziem u časie skanańnia
Biednamu lesu skazać na žahnańnie:
                      – Da novaj viasny!
 
 
 
 
Pieśnia
Prykazała słonca vietru
          Pierastaci,
Pramaŭlała: «Hodzie, vietre,
          Busavaci».
Pramaŭlała: «Daj žyviołam
          Adpačynku,
Pierastań ža, vietre, dźmuci
          Biezupynku».
I ŭzyšło ŭ błiskučaj šacie
          Załatoje
I piastujeć lubym vokam
          Ŭsio žyvoje.
Nie siadzicca vietru ŭ chacie –
          Bystrachodu,
Nie ucierpieŭ, ŭźniaŭsia buraj
          Ad zachodu.
Karahody chmar pa niebie
          Paniaśłisia,
Pałiłisia ź nieba ślozy,
          Pałiłisia...
 
Pramaŭlała dzieŭča sercu –
          Nienahladzie:
«Nie chadzi ty višni jeści
          Ŭ čužym sadzie.
Nie chadzi k druhoj ŭ zaloty,
          Nie ŭdavajsia,
U druhija vočki, luby,
          Nie ŭhladajsia».
 
Łuhavoj łilejaj dzieŭča
          Raskvitała,
Całavała svaju ŭciechu –
          Miłavała.
A niavierny toj udaŭsia
          Za druhoju, –
Z młynaroŭnaj pachadžaje
          Nad rakoju.
Z młynaroŭnaj žarty stroić
          Kala młyna,
A dziaŭčyna sochnie, vianie,
          Jak hałina...
 
Oj, z-za chmarak jasna słonca
          Jšče uzyjdzie,
Da dziaŭčyny ž luby ŭviečar
          Bolš nia pryjdzie.
 
 
 
 
Chaŭtury
Nia ŭ zvony chaŭturnyja słužka prabiŭ,
Jak chavaŭ ja dziaŭčynu, katoru lubiŭ.
Nie na mohiłki ludzi kachanu niaśłi,
A u cerkvu bajary jaje paviaźłi.
Nie chałodnaj ziamloj zasypałaś truna,
A druhomu lubić prysiahałaś jana.
Nie piasčany nad joj vyvadziłi kapiec,
A viasielnyja družki trymałi vianiec.
I nia płakała matka, što ŭmierła dačka, –
Całavała žanulka svajho mužańka!
Nie asinavy koł ja nad joj zabivaŭ,
A stareńki dziačok daŭhalećcie śpiavaŭ...
 
 
 
 
Miaciełica
Oj, spałicie, pieruny,
Majho Janku, bo durny!
Nazalaje tolki mnie,
A kab svatacca, dyk nie!
          Ja kazała, dyj nia raz: 
          Prysyłaj svatoŭ da nas; 
          Tatka dobry, jon addaść, 
          U pasah – ciałušku daść.
A toj Janka, toj błahi,
Ŭsio śmiajecca – «hi-hi-hi!»
Da taho ž časami kpić:
«Nu, čaho tabie karcić?»
          Oj, prałiciesia, daždžy, 
          A ty, Janačka, paždžy: 
          Učyniu tabie biadu, 
          Za nikoha nie pajdu!
 
 
 
 
Dva kachańni
U adnej Maryłi, maładoj dziaŭčyny,
Byŭ kachanak Jaśka, vahniavy chłapčyna.
Što ni viečar pryjdzie, što ni nočka stanie,
A ŭ ich u sadočku ab adnym šaptańnie:
«Dadušy, – Maryla svajmu Janku kaža, –
Chiba śmierć biaz času nas z taboj raźviaža».
«Nie kažy niapraŭdy, – małajčyna vučyć, –
Nas ni Boh, ni ludzi i ni śmierć razłučać».
I siadziać i šepčuć da zary-śvitańnia,
Byłi višni ŭ sadzie śviedki miłavańnia...
A nastaŭ dzianiočak – da Maryłi ŭ svaty
Prylacieŭ paničyk, šlachciučok bahaty,
I dziavoča serca, – ach, słaboje, znana! –
Pierajšło ad Jasia da druhoha pana.
Chiba ž Jaś zapłakaŭ? Nie z taho dziesiatku!
Pakachaŭ druhuju, pakachaŭ Ahatku.
I ciarier, jak ciemraź zapadzie nad vioskaj,
Jon siadzić z Ahatkaj pad staroj biarozkaj;
Pralatajuć zmroki nieŭściarežna chutka,
I ŭsia noč zdajecca, jak adna minutka!
 
A žyła ž Antola, – musić, mieła dolu,
Dy zhubiła dolu ŭ šyrokamu polu.
Mieła dvuch pryhožych, mieła dvuch kachankaŭ,
I adzin byŭ Janka, i druhi byŭ Janka.
(Dźvie dušy niarodnych ŭ adnym ciele žyłi
I dziaŭčynu kožna paasob lubiłi.)
Adzin z ščyrym sercam, a druhi ź niaviernym
Nadaryłi dzieŭku žalem niepamiernym.
Jak adzin całuje, nienahladu pieścić,
Dyk druhi miarkuje, jak by abiasčeścić.
Jak adzin ŭ sadočku ź lubaj pachadžaje,
To druhi u pročki ŭ dumcy adjazdžaje.
Jak adzin bažyŭsia, abiacaŭ žanicca,
To druhi u łyžcy žyčyŭ utapicca.
I ŭ kancy-sia stała, čamu było staci:
Pryčytała maci nad dačkoj u chacie:
«Ach, maja dačuška! A maja ž rybulka,
A maja  ž ty ptuška, a maja ž ziaziulka!
A čamu ž ty, doniu, hubki saščamiła?
A čamu ž ty, dzietki, vočańki zakryła?
A čamu, dačuchna, miła nie ŭśmichnieśsia?
A čamu, krasuchna, mnie nie adhuknieśsia?
Što ž tabie nia dobra, što ž było nia miła?
Ci ž tvaju hałoŭku nie sama ja myła?
Ci ž tvaju saročku nie sama ja tkała?
Ci ž tvajei śmiertki ja, skažy, čakała?..»
Tak było z Antolaj, što nia mieła dołi
Ci zhubiła dolu ŭ kałasistym połi.
Jak ža tyja złydni? Choć adzin škaduje?
E! adzin  časami, a druhi hańbuje.
Jak byłi ž abodva u jadynym ciele,
Dyk žaniŭsia Janka i zhulaŭ viasielle.
 
 
 
 
Kazka
«Što, dziaŭčatki, parabočki,
Kazku vam skazaci?
Nu, jakuju ž proci nočki
Lepiej nahadaci?..
            Dobra!.. Słuchajcie uvažna,
            Nie pierabivaci!
            Siadźcie čynam i pavažna,
            Kińcie błaznavaci!
Za vakoncam viecier śvišča,
Jak vaŭčyna vyje,
Viedźmy spraviłi ihryšča,
Viedźmy maładyja.
            Ŭ chacie ciomna, cicha, smutna,
            Ciažka a tužłiva,
            Uzdychaje chtoś pakutna,
            Niejak siratłiva.
Ŭdovaj babki syn pryhožy
Sieŭ kala vakonca,
Čymści chvory, spać nia moža.
Vyhladaje sonca.
            Viedźmy skačuć i hulajuć,
            Zirk ŭ vakno: chłapčyna!
            U vakonca barabaniuć:
            «Vyjdzi, małajčyna!»
Vyjšaŭ. Čuje – niechta płača,
Cicha niechta kłiča:
«Siudy, serca! Hej, burłača,
Pakažy abłičča!»
            Jdzieć. Na pryźbie kala chaty
            Bačyć: maładzica,
            Pieknaj ŭrody, stroj bahaty,
            Jasny, až mihcicca.
Staŭ i słovam nie aźviecca,
Mocna zadziŭlony,
A jana – dyk prosta rviecca:
«Miły, ulublony!
            Siadź ža poruč, nie curajsia
            Dy lubi mianie ty,
            Ty ž nabłutaŭ, nie śpirajsia,
            Na mianie cianiety».
Sieŭ chłapiec niesamavity,
Ź viedźmaju abniaŭsia,
Viecier, złoha prahavity,
Roŭ i nie spyniaŭsia.
            Ruki bieły aplatajuć,
            Ŭjucca kala šyi:
            Kroŭ pryciski kałatajuć...
            Viecier śvišča, vyje.
Potym pałkim pacałunkam
Ŭ vusny upiłasia...
Serca smokča... i z rabunkam
Ŭ vichry paniasłasia.
            A dziacina tak la domu
            I siadzieć zastaŭsia...
            Viedźmy vobraz maładomu
            Doŭha ŭspaminaŭsia.
Jak uspomnić – serca rviecca
Prosta u skumaćcie,
Da ničoha nie prytkniecca,
Ŭsio siadzić u chacie.
            I kaniec. A viedźma? Moža,
            Da druhoha chodzić,
            Maładaja, dy pryhoža
            Žarciki razvodzić.
 
