RODNYJA VOBRAZY Vobrazy miłyja rodnaha kraju,               
Smutak i radaść maja!..
      
 
Jakub Kołas
    Hałoŭnaja      Słoŭniki           Spasyłki      Ab sajcie       Кірыліца      Łacinka    
Janka Kupała
Vieršy
Kantekstny tłumačalny słoŭnik
Ab mužyckaj dołi

#1
Dajcie skrypku mnie maju.
            Dajcie mnie moj smyk!
Ja zajhraju, zapiaju,
            Jak žyvie mužyk.
Hlań: viałikaje siało –
            Vietram choć raźviej,
Zaviało ž tam, zaviało
            Biazdolle ludziej!
Bačyš, byccam čałaviek,
            Viekam małady:
Ślozy lezuć z-pad paviek,
            Hniecca ad biady.
Siła zhublena ŭ palach,
            Syšła ni za hroš,
Dychavica u hrudziach,
            U kaleniach drož.
Kolki słava i ruka
            Za žyćcio ciarpić!
Adno dola biedaka
            Snom viačystym śpić,
Za ŭsiu pracu, za ŭvieś trud,
            Źviarnucca k kamu?
Kamień hoły tam i tut
            Płataju jamu.
Letam vyazdabie ŭ pot
            Mačychu-ziamlu, –
Uvosień schopić niedarod
            Za rabotu ŭsiu.
Zimoj – choładam ź siamjoj
            Voŭkam zaviadzie,
Na pałicu zub viasnoj
            Z hoładu kładzie.
Tak idzie za hodam hod,
            I nie pahladziš –
Ačapiŭ Mikitu zvod,
            Loh pad bieły kryž.

 

#2
Kiepska žyci! dyj što zrobiš?
Ciarpieć musiš jak-nibudź,
Hroš zarobiš, dva prarobiš,
Kroŭ, pot, ślozy viek ciakuć.
 
Niama botaŭ – łapci nosiš,
Aby tolki stała łyk;
Štoś ukradzieš, štoś zarobiš,
Voś i syt ja, had, mužyk.
 
Ŭ try pahibiełi hnu śpinu
Pierad tym, chto śsie moj pot;
Skažaš praŭdu – jak skacinu,
Ciabie złajuć na ŭvieś rod.
 
Ceły viek bieź pieraryvu
Haravaŭ, rakoj pot ciok,
I voś – dajciesia ŭsie dzivu –
Ja ad biednaści nia ŭciok.
 
Hoły, bosy chadziŭ dziciem, –
Ciapier star, i ŭsio ž nia ŭskros:
Pahladzicie, pasudzicie –
Ja taksama hoł i bos.
 
Skora z červiami sam-nasam
Śmierć papre žyć biedaka,
Vy ž ci hlanułi chto časam
Na mahiłu mužyka?
 
Varta hlanuć: kryž jałovy
Pachiłiŭsia, mocham zros;
Nasyp, znać, kałiś dziarnovy,
Daždžavy ručaj raźnios.
 
Zamiest ružaŭ, hiearhiniaŭ –
Krapiva, łaza, pałyn,
A pad imi ŭ damavinie
Lažu ja – niadołi syn.
 
Spačyvaju, pazabyty
I čužymi, i svajmi...
O, ciapier adziet i syty!
Žyŭ ź ziamłi i śpi ŭ ziamłi.
 
Nad mnoj vosieńniu słatłivaj
Dy zimovaju paroj
Hudzić viecier žałaśłiva
Pieśniaj horasnaj takoj.
 
Viecier śvišča, viecier stohnie,
Žalby šle ŭ vyćci dzikom,
Moža, serca čyjo drohnie
I ŭzdychnie nad mužykom.

 

#3
Sahnuŭšy plečy ŭ kruk,
Araŭ ziamlu Paŭluk,
            Jak čorny voł varočaŭ,
A z dnia ŭ dzień, z hodu ŭ hod
Za płot šoŭ ŭvieś prypłod,
            Sam dniom błudziŭ, jak nočaj.
 
Tak vyjšła ŭsia moc z žył, –
Arać nia stała sił,
            Nastaŭ kaniec dakuki...
Z kasoju śmierć pryjšła,
Z saboj vieść pryniasła:
            Para składaci ruki!
 
Ŭziaŭ šlub ź ziamloj Paŭluk,
Nia hnie ŭžo plečy ŭ kruk,
            Bydlom nia čeźnie bolej.
Pamior i nie spaznaŭ,
Što na čužych araŭ
            Ŭvieś viek čužoje pole.

 

#4
Za sachoj, baranoj,
Za siarpom i kasoj
Z dnia na dzień, z hodu ŭ hod
Ślozy, pot lje narod,
A za heta za ŭsio
Što ž zdabyŭ za žyćcio?
 
            Hej, ho-ho! Hej, ho-ho!
            My žyviom i piajom,
            Chleb naš ludzi jaduć,
            My ž miakinu žujom!..
 
Z taparom i piłoj
Marazianaj zimoj
Z dnia na dzień, z hodu ŭ hod
Šurki stavić narod,
A za heta za ŭsio
Što ž zdabyŭ za žyćcio?
 
            Hej, ho-ho! Hej, ho-ho!
            My žyviom i piajom,
            Ahravajem druhich,
            Sami choład klaniom!..
 
Na pałac, na pakoj
Na śpinie na chudoj
Z dnia na dzień, z hodu ŭ hod
Belki nosić narod,
A za heta za ŭsio
Što zdabyŭ za žyćcio?
 
