РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ Вобразы мілыя роднага краю,               
Смутак і радасьць мая!..
      
 
Якуб Колас
    Галоўная      Слоўнікі      Гасьцёўня      Спасылкі      Аб сайце       Кірыліца      Łacinka    
Янка Купала
Даведка
Кантэкстны тлумачальны слоўнік
З угодкавых настрояў
0
        Да дзесяцігодьдзя
        Кастрычніцкай рэвалюцыі

        
1
        
Як пабег тады той
Вокліч ды па хатах:
«Гэй, на сход сыходзься!
Дзень ідзе расплаты.
 
Выпала часіна
Падвясьці зьлічэньне
Крыўды векавечнай,
Вечнага цярпеньня.
 
Помстай за зьнявагу
Ды за катаваньне
Дзякаваць удзячна
Зь вечара да раньня.
 
Кузьні і палеткі
Чысьціць днём і ночай
Ад крыві мужыцкай,
Ад крыві рабочай.
 
Хай дымяць пажары
Тут і там крывава,
Каб было скрозь відна,
Як ідзе расправа».
 
∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙
 
I ўздрыгнуў сатрапа,
Задрыжэў багаты,
Як пабег тады той
Вокліч ды па хатах.
        
        
2
        
«Ад тайгі да брытанскіх марэй»
       Ходзяць ходам бунты;
Ад магнацкіх, ад панскіх дзьвярэй
       Затрашчэлі шпунты.
 
Уцякай, хто пад пухам апух,
       Падкасаўшы полы!
Бо ўзбудзіўся збунтараны дух,
       Бо йдзе босы, голы.
 
Як увысі у вырай плылі,
       Гагаталі гусі,
А унізе гнуўся лес да зямлі,
       Нібы старац, гнуўся.
 
Дзе сякуць, там лятуць шчэпкі проч,
       Соладка ці горка;
Дзе прапала кароўка за ноч, –
       Прападай вяроўка.
 
Ірзуць коні, калёсы скрыпяць
       Ад Дону да Бугу.
Калі гнаць, то ўжо гнаць аж у гаць,
       Расьпінай папругу.
 
Не прыставіш да сьценкі, цябе
       Аж да двух прыставяць,
I ніхто ні ў мальбе, ні ў кляцьбе
       Ад пятлі ня збавіць.
 
Гэй, каваль, дзьмі ў мяхі, а сталь грэй
       Да самага грунту!
«Ад тайгі да брытанскіх марэй»
       Ходзяць ходам бунты.
        
        
3
        
Ня елася, ня спалася,
Куды там падвяселіцца,
Як гэта раскілзалася
Чырвоная мяцеліца.
 
Ідзе моц непакорная,
А сьледам – кпіны, гоманы,
Як тыя дымы чорныя
Над пушчаю паломанай.
 
Шушукалі, хіхікалі
Падсуседзі дасужыя.
Назад вярнуцца клікалі –
3 натугі, бач, нядужае.
 
«Куды вам лезьці зь віламі? –
Так пальцам з боку тыцкалі, –
Як выйдуць проць з крапіламі
Ды з кулямі англіцкімі.
 
Ня справіць вам уходзінаў
На новае паселішча,
А сьцежка, вамі пройдзена,
Абернецца ў папелішча.
 
Супроць сусьветных правілаў
Ня вам ісьці з паходняю...» –
Так сыкала, так правіла
Падсуседства прыгоднае.
        
        
4
        
Уцякала за ночкаю ночка
       За горы,
Паласкаліся ў росах чырвоных
       Разоры.
 
Запалялася сонца аб сонца
       Агніста,
Пасыпаліся косьці пасыпкай
       Вячыстай.
 
Рассыпаліся прыскам палацы
       I вежы,
Гудам водгульле-рэха ляцела
       За межы.
 
А з-за межаў – чужынцы, як злыдні,
       На пашу,
Каб суняць вызваленьне і помсту
       Паўстаўшых.
 
Тры-чатыры так восені шчэзьлі
       Руінай,
Як змаганьне ішло пераможна,
       Няспынна.
 
Уцякала за ночкаю ночка
       За горы,
Паласкаліся ў росах чырвоных
       Разоры.
        
        
5
        
Зацымбалілі цымбалы,
       Забубнелі бубны,
Як вярталіся з паходу,
       3 бойкі вельмі труднай.
 
Сустрачалі маткі, сёстры
       I зблізку, і здаля,
Адны плакалі ад шчасьця,
       Другія ад жалю.
 
Падлічалі, вылічалі,
       Шмат не далічылі...
Ой, вяліку дань аддалі
       Варожае сіле!
 
Ля гасьцінца, ля дарогі
       Курганок віднее,
А на ім – штогод вяночак
       3ь беленькіх лілеяў.
 
Не забылі добры людзі
       Ваяка за долю,
Што злажыў сваю галоўку,
       Як травінку ў полі.
 
Не забылася дзяўчына
       Курганка ля шляху:
Кожны год вянок прыносіць
       I кладзе бяз жаху.
 
Зацымбалілі цымбалы,
       Забубнелі бубны,
Як вярталіся з паходу,
       3 бойкі вельмі труднай.
        
        
6
        
На дзесятыя угодкі,
Хоць ноч доўга, дзень кароткі,
       Разважае ўвесь народ,
       Які выйшаў умалот.
 
Дзе якое было жніва,
Ці ўрадліва, ці шчасьліва:
       Суды судзяць так і сяк,
       Хто прасьцей, хто накасяк.
 
*

На дзесятыя угодкі,
Паламаўшы загародкі,
       Меншы, большы гаспадар
       3ь перамогі цягне дар.
 
Той – сноп жыта, той – аўчыну,
Той – шасьцерню на машыну,
       А кум – куму, свату – сват:
       Хай жыве ўжо новы лад!
 
*

На дзесятыя угодкі
Варма вараць мёд салодкі,
       А па мёдзе – рукі ў бок
       Ды у скокі крок у крок!
 
Скача горад, скача вёска,
Адно іскры з-пад падноскаў...
       Скачы, ўнуча, скачы, дзед,
       Ад пабедаў да пабед!

Падабаецца     Не падабаецца Водгукі
2009–2017. Беларусь, Менск.