 
 
 
Chatka
Tam, dzie sumna, z kraju bora
Ŭ try vakoncy śviecić chatka,
I ź lasnoj travoj havora
Burakoŭ i bulby hradka;
            Dzie žaŭciejuć try zahony,
            A na kožnym pa dubočku,
            Cicha šepča bor zialony
            I hladzicca ŭ ručajočku;
Dzie čutno, jak sonca hraje
Na pramieńniach śvietu horda
I nikołi nie źmiraje
Zyk ščaśłivaha akorda, –
            U tej chatcy, pry tym bory
            Asiałiłiś až try hory:
Syn daŭno pajšoŭ ŭ žaŭnierku,
Choć, zdajecca, mieŭ jon lhoty...
Ach, zhubiłi Kazimierku
U žaŭniercy tej suchoty!
            Doniu miełi... Boža vola!
            Vyjšła zamuž, jon pjanica...
            Što padzieješ? musić, dola!..
            I pamierła biełałica.
Miełi miejsca. Chleb trymaŭsia,
Byŭ ryzman, chacia i zrebny,
Pan laśničy štość ŭzłavaŭsia:
«Vy mnie, kaža, niepatrebny...»
            Až try žałi, až try hory,
            Tam u chatcy, tam pry bory!
 
 
 
 
Habruśka
Habrusia ŭ žaŭnierku ŭziałi,
Ad damoŭstva adarvałi.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Zažuryŭsia stary tatka,
Stohnie ciažka, płača matka:
            – Oj, Habruśka, Habruśka!
Załiłasia slaźmi luba:
– Nie zapomni, moj hałubie,
            Moj Habruśka, Habruśka!
Muštravałi ŭ vojsku stroha,
Nie davałi dumać mnoha.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Dzieciukova serca bjecca,
Baćku ŭspomnić – skałaniecca.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Dzieciukovy dumki ŭjucca, –
Matku ŭspomnić, ślozy ljucca.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
A damovy viecier vieje,
Lubu ŭspomnić – abamleje.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Zachvareŭ Habruś na słužbie, –
Łist pisaci kaža družbie.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
«Nie čakajcie mianie ŭ chacie,
Čas pryjšoŭ mnie pamiraci».
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Oj, skanaŭ Habruś ŭ čužynie,
Žal ŭčyniŭ svajoj radzinie.
            Oj, Habruśka, Habruśka!
Zasmuciŭ jon svaju lubu:
– Z kim  pajdu ciapier da šlubu,
            Moj Habruśka, Habruśka?!
 
 
 
 
Žabračka
Dajcie kavałačak chleba joj ćmianaha,
Dajcie puchovaha, – dzie ž joj uziać?
Što jana voźmie z žyćcia biestałannaha?
Dajcie, što možacie dać!
 
            Hora pamieła na śviecie ubohaja!
            Hlańcie: zhrybieła, zharbieła u kruk,
            Dola zanadta nadałasia strohaja, –
            Vybiła ščaście ŭsio z ruk.
 
Była dziaŭčynaju, była krasuniaju,
Była vahoń, – nie hladzi, dzieciuki!
Ŭhlanieš – i serca prajmiecca, jak kulaju;
Miełi paciechu baćki.
 
            Čas nadyšoŭ, i była haspadyniaju,
            Byŭ haspadar bahatyr na siale;
            Była nad mužam carycaj, kniahiniaju,
            – Boh kałi ščaście pašle!
 
Była i matkaju, była ščaśłivaju,
Dvoch adnahodkaŭ Viałiki joj daŭ:
Syna małojca, dačku uradłivuju,
– Skul dzie i svat padjazdžaŭ.
 
            Mieła Nupreicha, mieła biazdolnaja!
            Dzie ž heta dziełasia, jak upłyło?
            Što ž, siracinka, byłica ty polnaja,
            Što učyniłaś, było?
 
– Oj, maje dzietački, Boh mianie, hrešnuju,
Peŭnie, za baćkaŭski hrech pakaraŭ,
Kryŭdu ŭčyniŭ da zhon-vieku niaŭciešnuju,
Čym nadaryŭ, adabraŭ.
 
            Niejak asieńniaj paroju apoŭnačy
            Chatku niaviedama chto padpałiŭ,
            Ja prachapiłaś, ŭskryčeła a pomačy:
            – Ludzi, ratujcie, chto žyŭ!
 
Z kryku majho i siamiejka zbudziłasia,
Ledźvie paśpiełi na dvor uciačy,
Donia za ruki maje učapiłasia,
Prosić: – Matula, maŭčy!
 
            Muža ja ŭ hetym pažary pazbyłasia;
            Kinuŭsia ŭ chatu pa skarb – ratavać, –
            Stol padhareła ŭ toj čas, abvałiłasia...
            – Boh zachacieŭ pakarać!
 
Och! Jak pačnie kałi što rujnavacisia, –
Što ni rabi ty, a budzie darma,
Tolki źniadužaješ, siłaju straciśsia,
Skutkaŭ ža dobrych niama.
 
            Syn u Sibir ci išče za Sibirami
            Niedzie pajšoŭ na žyćcio zarablać,
            Razam z dačuškaj pajšła ja pad dźvierami
            Na paharełych źbirać.
 
Dočka ad času pažežy praklataje
Čymś zachvareła, niaviedama čym;
Sochła, bladnieła, jak zielejka ściataje,
Poki nia ŭmierła saŭsim.
 
            Z vołaści mieła papieru pisanuju:
            Syna maskal zanivošta zabiŭ.
            Niečym zhrašyła dziciatka rachmanaje,
            Cichi ž, pavažłivy byŭ...
 
Ot i žyvu ja na śviecie ziaziulaju
Tej siratłivaj, adna naŭsiady.
Śmierć nieŭzdalečku, – svoj viek pieramulaju,
Zbudusia ciažkaj nudy.
 
            Zmoŭknie – i ślozy pa tvaru pakociacca,
            Chustkaj schiśnie ich i dalej brydzie,
            Cicha stupaje, ŭsim ciełam kałocicca...
            Ach! paškadujcie ŭ biadzie!
 
Dajcie kavałačak chleba joj ćmianaha,
Dajcie puchovaha! Dzie ž joj uziać?
Što jana voźmie z žyćcia biestałannaha?
Dajcie, što možacie dać!
 
            Dajcie kutočak, a dajcie ž joj, miłyja!
            Z łaskaj u chatu prymicie jaje,
            Chaj adpačnie haratnica pachiłaja,
            Rany pahoić svaje.
 