            Hej, ho-ho! Hej, ho-ho!
            My žyviom i piajem,
            Damy stavim ludziam,
            Sami mrom pad vuhłom!..

 

#5
Jak vyjdu za chatu
Na travu-łahi,
A što ž kasić budu,
Boža darahi?
 
            Oj, lu-łi, lu-łi,
            Što ž budu kasić?..
 
Tudy-siudy, siam-tam –
Śmiech kazaci ludziam:
Siviec, ajer, kupjo –
Voś i ŭsio, voś i ŭsio!
 
*

Jak vyjdu za chatu,
Dzie dabro – šnurok,
A što budu žać ja,
Źbirać, vieźci ŭ tok?
 
            Oj, lu-łi, lu-łi,
            Što ž budu źbirać?
 
Tudy-siudy, siam-tam –
Śmiech kazaci ludziam:
Miatłu, hirsu, zvaniec, –
Voś i ŭsio, i kaniec!
 
*

Jak vyjdu za chatu, –
Bor šumić, piaje...
A što ž budu sieč ja,
Dzie chvojki maje?
 
            Oj, lu-łi, lu-łi,
            Dzie drovy, biarno?
 
Tudy-siudy, siam-tam –
Śmiech kazaci ludziam:
Łaza, korčyk, hnillo, –
Voś i ŭsio, voś i ŭsio!
 
*

Jak vyjdu za chatu, –
Daroha idzie,
A kudy ž, kudoju
Mianie paviadzie?
 
            Oj, lu-łi, lu-łi,
            Kudy ž zaviadzie?
 
Tudy-siudy, siam-tam –
Śmiech kazaci ludziam:
U astroh, u karčmu, –
Voś i ŭsio usiamu!..

 

#6
Ech, dziaciuk, chama ŭnuk,
            Syn biady i pracy,
Čaho preš, jak ślapy,
            Ŭ panskija pałacy?
 
Ci tam svat, ci kamrad,
            Ci brat, ci siastryčka?
Ci ciabie vabić tam
            Panna-biełałička?
 
Ci tabie pa arbie,
            Trudach, potam źłitych,
Viesialej, ščaśłiviej
            Miž panoŭ, miž sytych?
 
A mo dzie na kucie
            Razam tam sadžajuć
I vinom darahim
            Častujuć, prymajuć?..
 
Ech, Arciom! nia tvoj dom –
            Panskija parohi,
Nie tvaje tam družki,
            Moj ty bracie ŭbohi.
 
Bač, staiš i dryžyš
            Z šapkaju ŭ parozie –
Voś jakraz, jak zimoj
            Z drevam na marozie.
 
A vo, hlań, lepiej stań,
            Kłaniajsia zdaloku:
K tabie až pad paroh
            Niasie čarku lokaj.
 
Treba pić, zakusić
            Niedaježaj panskaj,
U ruku cmakanuć
            Za pryviet, za łasku.
 
A vuń, dzie panna jdzie, –
            Jakija, ach, šaty!
Što hladziš? – u jaje
            Jość panič bahaty.
 
Jak tam jość, ty ŭsio ž hość, –
            Dumaj i ab chacie...
Voś, sabak dvornych dzie
            Nie spatkaj, moj bracie.
 
Nu, pajšoŭ ty damoŭ
            Niazvany, niasłany,
Sa ślazoj pad bryvoj,
            Niasyty, niapjany.
 
Znać, nia tak, niebarak,
            Dumaŭ razhaścicca:
Za stałom z bahačom
            Pici, viesiałicca.
 
Što ž rabić? treba žyć...
            Słuchaj dołi-matki
I panam nia chluści,
            Pilnuj svajoj chatki,
 
Ciemnacie, biednacie
            Pałac nie staŭlaŭsia:
Nie taki ŭ im narod,
            Kab na rečy znaŭsia.
 
Vier, nia vier, jak nia mier,
            Moj harotny bracie, –
Dzie radziŭsia, dzie ŭzros, –
            Treba i ŭmiraci.

 

#7
Sažań šyrynioju
Nadzielny šnurok...
Pustynia, biaz hnoju,
Kamieńnie, piasok...
 
Pad śnieham adpreła
Žytco za zimu;
Prychvacipa, źjeła
Śpieka jarynu.
 
Bulba – jak arechi,
Jak ćviek – buračok...
– Voś skarby, paciechi
Tvaje, mužyčok!
 
Bahaty budź ź nivy,
Ŭvieś čynš zapłaci;
Budź viesieł, ščaśłivy,
Nia pi, nie kradzi!
 
Žyj zhodna z usimi
I Boha chvałi,
Nie kryčy z druhimi:
«Svabody! Ziamłi!»

 

#8
Našto chleb, našto bahaćcie,
Kałi nam miakiny chvacie?
Našto boty, čaraviki,
Kałi jość łaza i łyki?
Našto viek ziamłi chacieci?
Pamrom – sažań budziem mieci!
Našto novyja nam chaty?
Kazna, dvor i tak bahaty.
Našto śviet navuki ščasnaj,
Kałi ślozy śvieciać jasna?
Našto lek na hora bolki,
Kałi majem manapolki?
Našto znaci ŭsiaho mnoha?
I tak trapim da astroha!..

 
[1907–1912]
 
 
 
 
Padabajecca     Nie padabajecca
2009–2019. Biełaruś, Miensk.