RODNYJA VOBRAZY Vobrazy miłyja rodnaha kraju,               
Smutak i radaść maja!..
      
 
Jakub Kołas
    Hałoŭnaja      Słoŭniki           Spasyłki      Ab sajcie       Кірыліца      Łacinka    
Ryhor Baradulin
Daviedka
Kantekstny tłumačalny słoŭnik
Samota pałomnictva *
 
Kniha paezii
 
 
 
Az

 
 
Samota pałomnictva. Lera-paema
 
Buki

 
 
Naša mova
 
Viartańnie «Pana Tadevuša»
 
Čas adčyniać šuflady
 
Byłyja
 
Saljery
 
Hruhany
 
Pamiaci achviar u Kurapatach
 
*** Trojka, siamiorka, tuz...
 
Bosy boh
 
Tajha, 1937
 
Jak ja byŭ ahitataram. Naveła
 
Ci varta
 
Za kaladny stoł
 
Uspomnienaje ciapło
 
U adkrytym kosmasie
 
Parašutny šoŭk
 
Čamu?
 
Koła
 
Nadpis na miescy vioski Łitaviec, što na Dziaržynščynie
 
*** – Ryhor, ciahni bahor...
 
Na schile ałfavita
 
Biaz vas
 
Viałička
Viedzi
 
Viedzi

 
 
AZ
Samota pałomnictva
Lera-paema
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
BUKI
Naša mova
Dumku naščyš zołkimi ŭspaminami,
Serca pieśniaj žniŭnaju nadzieiš,
U viakoŭ pad ciomnymi jałinami
Biełaju biarezinkaj nicieješ.
 
 
 
 
Viartańnie «Pana Tadevuša»
I

 
Śviatło praz rešata krataŭ
U celu siejeca sieŭma.
I na čarhovym dopycie
Paspałitaje śledstva razhnievaŭšy,
Branisłaŭ Taraškievič –
Pasoł vialmožnaha siejmu –
Na chałopskuju movu pierakładaje
«Pana Tadevuša».
 
Dahasajuć suchotna
Turemnaha viečara barvy,
I ŭparta brykłivy dovad
Pryvodzicca advakatami,
Što viazień, choć biełarus,
Nie zusim taki barbar,
Bo Adama Mickieviča
Pierakładaje za kratami.
 

II

 
Vierchnija nary.
Z vyležanych calovak paściel.
Što jašče treba intełihientu?
«Pana Tadevuša» Piatro Bitel
Pierakładaje na pierhamencie
Miachoŭ z-pad cemientu.
 
Kavałak vołava –
Ciažkoje ściło.
Čarniła tryvałaje –
Z turemnaj balnicy zialonka.
Nie praciśnie praz kraty
Ajerystaje kryło
Ź Višnieva biassonnaja słonka,
 
Nia skinie vorahu ŭłady
Na ščaście piaro.
Dla školnika Lonika,
Rodnaha ŭ sibirskim prymusie,
Pierakładaje Mickieviča
Jašče małady Piatro
I dla adabranaj u jaho
Biełarusi.
 
 
 
 
Čas adčyniać šuflady
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Byłyja
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Saljery
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Hruhany
Na pensii, jak na pratałincy
Pražorłivyja hruhany,
Syciejuć bieryjeŭcy, stałincy
Chłuśni kryvavyja pany.
 
Charčy
U hruhanoŭ zakonnyja,
Za čorny śpis pasłuh jany.
Taksama,
Jak charčy,
Kazionnyja
Achviarahubcy-hruhany.
 
Šanujuć dušami hluhatymi
Śviaty dla ich
Padvalny zmrok,
Dzie ščyra pracavałi katami,
Davałi kainaŭ zarok.
 
Byłi da kožnaha prystaŭleny,
Chto nie ŭ nahu padumać moh
I ŭ śnie nia tak skazać pra Stałina –
Tvarca ŭsich našych pieramoh.
 
A vorahaŭ hłyboka ŭ korani
Pryvykłi bačyć słuhačy.
Chapała miejsca ŭ «čornym voranie»
Usim
I ŭ čeravie načy.
 
Na miejsca dvuchhałova-carskaha
Arła
Pasiełi hruhany,
Kab imiem hnievu praletarskaha
Załić žudoju šar ziamny.
 
Adnahałova-adnadušnyja,
Adzin vykonvałi zahad, –
Kab duš jak bolš
U turmy dušnyja
Pierasiałić
Pad zasień krat.
 
I novy, naš,
Byŭ śviet źniaviečany
I rujnavaŭsia da asnoŭ.
I prahła śviežaj čałaviečyny
Hłuchoje horła hruhanoŭ.
 
Ciapier jany cišej za ahniecaŭ –
«Starałisia ŭ imia dabra».
Ale ruka dahetul ciahniecca
Tudy, dzie visła kabura.
 