 
 
 
Syn
Hej, u čystym połi dy nia sonca hreje,
Dyj nia sonca hreje, dy nia viecier vieje,
            Nie tuman spuściŭsia,
            Nie dubok schiłiŭsia.
Na šyrokim połi dy pa tym prastory,
La darohi samaj, na zialonym ŭzhory
            Z noh dziaciuk zvałiŭsia,
            Braznuŭsia, pabiŭsia.
– Ci ž nia soram, chłopča, tabie maładomu?
Hanić buduć ludzi, jedučy dadomu:
            «A ty ž maładzieńki,
            Pici niedužeńki!»
– Oj, nia hańcie, ludzi, – z harełkaj nia znaŭsia, –
Ja u śviet daloki za ščaściem pahnaŭsia,
            Ad radzimaj matki
            Dy i ź biednaj chatki.
Dy pa ŭsioj ziamłicy, dzie šybaje voka,
I pad samym niebam, dole to ž hłyboka
            Byŭ ja, cikavaŭsia,
            Ščaścia pryhladaŭsia.
Nie pamieŭ ja ščaścia, dy paznaŭ ja hora
I kryvi raźlevy, śloz siročych mora,
            Skroź a skroź harota,
            Dzie ni hlań – markota.
I padumaŭ znoŭ ja dachaty viarnucca
Dy da rodnaj matki k sercu pryharnucca,
            Ruki całavaci,
            Ślozy prałivaci,
Kab pryniała syna svajho, vałacuhu,
Kab prypiestavała, adahnała tuhu,
            Ziellejkam paiła,
            Rany pahaiła.
Ot nia maju siły, nie trymajuć nohi,
Raptam zaniadužaŭ, paŭ kala darohi,
            Znać – nia ŭbačyć matki,
            Nie dajści da chatki!
 
 
 
 
Žurba i śmiachoćcie
– Brynkni, chłopča małady,
U svaje cymbały!
Ty ž bo, čuŭ ja ad ludziej,
Muzykant udały.
Pieśniaj jomkaj źviesiałi, –
Zapłaču dvuchzłotku.
Chočaš? Vypi napiarod,
Spahani achvotku!
 
– Raz žurba ź śmiechaćciom
Napiłisia miodu
I pajšłi na kirmaš
Pahladzieć narodu,
Voś žurba j zaviała,
Niesuciešna płača,
Śmiechaćcio ž la jaje
Pa darozie skača.
– Hej, siastryca, pakiń
Raźłivaci ślozy,
Bo ciabie ž zaśmiaje
Čałaviek ćviarozy.
A-cha-cha! chi-chi-chi!
Nu, čaho, siastryca,
Nie chapiła tabie?
– Pierastań, durnica!
– Nie śmiašy ty ludziej,
A davaj paskačam!
A žurba jašče horš
Zakaciłaś płačam.
«A-cha-cha!», «I-y-y!»
Pa darozie ljucca;
Jduć žurba ź śmiechaćciom,
A ludcy śmiajucca.
Ot žurba i kryčyć:
– Praź ciabie vykpiny!
Śmiechaćcio ž joj u adkaz:
– Nie, asani, vinna!
– Praź ciabie! Praź ciabie!
Uvajšłi ŭ sprečku,
A ŭ kancy pačałi
Małacici hrečku.
Tut kamar padlacieŭ:
«Kum z kumoj dziarecca?»
I pačaŭ la žurby
Akruhom viarciecca!
To u nos, to u łob
Džyhanie – upjecca,
Ot žurba nauciok,
Bo niama dzie dziecca.
Śmiechaćcio ž nie biažyć,
Dahaniać nia choča,
A ź ludźmi nad žurboj
Nad durnoj rahoča.
Ot i ŭsio. Kałi chto
Z vas žurbu ubača,
Dyk nastrašcie jaje
Kamarovym płačam.
Uciačeć! A ciapier –
Zapłaci dvuchzłotku
I kiłišačak daj
Pramačyci hłotku.
 
 
 
 
Sprečka
Dziadźka Todar, dva Prańciški,
Svat Hileryk, kum Tamaš
Raz ŭ miastečku Zaćviłiški
Naśmiašyłi ŭvieś kirmaš.
          Što było pradać – pradałi,
          Kum Tamaš źmianiaŭ kania,
          Poki ŭsio panakuplałi,
          Zirk – aj-jej: kala paŭdnia!
– Praŭda, spraviłisia jomka,
Ale ž chaj ty... vo, abied...
– Nu dyk što! Chadziem ŭ karčomku! –
Na susiedziaŭ tak susied.
            Ŭziałi kvartu. Na zakusku
            Paru ŭziałi taranoŭ.
            Što ž im kvarta? Na zatrusku!
            Ŭziałi kvartačku iznoŭ...
Bolš piłi dziadźki, čym jełi:
Kvas, harełku, piva, miod.
Byccam čmiełi, zahudziełi,
Jak i ŭvieś la ich narod.
            Choć tam słovy ledźvie viažuć, –
            Tej biady! A što ž maŭčać?
            Toj štoś skaža, toj zaŭvažyć,
            Kinie čarku nałivać.
Tak ad cenaŭ, bulby, miery,
Što na rynku chvalš daje,
Začapiłi spravy viery
Dyj... sčapiłiś za jaje!
            Hetta słoŭ im nie chapiła, –
            Znana vioska: słovaŭ brak!
            Potym, słova – chiba ž siła?
            Chiba ž zrobić, jak kułak?
Ot i plasnuŭ Todar ŭ vucha
Pa-susiedsku Tamašu,
I paŭstała zavirucha
U karčmie na kirmašu.
            Kum Hileryk, svat, Prańciški,
            Todar, – źviłisia ŭ kłubok...
            Ŭsio miastečka Zaćviłiški
            Raptam źbiehłasia ŭ šynok...
Praz hadzinu dzied Ihnacy
Ŭsich busajłaŭ tych miryŭ:
– Ci ž nia soram hetak, bratcy? –
Dzied pavažna havaryŭ. –
            Nu, nałicha vam svarycca?
            Z roznych vieraŭ vy – adny
            Dzieci hetaje ziamłicy,
            Kraju hetaha syny.
Viera z žyćciem ŭsim dajecca,
Chto ich daŭ – jamu ich znać!
Durań toj, chto spadziajecca
Viery siłaj pajadnać.
            My i tak, bratki, źniavahi
            Dosyć miełi ad čužych,
            Kab spračacca biez razvahi,
            Ci nia ciešym tolki ich?
Hłuzu chiba ž vy nia miełi?
Biŭ čužy vas lohka śmiech?
Ech vy, šeršni! Ech vy, čmiełi!
Nu, nia soram vam?..  Nia hrech?..
 
 
 
 
Kamu što
Žart
U samy žar, u letni čas,
Ŭžo ŭ poŭdzień, pa abiedzie,
Nazaŭtra ŭ horad na kirmaš
Narodu ćma idzieć i jedzie.
          Nu, jechać dobra, choć piače,
          Ale ž iści dyk vo dzie muka!
          A jak z pakłažaju jašče,
          Dyk to najhoršaja dakuka.
Chacia kab kryšku adpačyć –
Idzieš, idzieš, dy treba sieści,
Bo pud ci paru vałačyć,
To nie piarynku ŭ žmieni nieści.
          Kałi ž karčma – nu, tutka stoj!
          Tut možna vypić i pajeści,
          A za rabotaj miłaj toj
          Z znajomym hutarku zavieści.
Zyšłisia hetak ŭ karčmie raz
Naš biełarus, cyhan, chachoł,
I niejak trapiła na čas,
Što za adzin prysiełi stoł.
            Adzin uziaŭ sabie miadku,
            Druhi – harčynu, toj – paŭplaški,
            Pakul siadziełi ŭ chaładku,
            Źviałi znajomstva, to ž nia ciažka.
Cyhan da horadu śpiašyŭ, –
Kania jon dobra znaŭ ŭsie vady, –
Kuplaŭ, mianiaŭsia – nie hrašyŭ,
Kupcam na koni davaŭ rady.
            Chachoł Maŭčba išoŭ z rabot, –
            Zarobak dobry mieŭ, bahaty, –
            Šukaŭ siabra, kab biez kłapot
            Dajechać ź im da rodnaj chaty.
U horad bryŭ cialo pradać
Naš Janka Ćvik, prazvańniem Dyba;
Padatak musiŭ jon addać,
A tak – cialo samomu treba.
            Adno voś tak, druhoje nie, –
            Siadziać i ziukajuć pacichu,
            Ažno hladzi ty, vochci mnie!
            Zajšłi u sprečku, kłičuć łicha.
Kab ich na carstva uźviałi,
Ab hetym zdumałi spračacca! –
Dyk što rabić by pačałi,
Jakoju pracaju zajmacca?
            «Voś ja, zdajecca, dobra b žyŭ,
            Hulnuŭ by ja tady biaśpiečna,
            Z svaim narodam by družyŭ,
            Kuleš ŭsio jeŭ by dy jaješni», –
Tak kaža Janka pieršy naš.
«Nu, dzie tvoj rozum, biełavusy? –
Kryčyć Maŭčba. – Saŭsim niamaš
Miž vas razumnych, biełarusy.
            Ot ja inačaj by zrabiŭ:
            Ŭ sadku pad višniaju lažaŭ by,
            Uvieś urad pry mnie b tut byŭ,
            A ja by praviŭ dy śpiavaŭ by.
A jeści – jeŭ by z sałam chleb,
Kryšyŭ hałuški by zubami,
I sała z sałam, i jašče b
Ja sała tak by jeŭ časami».
            «Kab vas piarun! – kryčyć cyhan. –
            Abodva varty vy niamnoha,
            Vuń toj abbity ŭvieś sahan
            Choć hrošyk vart, a vy – ničoha!
Kab ja papaŭ u karałi,
Dyk mnie ŭsio heta było b mała,
Z kazny b ukraŭ ja try rubłi,
Ukraŭ kania – i... machni drała!»
 
 
 
 
Varožba
Zaściankovaja apovieść
Błižycca poŭnač. U hetaj pare
Son pachadžaje pa panskim dvare.
Śpiać, pakančaŭšy zvyčajnuju pracu,
Čeladź ŭ piakarni, pany u pałacu;
Tolki stary vartaŭničy Ihnacy
Chodzić z klakotkaj i pipkaj svajoj:
Dvor ścieraže ad ludziny łichoj.
 
Chodzić stary i murmoča pad nos:
– Nu i praklaty ž siahońnia maroz!
Novy kažuch prabiraje, psia viera,
Byccam kažuch – nie kažuch, a papiera!
Breša, nia złomić staroha žaŭniera, –
Panna Emilja, chaj Boh joj addaść,
Vyzvałić z hora, nia puścić prapaść.
Cionhle, jak tolki pačniecca ciamnieć,
Zaraz pałynaŭki z kuchni niasieć,
Miła hladzić i łaskava śmiajecca:
– Chočacie, moža, Ihnacy, pahrecca? –
Hetki paradak nia ŭsiudy viadziecca!
Dobraje serca! Paviet abyści,
Roŭnuju pańnie, badaj, kab znajści...
Advent1 na schodzie. Jašče da kalad
Tydzień astaŭsia adzin akurat.
Nieba u zorkach, i kožna ź ich źziaje,
Miesiac zialony svoj śviet pasyłaje,
Lohki marozik za ščoki chapaje,
Śnieh pad nahami pryjemna rypić, –
Viedaje vartu Ihnacy, – nia śpić.
Panna Emilja tym časam sabie
Viečar pravodzić u niejkaj žurbie:
Niejkija bredni platucca dziaŭčynie, –
Byccam jana nie ŭ dvare achmistrynia,
Byccam jana nie žyvieć ŭ achvicynie,
Byccam jana niemaviedama chto,
Chočacca sercu niaviedama što.
Ŭspomnić mamulku, tatulku, svoj dom,
Ŭspomnić siabie nieviałičkuju ŭ jom,
Staršaha brata i niańku-babulku,
Teklu, Ahatku, Hanulku, Aršulku,
Daŭnych ravieśnic... karoŭku Rabulku...
Dzie jano ŭsio? I nia viernieš tych dzion,
Źnikła, jak dym, raspłyłosia, jak son!..
 
Strašna i ŭspomnić daloki toj hod
(Čornym jaho nazyvaje narod), –
Pošaść z kasoju pa śviecie chadziła,
Pannu Emilju sirotkaj zrabiła,
Rodnych, siamiejku ziamloju pakryła.
Dola, niajnačaj, – ŭ jaje ŭsio ruce:
Ŭziałi pany hadavać pry dačce.
 
Ŭstanie, pachodzić i siadzie iznoŭ,
Bjeć u hałoŭku haračaja kroŭ;
Niejkija ŭ sercy parvałisia tamy2,
Tvar to zbladnieje, to zrobicca ŭ plamy...
Stanie prad matkaj śviatoj z Vostraj Bramy3,
Prosić: «Pračystaja, zhinuć nia daj,
Hora adkiń, ad biady zachavaj!»
 
Ručki załomić, i ślozy ciakuć...
Novyja dumki iznoŭ nabiahuć,
Žyćcie u ludziach sabie vykładaje,
Ciažkaje žyćcie! Chacia spahadaje
Matki zastupnica – pani staraja,
Pan jak by rodny, – niaviesieła žyć!
Čas u žałobie, ŭ markocie biažyć.
 
Chočacca sercajku łaski nia toj, –
Chočacca spohadzi pańnie druhoj...
Tekla, Aršulka, Hanulka – małžonki,
Šlubnyja nosiać na palcach piarścionki...
Mołicca panna da ŭłasnaj patronki:
– Panna śviataja, ty nieba ŭmałi,
Viernaha druha mnie ŭ žyćci pašłi!
 
Potym ŭśmichniecca pryhoža... Kamu?
Viedama – peŭnie, jamu adnamu...
Rožy4 ćvituć na bialusieńkim tvary,
Što ž tut za cud i čyje ž heta čary?
Praŭdu skazać? Vinavaty husary,
Nu, choć nia ŭsie, dyk, prynamsi, adzin
Pańnie pryčynaj markotnych hadzin.
 
Statny, pryhožy, – praŭdzivy žaŭnier, –
Hlanie – jak sokał! Jaki ž kavaler!
Majstar na žarty jaki, na chichoty,
Jak udajecca ŭ šabuńki, ŭ zaloty,
Lostki puščać – navučysia ŭ jaho ty!
Jak jon časami umieje hladzieć,
Ŭ tancy jaki! – nie pazvole siadzieć!
 
Ručku jak ściśnie, na vucha šapnie
Słoŭca takoje, što j serca zamre!
Škoda, niadoŭha jany pastajałi...
Tolki try tydni ŭsiaho balavałi
Hetta ŭ dvare i pajechałi dalej.
Rušyłi ŭ Viaźmu, a stul pad Maskvu,
Čujeć panienka, maŭlaŭ, najavu,
 
Jak prad adjezdam jon ciažka ŭzdychaŭ;
Pomnić – navieki ab joj prysiahaŭ,
Jak adjazdžajučy, bačyć, skłaniŭsia...
Praŭda ž? Ci pomnić? Ci, moža, zabyŭsia?
Lubić? Nia lubić?.. Ŭ druhuju ŭlubiŭsia?
Moža, ŭdavaŭ zakachańnie na žart?
Treba ab hetym spytacca u kart!
 