 
 
 
Pamiaci achviar u Kurapatach
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
*  *  *
Trojka, siamiorka, tuz...
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Bosy boh
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Tajha, 1937
Pierajmańnie M. Niakrasava
 
Charona adužyłi
Ściuža i stoma,
Bo ŭ carśćvie Aida
Ni planaŭ, ni zim.
– A ludzi adkul?
– Dy z tajhi ŭsie, viadoma,
Tam baćka siače –
Ja advožu za im...
 
 
 
 
Jak ja byŭ ahitataram
Naveła
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Ci varta
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Za kaladny stoł
A ja źbiaru hady staryja,
Što ad mianie ŭciakałi ŭpotaj,
Ź dziadami razam
Na kućciu.
Na kut niachaj sadziacca tyja,
Što mama niańčyła ź piaščotaj
Hady, pryjemnyja žyćciu.
Ad maładych hadoŭ dziady
Chaj adviaduć ślady biady.
 
Niachaj, što nie lubiŭ kałiści,
Hady, bo vałakłisia sonna,
Dalej sadziacca ad kuta.
Jany mianie daŭno zrakłisia,
A mnie ich nie chapaje siońnia,
A ja ž biaź ich –
Što sirata.
Niachaj trajeckija dziady
Pakłičuć zbrodnyja hady.
 
Chaj la mianie pasiaduć popleč
Hady, što nie ŭciakłi daloka,
Jašče ja pomniu ichni krok,
Ja pomniu ichni płač i popłač,
Mnie levaje dahetul voka
Śviarbić, nibyta nieznarok.
Niachaj kaladnyja dziady
Uśniežać ściežku na kłady.
 
A tyja, što pakul maje ŭsie,
Kab łicha ich nie padłičyła,
Bajusia pasadzić za stoł.
Chaču, kab hrom kućci najeŭsia,
Kab dobra ŭhreŭsia maraziła
I nie ŭkavaŭ hłyboka doł.
Maŭčać hady,
Maŭčać dziady.
Choć cieniem budu ja siudy.
 
 
 
 
Uspomnienaje ciapło
Z samim saboj,
Z ahniom u piečy
Pad viečar
Cicha pasiadzieć.
Davieryŭšy spakoju plečy,
Cikaŭna piečy ŭ rot hladzieć.
 
Hladzieć,
Jak połymia hłydaje
Suki,
Paleńnie,
Kruhlaki,
Čuć,
Jak za šybaj chaładaje,
Jak bjucca ŭ dźviery skraźniaki.
Dryžyć za ścienkaj
Kust rahaty.
Viarnuŭšysia z dalokich hod,
Śmiajecca pieč –
Apora chaty –
Na ŭvieś załatazuby rot.
 
I napłyvaje,
Napłyvaje
Zabyty son
Zabytych dzion,
Viartaje
Pamiać vietravaja
Ciabie da čerstvych barazion.
 
Kradziecca cišynia načnaja.
Apošni vuhalok datuch.
Dušu łaskava achinaje
Duch piečy,
Prodkaŭ viečny duch...
 
 
 
 
U adkrytym kosmasie
Mama,
Kolki žyła,
Vychodziła ŭ kosmas
Ciemry, śviatła,
U kosmas adkryty,
Dzie čakałi
Dajonki, matyki, karyty,
U kosmas
Lesu, haroda, sadu,
U kosmas kłopatu
Pra pahodu, pra ŭrodu, rasadu.
I sam-nasam z Suśvietam,
Jak z tym susiedam,
Hutaryła i ziabła,
Kałi štonačy,
Časam płačučy,
Časam stohnučy,
Nia čujučy ni ruk, ni śpiny,
Vartavała dbała
Karmicielku-jabłyńku,
Jakaja ŭcaleła z vajny.
Abkładzienaja padatkami,
Nibyta apadkami,
I jašče huściej,
Jabłyńka
Jabłykaŭ čakała vosieńniu
Z bojaźziu,
Jak mama haściej:
Ci ŭsim stanie
Pačastavacca?
Tryvoha čakańnia –
Taksama praca.
Mama, byvała,
Pałachłiva dramała
Na hołaj ziamłi.
I kałi
Jabłyńku niechta kranaŭ,
Jabłyki sypałisia –
I mamu budziłi.
A niezabudki,
Sanłivyja nieprabudki,
Hladziełi ŭrańni z kanaŭ
U naiŭnym ździvie,
Jak pychłivaja, zabyŭłivaja radnia.
A mamu da peŭnaha dnia
Biassonnym vartaŭnikom
Nazirkam,
Z voka na voka,
Kradkom
Pilnavaŭ les,
Z uśmieškaj hledziačy
Na hładyšy, na ručaściki, na harnuški,
Na ciorły, caberki, kadki,
U jakich i dniavałi, i načavałi
Zorki,
Što namierźłisia ŭ niebie da śloz.
I mocna,
Vidać pa ŭsim,
Boh spaŭ u sadzie svaim,
Bo tam niechta jabłyni tros,
I husta sypałisia
Źnički-apadki.
Ni razu mamu nie paprasiŭ
Stary
Pryhledzieć i za jahonym sadam.
Niajnakš tam jabłyni
Raśłi hałinami dahary,
Tamu na ziamlu prasiłisia
Zarapadam...
Nia viedaju, jak dla samoha
Boha,
A dla mamy
U kosmasie adkrytym
Biazvažkaha nie było ničoha.
Usio zdabyvałasia
Potam, biassońniem, sprytam,
Usio zaprašałasia
Łaskaju, ŭhavoram, dakoram
U chleŭ, u varyŭniu, ŭ kubło
Ź lachi, z-pad strachi, z pola.
Usio ciažkoje, važkoje było,
Jak dola...
 