Praŭda, što advent i hrech varažba,
Što ž – kałi honić ŭ suchoty žurba!
Boh miłaserny niachaj vybačaje...
Panna Emilja ŭ krasełka siadaje,
Talju kartuje, šeść kart vykładaje,
Siomaja karta kładziecca pad niz.
Chitry paśjans pačynaje: «Markiz».
 
– Lubić? nia lubić? Lubiŭ? nie lubiŭ?..
Viernym astaŭsia?.. Ci viernym nia byŭ? –
Šepča panienka. Paśjans zbuntavaŭsia...
Dzie ž toj čyrvony karol padziavaŭsia?
Musić, nia lubić!.. Nie, hety nia ŭdaŭsia!..
Inšy sprabuju ciapier razłažyć –
Čas pamaleńku biažyć dy biažyć.
 
Poŭnač prajšła. U dvare pietuchi
Raz prapiajałi z-pad ciopłaj strachi,
Krajčykam miesiac z-za tuč vyhladaje,
Panna Emilja varožb nie kidaje,
Novy, chitrejšy paśjans raskładaje:
– Lubić, nia lubić, lubiŭ, ašukaŭ,
Viernym astaŭsia ci im nie byvaŭ?
 
Rypnułi dźviery... I voś na paroh...
Pannačka – zirk! – heta ž jon, dałiboh!
Palec da hub pryłažyŭ, uśmichnuŭsia,
Dźviery prymknuŭ za saboj, azirnuŭsia.
– Panna čakała, kab ja dyj viarnuŭsia?
Cicha na palčykach k joj padyšoŭ,
Dzieŭča adrazu nia znojdzie i słoŭ.
 
Potym ździŭleńnie krychu adyšło.
– Skul pan uziaŭsia i što pryviało? –
Hetak pytaje. Uroda asanny.
Sam, jak jahniatka, łaskavy, rachmany.
– Žyć nie mahu biez kachanaje panny!
Musić, nihdzie nie spatkaju takoj...
Daj ty mnie ščaście, viarni moj spakoj!
 
Ruki złažyŭ i na kolenki staŭ,
K nožkam dziaŭčaci hałoŭkaj upaŭ.
Panna Emilja, smuciŭšysia hetym,
Choča ustać, adchisnucca, a dzie tam!
Jon nie puščaje i mołić ŭsim śvietam:
– Budź haspadyniaj, carycaj majoj,
Serca źlačy mnie, dušu zaspakoj.
 
Što tut rabić? Heta ž mohuć pačuć,
Potym u  vočy usie zaśmiajuć:
Panna unočy hościaŭ prymaje!
Ručkaj husara z kalen padymaje,
Prosić ustać, nie kryčeć, sunimaje,
Sadzić u kresła, prynosić vady...
– Cicha, moj panie, narobiš biady!
 
Ludzi pačujuć, – ničoha tabie, –
Sieŭ dyj pajechaŭ, i sam pa sabie.
Ja ž i nazaŭtra tut mušu astacca;
Budzie ad soramu niedzie schavacca,
Ludzi pačnuć jak navokał śmiajacca:
«Ŭ panny Emiłi jość kavaler».
– Chaj nie śmiajucca! Bo płakać, pavier,
 
Buduć, panienka, jany nad saboj,
Pokul hulaju jašče z hałavoj,
Pokul nia sudzić mnie dola prapaści,
Chiba sama ty zachočaš napaści,
Dumki nia spoŭniš majei ab ščaści.
Viedaj: pryjechaŭ zabrać ja ciabie,
Ŭ razie ž niazhody – zastrełić siabie.
 
Bačyš, kładu ja na stoł pistalet:
Korki padniaty, naboi jak śled.
Dobraja heta tureckaja štuka!
Dzied adabraŭ na vajnie ŭ mamaluka5;
Moža, siahońnia prydasca na ŭnuka.
Vola tvaja: rassudzi, vybiraj, –
Ščaściem dary ci naśmierć pakaraj.
 
– Pan, nie daješ mnie z čaho vybirać,
Ja nie chaču ni sudzić, ni karać!
Jak ža tak raptam... Ci ž možna, skažecie?
To ž nie hulnia, a my z panam nia dzieci, –
Treba padumać jašče, pahladzieci.
– Panna Emiłija, mnie nie piareč!
Chiba nia lubiš?.. Nia panskaja reč!
 
Panu da hetaha dzieła niama,
Viedaju dumki svaje ja sama,
Moža b, lubiła, kab hetak nia jahłiŭ6,
Tak nie pužaŭ i z adkazam nia nahłiŭ7,
Byŭ da panienak nia hetak pavadłiŭ,
Moža b, tahdy i pajšła... A ciapier?! –
Panna zbladnieła, maŭlaŭ, by papier;
 
Choča skazać i baicca skazać,
Vočki spuściła, pavieki dryžać...
Toj ža husar, jak smała, pryčapiŭsia,
Ručku całuje i z kresła ŭschapiŭsia,
Znoŭ na kaleniach u noh apyniŭsia.
– Słoniejka, – prosić, – kažy, nie čakaj:
Ŭ piekła mnie sudziš ci razam u raj?
 
Lubiš – nia lubiš, škaduješ ci nie,
Daj ža spakoju, nia mučaj mianie!
Serca panienskaje, viedama, z vosku,
Voźmiem my miesta ci źvierniemsia ŭ viosku,
Tolki b ahońčyk i zaraz ža ślozku,
Jasnuju ślozku na vočka pašle,
Choča – nia choča, dyj skaža «ale».
 
Hetak i z pannaj Emiljaj było.
Niešta ad serca k hrudziam padyšło,
Potym u horle kłubkom pierasieła,
Byccam by vyskačyć serca chacieła;
Z vočak ślazinka skaciłaś niaśmieła,
Śledam druhija śpiašajuć iści...
– Lublu, – kaža panna, – lublu... adpuści!
 
Uskočyŭ, padskočyŭ husar małady
Tak, jak by čort ad śvianconaj vady.
Rady, śmiajecca i ručki całuje,
Puścić, abnimie, iznoŭ prymiłuje,
Nu, nie raŭnujučy, mora chvaluje!
Navat apomnicca joj nie daje,
Rupić źbiracca, kapocik ŭździaje.
 
Hasić łajoŭku, viadzieć na paroh,
Klamku šukaje... Dy Boh zaściaroh:
Panna zirnuła kachanku u vočy, –
Tak, jak vuholłi, harać siarod nočy...
Vieryć – baicca, nia vieryć – nia choča.
– Chto tut? – pytaje. Jon ciahnie, maŭčyć...
Panna ŭ tryvozie tady jak ŭskryčyć:
 
– Maci Pračystaja! Ŭ pomač pryjdzi!
Zhiń ty, šatanie, – mara, prapadzi!
Zhiń, prapadzi ty, niačystaja siła! –
Pravaj rukoju jaho achryściła.
Čuje: ruka, što trymała, puściła.
Pryvid toj strašny prapaŭ ŭ ciemnacie.
– Kiń varažyć ŭ advantovym paście! –
 
Hołas čužy z-za dźviarej prahrymieŭ.
Panna... pračnułaś. Łichtar abhareŭ,
Musić, daŭno dahareła łajoŭka,
Smrod u śviatłicy... baleła hałoŭka,
Cicha praź sieni prajšła pakajoŭka.
Stary hadzińnik pakazvaje piać...
– Ach, jak zaspałasia!.. Treba ž tak spać!
 


––––––––––––
1 Advent – kaladny post (katałick.).
2 Tamy – pieraškody (polsk.).
3 Viadomaja katałickaja ikona ŭ Vilniusie.
4 Ružy.
5 Tut u sensie:  u tureckaha vajaki.
6 Kab hetak nastyrna nie damahaŭsia.
7 Nie pryśpiešvaŭ (pałanizm).
 
 
 
 
Kaniec Paŭlučonka
I

 
          Nočču pozna, pa kirmašu,
Jechaŭ z miesta Paŭlučonak,
A prazvańnie mieŭ «Žučonak»,
Haspadar byŭ ź vioski našaj,
Ŭnučak Paŭła, syn Antosia
(Toj byŭ k panu dapuščony),
Baŭtramiejem byŭ chryščony,
Čałaviek byŭ z muchaj ŭ nosie.
          Jedzie ŭ strasie: ciomna, cicha...
Ŭ dalnim lesie chtoś rahoča...
Ulapiŭ u ciemniu vočy,
I zdajecca... Što za łicha?
Niechta jdzieć siarod haścinca,
Peŭnie, dvoje, štość hamoniać.
«A kaho tut čerci honiać?» –
Až padniaŭsia na drabince.
Bačyć: niejkich až try cieni
Ubok zyšłi i razam stałi.
Padjazdžaje. Ŭsie addałi
Chvału božamu imieniu.
«Chto tut błudzić?» – zapytaŭsia
Baŭtramiej ŭ łichoj tryvozie,
Bo tahdy, pa toj darozie,
Nie adzin hultaj badziaŭsia.
«Starcy, dziadźka! – Knyš, Varoba
Z Krasnaj Dołi, Kruk Ničypar...»
«A badaj ža vas Lucypar
Ci napaśnica chvaroba!
Čort vas vodzić tut, hałytki,
Dobrym ludziam na spatkańnie,
Chaj vas trasca...» – «Hodzie,  panie?
Čas pakinuć zvyčaj brydki, –
Kaža Knyš. – Ci ty maleńki,
Što na nas daram złoračyš1?
Nam chady nie zapiarečyš
Pa haścincu. Moža ŭsieńki!»
«Nas nia łaj, – Varoba precić, –
Bačyš, nočka: dopust boski;
Choć nia mnoha viorst da vioski, –
A ŭsiaho zdaleješ strecić.
Lepš zrabi ty pa-chrysćjansku,
Padviazi, pamiej k nam łasku»
Zmardavałisia my ciažka, –
Čymsia łajać pa-pahansku».
«Voch, razumny dzie znajšoŭsia!
Chočaš jeździć nadurnicu?
Maješ dulu, panie Hrycu!
Nie z takim, bratok, zyšoŭsia!»
Śvisnuŭ pužkaj pa kaniočku,
Meram bičyk, a nia puha:
«No, Bułany! No, šaŭluha!
Marnavać nia śled nam nočku».
«Hej, susiedzie, – Knyš znoŭ krača, –
Daj prysieści ž na drabinku!
A u ciažkuju hadzinku
My zapłacim pa-žabračču».
«Nu, nu, jak ža, – maješ zbytki! –
Tak Baŭtruk ŭ adkaz rahoča. –
Chodzić ŭ łatach, jašče choča
Zapłacić; a čym, hałytki?»
Tut Ničypar ryknuŭ basam,
Moŭsia toj miadźviedź z dubrovy
(Hołas nadta mieŭ zdarovy):
«Padviazi da karčmy, vasan!»
«Što daście?» – Baŭtruk na heta.
«Što ž u nas? Kii, ružancy...»
«Dyk prasicie, abarvancy,
Chaj łazaty daść karetu!»
Ŭdaryŭ lojcam. Koń padskočyŭ,
Jak padstrelena kazula.
«Lepiej čorta padviazu ja!» –
Baŭtramiej pad nos murmoča.
 

II

 
Mrok zapaŭ jašče ciamniejšy,
Choć kałi ty šyłam ŭ vočy,
Ŭ kalainie hraź chlupoča,
A Baŭtruk ciapier śmialejšy:
«Chutka budajem, koniu, ŭ chacie,
Skončym našu rajtaradu2,
Haspadynia budzieć rada,
Vyjdzie z chaty spatykaci!»
Až cyhanskuju havorku
Čuje raptam prad saboju.
Byccam jduć jany hurboju
I viaduć ab niečym sporku.
«Ot jašče nia mieŭ chvaroby –
Z cyhanami mieć spatkańnie:
Siadzieć sam biez zapytańnia, –
Źviesny noraŭ cyhanovy!»
Jak ni choča zzadu byci,
Konik ciahnie drobnym trusam...
Dahaniaje, choć i musam,
Zraŭnavaŭsia, – što rabici!
«Što za dziva?» – Paŭlučonku
Padkalnuła ŭ serca niešta.
Tolki troje, a dzie rešta?
Dva cyhany jduć i žonka.
«Zdrastuj, baćku!» – hyrknuŭ zboku
Cyhan doŭhi, čarnatvary,
I druhi za im da pary,
I cyhanka: «Skul, zdaloku?»
«Jedu z torhu».– «A, vialmožny!
Padviazi da karčmy chocia,
Bo pa hetakaj chlupocie
Piechatoj iści nia možna».
«Rad by ja, dy sam ty bačyš,
Što na kołach, bratka, ciesna,
Nie usiadziemsia sumiesna...»
«Ej, ab čym ty, baćku, płačaš!
Cyhan, panie, jak vužaka:
Choć ŭšaścioch zdalełi b sieści!
A la karčmy chočam źleźci, –
Nie zamučycca kaniaka».
Nie paśpieŭ Baŭtruk paŭsłova
Adkazać na prośbu hetu,
A mužčyny i kabieta
Šaś na koły Baŭtrukovy!
«N-no! Hani svaju šaŭlužku!
Dadaj chodu!» – I rahočuć,
Štość pa-svojmu tam strakočuć,
Adabrałi lejcy, pužku...
Burknuŭ byŭ na tyja rečy
Baŭtramiej, dyk – djabła dzieci! –
Ledźvie zdoleŭ usiadzieci,–
Tak zašturchałi u plečy.
«Siadź spakojna ty, zrabnina!
Kiń plavuzhać hetta łišku:
Vypješ ŭ karčmie try kiłiški,
I zapłacim, što pavinna».
Što ty zrobiš? Niama vołi,
Ich ža siła, pieramoha,
Dziakuj tolki Panu Bohu,
Nie spatkałasia ich bołi.
Praz hadzinu, – čas karotki
Baŭtramieju doŭhim zdaŭsia, –
Śviet z vakonca pakazaŭsia
U karčomcy pana Notki.
«Nu vot, baćku, havaryŭ ty!
Zaraz źleziem, kupim hary
I zapłacim try talary –
My nia lubim žadnaj kryŭdy».
 