 
 
 
Parašutny šoŭk
Ja ŭ pradaŭščycy paprašu taho,
Jaki šumić mnie ŭsio ŭvuššu,
Admierać šoŭku parašutnaha,
Admierać šumu paprašu.
 
Tupych nažnic zastyhnuć skivicy,
Im zvyčna kroić cišyniu,
I pradaŭščyca jaŭna skryvicca,
Pačuŭšy prośbu ŭpieršyniu.
 
Pramień ab šybinu zadzynkaje.
A mnie šumić,
A mnie nia zmoŭk
Kasinkaj chitraju,
Kasynkaju
Śmiajecca parašutny šoŭk.
 
A mnie jon murkaje, jak kotačka,
Skrypić, jak ranišni šaron.
Na mamie abłačynka-koftačka
Bialej za bieły pył z žaron.
 
I huziki,
Niby suničyny,
Što ja ŭ harnušak naźbiraŭ.
Vajna daloka.
Vorah źniščany.
Abnova mamie padnaraŭ.
 
Sabie samoj takoj bahataju
Zdajecca mama.
Nie pažoŭk,
Admierany ŭdavie spahadaju,
Dahetul
Parašutny šoŭk.
 
Łaskava pamiać paprašu taho,
Što mnie šumić jašče ŭvuššu,
Admierać šoŭku parašutnaha,
Admierać šumu paprašu.
 
 
 
 
Čamu?
Kolki hod, jak ahłuchła vajna.
Cišyniu nie suroč.
Pamaŭčy.
U karabla zabyćcia
Pierapoŭniŭsia žachami trum.
Dyk čaho ž u lasoch biełaruskich
Pasiviełyja krumkačy
Až dasiul pa-niamiecku
Pytajuć pra niešta:
– Warum?
 
 
 
 
Koła
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Nadpis na miescy vioski Łitaviec, što na Dziaržynščynie
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
*  *  *
– Ryhor, ciahni bahor,
Bo tačyła płyvieć! –
Mama, byvała, mianie budziła.
I ja pryvykaŭ da štodzionnaha dziva,
Zaspanyja vočy pradraŭšy ledź.
Da sensu pradracca
Cikaŭnaść tačyła:
Jak heta moža płyści tačyła,
Dzie płavaje čorny dubiec-vuhor,
A što, kałi nie paśpieje bahor?
Minałi hady,
I žyćciovy buhor
Ros, byccam horb,
U daroh za plačyma.
I mnie prydaŭsia daloki bahor,
Im, ściažalełym, ciapier mahčyma
Uratavać tačyła hadoŭ,
Chaj nienadoŭha,
Pakul nie zatonie,
I ź nieraskinutych nievadoŭ
Vybrać niavyspanaje sutońnie.
Ja adpichnucca hetym bahrom
Ad bieraha staraści
Namahajusia.
Pakul ad snu nie prachopicca hrom,
Namachajusia.
A bierah –
Jon vałače da siabie –
Bierah staraści,
Bierah stałaści.
Płyń
Upartaha płytnika z noh sabje,
Kab zmora chvalaju raspłastałasia,
Za płyńniu ranišniaj ciažka ŭhnacca.
Praspaŭ paromščyk.
Adpłyŭ parom.
A chočacca začapicca bahrom
Za bierah junactva.
Čas adstaje.
Bahra nie staje.
 
 
 
 
Na schile ałfavita
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Biaz vas
Maje stryhnatki, knihaŭki, busły,
Tryputniki, mižyparnicy, ćmiany,
Alešyny, biareziny, laščyny,
Vuhry, čyrvanapiorki, kurmiałi,
Maje sabaki, kačary, vały,
Bałaciaviny, nierušy, palany, –
Niama vas,
Adpłyłi, jak abłačyny.
Dazvolcie zatrymacca na ziamłi
Mnie...
 
 
 
 
Viałička
Bor – zialonaja hałava –
Pierakułiŭsia ŭ voziery...
 
 
 
 
VIEDZI
Padabajecca     Nie padabajecca
2009–2020. Biełaruś, Miensk.