III

 
Ciesna ŭ karčmie – ŭ bočcy meram
Sieladcoŭ, ludziej nabita.
Dymam lampačka spavita
Tytuniovym, jedkim, šerym.
Homan, hrukat, śmiech i sprečka...
Henam hrajuć, hetta skoki
Vyrablajuć, ŭziaŭšyś ŭ boki,
Až trasucca ścieny, piečka.
Baŭtramiej spacieŭ, čyrvony
Z cyhanami pjeć harełku,
Skinuŭ śvitu i miarhiełku,
Vyhladaje, moŭ šalony.
Musić, dziubnuŭ čarak mnoha, –
Niešta starcaŭ ŭspaminaje,
Ź ichniaj dołi vykpivaje
I śmiajecca z Pana Boha.
«Ot, chalery! Daj im chleba,
Daj ryzmančyk, toje, sioje
Hultajam!.. Za  što, jakoje?
Sulać łasku božu ź nieba...
Łasku božu!.. Abiboki!
Mnie puchovy chleb smačniejšy,
Ŭ rocie kole, a sytniejšy,
A niabieski... voch, daloki!
Kažuć, ŭ niebie jość zbaviciel.
Mnie zdajecca – ludzi brešuć,
Jazyki ab zuby češuć:
«Jość zbaviciel, spakusiciel...»
Tut cyhan, što byŭ la boku,
Lezie prosta całavacca:
«Možaš z carstvam raspraŭlacca,
U hałoŭcy maješ kloku,
Maješ, bratka! Musim vypić,
Ja z butelki vyllu reštu».
Na druhich mirhnuŭšy niešta,
Abmačyŭ ŭ harełcy kipieć.
Baŭtramiej, jak vypiŭ heta,
Kreknuŭ, plunuŭ, abłiznuŭsia...
Cyhan chitra uśmichnuŭsia.
«Prad taboju, – kaža, – meta:
Chočaš złota mieć, jak brudu?
Chočaš srebram słać padłohu?
Chočaš miedzi? Dam spramohu,
Ŭsio dastanu, ŭsio zdabudu.
Chočaš panam być prydvornym?
Hrapam, kniaziem, dvaraninam,
A nia biednym sielaninam,
Nie chadzić u ciele čornym?..
Chočaš, bracie?.. Nu, kažy nam?»
Baŭtramiej krychu źmiašaŭsia:
«Ja papraŭdzie nie źbiraŭsia
Byci niejkim karmazynam...»
«Jon nia dumaŭ, – voch, prastota!
Chiba ty užo napiŭsia? –
Cyhan znoŭ ža pryčapiŭsia: –
Ty kažy: ci jość achvota?»
«Byci panam... Žyć ŭ dastatku...
Być ŭ pašanie... Ŭsio paznaci, –
A za heta... Što vam daci?!»
«Što? Drabnicu tolki, bratku:
Nam dušy tvajoj nia treba,
Nie biarom ciapier ni ŭ koha, –
Adstupisia ty ad Boha,
Adstupisia ty ad nieba.
Zhoda, słuchaj? Kažy: «ładna»!
Vypjem razam harniec miodu».
Baŭtramiej nia čuŭ padchodu
I zhadziŭsia biezahladna.
Cyhan ŭstaŭ z usłonu važna,
Ŭ pravy, ŭ levy kut padźmuchaŭ.
«Nu, ciapier ustań, i słuchaj,
I kažy za mnoj vyrazna».
Staŭ Baŭtruk, źmianiŭšyś ŭ tvary,
Ŭvieś dryžyć, – kałocić febra3, –
Dziela złota, panstva, srebra
Pramaŭlaje cicha čary.
Z kožnym słovam ŭłazić zvolna
Sum ŭ dušu i strach śmiarotny.
Pramaŭlaje nieachvotny,
Nad saboj ciapier nia volny.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Skončyŭ cyhan: «Siadź, jahomaść, –
Kaža čorny, – skončym dzieła,
Pahulajem, bratku, śmieła
Za pryjemnuju znajomaść».
Baŭtramiej vačyma łypnuŭ,
Jak by zaraz jon pračchnuŭsia,
Hłynuŭ śłinu, papiarchnuŭsia.
«Ja załišnie, musić, łyknuŭ,
Tolki što ja vidzieŭ strachi:
Jasny anioł z čornym biŭsia,
Hrom hrymieŭ, a śviet zaćmiŭsia,
I prapałi nieba znaki.
Chtoś dušyŭ mianie za horła,
Až pačuŭ ja ŭ vušju zvony,
Až ciapier zdajucca špony
Tut, na šyi. Duch zapiorła...»
«Hłupstva heta. Vypješ bolej,
Mary, panie, zaraz źniknuć, –
Cyhan kaža, – navat piknuć
Nie advažacca nikołi».
Vypiŭ kubak miodu poŭny
Baŭtramiej, druhim papraviŭ.
«Ty, cyhanie, – kaža, – praviŭ,
Što ja budu panu roŭny,
Budu złota mieć biaź łiku,
Srebram ŭ chacie bić padłohu,
Daj ža hrošy, kolki zmoha,
Choć by tajstru4 nieviałiku».
«O! Za hetym, brat, nia stanie, –
Buduć hrošy, budzie panstva!
Maješ patent na dvaranstva:
Herbu Voŭka na Kurhanie.
Maješ hrošy: čystym złotam
Miech skurany voś nabity.
Nu, ciapier, zdajecca, kvity,
Ci čaho jašče achvota?»
«Dzie, u łicha, bolš chacieci? –
Baŭtramiej ŭ adkaz śmiajecca. –
Chopić mnie, i zastaniecca
Aščaśłivić navat dzieci!»
«Dosyć? Dobra! Schočaš bolej,
Dźmuchni tolki ŭleva, ŭprava,
Pa zahadu zrobim žvava,
Jak nichto, nihdzie, nikołi.
Vivat! – kryknuŭ cyhan,– słava!
Žyču ščaścia Baŭtramieju!»
I pajšła ŭ karčmie zavieja,
I pajšła ŭ karčmie zabava.
Ŭsio splałosia ŭ niejkim viry:
Ruki, tvary, plečy, śvity,
Kužal panski, aksamity,
Port mužycki, skrypki, łiry.
Ŭ dzikim tachcie rejuć zyki,
Baŭtramiej z cyhankaj skača:
«Chadzi, imaść, chadzi, vaša!
Skačy, pani!.. Čyki-bryki!..»
 

IV

 
          Cełu noč siadzieła žonka, –
Muž z kirmašu zaraz budzie...
          Pryviaźłi joj ŭranku ludzi
Niožyvoha Paŭlučonka.
Jon zahinuŭ, hrešny, błizka,
Ŭ dźviuch viarstach ad vioski rodnaj,
U dryhvie syroj, chałodnaj,
U vadzie, hustoj i śłizkaj.
Tam lažaŭ ŭ asocy hoły,
Tvar abdziorty mieŭ i ruki...
«Heta, peŭnie, čorta štuki», –
Raźniasłosia navakoła.
 
          Sto hadoŭ tamu zdareńniu,
Moža, navat bolš minuła.
U ziamłicy try zasnuła
Čałaviečych pakaleńni, –
Rod zahinuŭ Baŭtramieja.
Z časam śmierć usio vyvodzić!
A padańnie ŭ vioscy chodzić
I dziadoŭskim ducham vieje.
 


––––––––––––
1 Złoračyš – źnievažaješ, prakłinaješ (pałanizm).
2 Rajtarada – ucioki (polsk. z fr. movy).
3 Febra – łichamanka, trasca (polsk. z łac. movy).
4 Tajstra – kajstra, torba, kłuniak.
 
 
 
 
Ščaście Macieja
Staradaŭnaja kazka
Žyŭ sabie ŭ siale Maciej,
Mieŭ šaściora jon dziaciej,
Siadzieŭ, biedny, biez raboty,
Bo nia mieŭ k tamu achvoty.
Kraści jon vyścierahaŭsia,
Znać, astroha krat bajaŭsia,
A šaściorka dzietak płača,
Treba chleba im, adnača.
Voś ad hetaje niadołi,
Kab nia čuci stohnaŭ bolej,
Rušyŭ raz Maciej ŭ darohu
Prosta ŭ raj, k Samomu Bohu.
Ŭzdumaŭ praŭdy dapytacca,
Što rabić, za što uziacca?
Bryŭ ci mnoha jon, ci mała,
Ŭ les husty jaho pryhnała.
Paŭdnia, musić, jšoŭ pa lesie
Dy zbłudziŭsia, nos paviesiŭ,
Sieŭ pad drevam i čakaje,
Moža, projdzie chto. Hukaje.
Tolki ŭčuŭ jon: niechta jedzie;
Les traščyć, jak ad miadźviedzia,
Koń kapytam tak hrukoča...
Uciačy Maciejka choča,
Choča ŭstać – nijak nia moža...
– Voś biada dzie, mocny Boža!
Źłiŭsia potam ŭvieś, trasiecca...
Bačyć – śviet k jamu niasiecca:
Biažyć jasny, piekny koń,
Ŭvieś haryć, maŭlaŭ ahoń,
Zbruja biełaja ramienna,
Ŭbrana ŭ zołacie admienna;
Na kani, uziaŭšyś ŭ boki,
Čałaviek siadzić vysoki,
Piekna nadta pryadziety,
Ale byccam z taho śvietu.
Voś uźjechaŭ na palanu,
Dzie siadzieŭ Maciej źlakany,
Koń spyniŭsia, staŭ, čakaje,
Z voč jaho ahoń šuhaje.
«Što siadziš tut, maładziec? –
Tak spytaŭsia toj jaździec. –
Kudy bryŭ, na što sabraŭsia?»
Maciej duchu tut nabraŭsia,
Zirnuŭ prosta na jazdca:
«Ŭ imia Syna i Ajca!!!
Śviaty Jurja, peŭnie, heta:
Taki z tvaru, tak adziety,
Jak ja bačyŭ na abrazu!»
Paśmialeŭ Maciej adrazu
Dyj pramoviŭ da śviatoha:
«Ja – Maciej z Baru Krutoha,
Šmat dziaciej, panočku, maju,
A karmić ich čym – nia znaju.
Pracavaŭ by – nie zdaleci,
Bo hultaj ja ŭ hetym śviecie!
Kraści? – kraŭ by, dyk bajusia,
Bo, kryj Boža, papadusia
Da pačcivych jak ludziej,
Tak pachodziać la hrudziej,
Što žyć stanie nieachvota!
Voś takija mnie kłapoty.
Ja i dumaŭ, jak mnie być,
Dzie spakoj sabie zdabyć?
Nie dajšoŭ sam da ničoha,
A nadumaŭsia – da Boha
Ja pajdu i zapytaju,
Što rabić na śviecie maju?
Dy u lesie vo zbłukaŭsia,
Načavać u im sabraŭsia...
Vy ž, panočak, być pavinna,
Ŭ nieba jedziecie ŭ haściny?
Dyk mnie łasku tam zrabicie,
Aba mnie ŭsio raskažycie
I ab dzietkach maich razam;
Što tam skažuć? Z pierakazam
Siudy jedźcie prosta ŭ les».
«Dobra, dobra, ja uvieś
Dla ciabie hatoŭ słužyć!
Jak mnie tolki nie zabyć
Toje ŭsio, što ty kazaŭ?
Ja b pajas raśpierazaŭ
Na ŭspamin, – dyk mieč spadzie,
Što paraiš u biadzie?»
«Et, panok! Ja sposab znaju, –
Prostym rozumam paraju:
Kab vam mieć pieraściarohu,
Nie zabycca b ŭ Pana Boha, –
Adno stremia załatoje
Vy pakińcie mnie na toje,
Pomnić budziecie ŭvieś čas,
Što ja tut čakaju vas».
«Dobra, rozumu biaremia
Maješ, čałavieča! Stremia
Na, vaźmi  majo; siadzi
Dy čakaj mianie, hladzi!»
I, Macieju stremia daŭšy,
Sam pajechaŭ, paskakaŭšy
Znoŭ pa lesie na kaniu...
Blask idzie, maŭlaŭ z ahniu,
Źziaje stremia załatoje.
«Vot by mnie jašče druhoje! –
Hetak dumaje Maciej. –
Było b chleba dla dziaciej».
(Ŭzros Maciej i žyŭ biaz cnoty,
Nie było baćkom turboty, –
Dyk nia dziva, što łazaty,
Belzebuła syn rahaty,
Z hetkaj dumkaj padstupiŭ,
A Maciej jaje ŭchapiŭ.)
Potym stremia zakapaŭ,
Pałažyŭsia i praspaŭ
Až da zaŭtra, da paŭdnia...
Prałupiŭšy tolki vočy,
Čuje: koń iznoŭ hrukoča.
Śviaty Jurja to niasiecca,
Maciej ŭ vus sabie śmiajecca.
Mnoha času nie čakaŭ,
Chutka Jury pryskakaŭ;
Koń pad im hulaje, skača.
«Nu, ty słuchaj, niebarača:
Ab tabie z tvajoju spravaj
Ja ŭ abiedzie za raspravaj
Bohu ŭsio jak jość skazaŭ;
Pastaraŭsia, jak źviazaŭ,
I jak ty žyvieš, haruješ
I ź dziaćmi svajmi biaduješ;
Jak hałavu svaju łamaješ
I jaki ty rozum maješ!
Tak kazaŭ, što ledź-nia ledź
Sam nia płakaŭ. Adpaviedź
Boh takuju tabie dać
Mieŭ mnie miłaść prykazać:
Kraści – heta hrech! Hladzi,
Ty nikołi nie kradzi!
Kałi ž budzieš ty što brać
U ludziej, to, kab addać,
Nadta rupicca nia treba,
Ot i budzieš mieci chleba.
A to časam i saŭsim
Nie addaj ničoha im:
Ja nia viedaju, nia braŭ...
Kałi ž buduć nabivacca,
Ty nia bojsia adpiracca,
Ščaście znojdzieš tak svajo.
A ciapieraka majo
Stremia znoŭ ty mnie źviarni».
«Stremia?! Ja jaho nia braŭ!
Chiba ž pan mnie addavaŭ?!» –
«Anu, jak ža, – moža, nie?» –
«Nie davałi, panok, mnie!
Mo ŭ darozie dzie zhubiłi,
Mo saŭsim biaz stremia byłi?..»
«Nie kažy, Maciej, pustoha,
Svajho stremia załatoha
Ja nikołi nie hubiŭ;
Ja pakinuŭ, jak tut byŭ,
Dy adjazdžać ŭžo źbiraŭsia».
A Maciejka nie spužaŭsia:
«Jasny panie, mianie maci
Nie vučyła, kab iłhaci,
I kałi ja vam skazaŭ,
Stremia vašaha nia braŭ, –
Značyć, tak jano i jość,
Dajcie viery, vaša mość».
Tak Maciej vyprysiahaŭsia.
Śviaty Jury paspračaŭsia,
Potym bačyć, što darma
Tut stajaci, što niama
Ŭžo nijakaje nadziei
Viarnuć stremia ad Macieja,
Uzdychnuŭ dyj kaža cicha:
«Nu, nia žyču tabie łicha,
Boh z taboju... Spažyvaj!
Drobnych dzietak padnimaj,
Choć... Papraŭdzie... Kab ja znaŭ,
Stremia b mo tabie nia daŭ».
I, skazaŭšy tak, śviaty
Paskakaŭ u les husty.
Maciej stremia adkapaŭ
Dyj za pazuchu schavaŭ
I pajšoŭ sabie dachaty
I viasioły, i bahaty.
Jak jon ściežačku znajšoŭ,
Jak dadomu jon pryjšoŭ,
Jak dalej jon sabie žyŭ,
Z kim svaryŭsia, z kim družyŭ,
Jaki ŭ žyćciu mieŭ jon cel –
Ja nia viedaju. «Kruciel!» –
Na jaho kazałi ludzi.
Chaj i hetak sabie budzie!
Mnie ž, kałi tak vaša łaska,
Za maju za hetu kazku
Čaru miodu padniasicie
Dy zakuskaju darycie.
 
 
 
 
Padabajecca     Nie padabajecca
2009–2019. Biełaruś, Miensk.