РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ Вобразы мілыя роднага краю,               
Смутак і радасьць мая!..
      
 
Якуб Колас
    Галоўная      Слоўнікі           Спасылкі      Аб сайце       Кірыліца      Łacinka    
Уладзімер Караткевіч
Кантэкстны тлумачальны слоўнік
Паэма пра Явар і Каліну
Трубяць трубы ў Гародні,
Прагнуць мячы крыві...
 
Зьбірае войска магутнае
Князь Гародні – Давід:
 
            – Абрыдлі зямлі нашай крыкі,
            Крыжакаў расціснем у блін!
            Хадзем, зямля Беларуская,
            Хадзем вайною вялікай!
            Хадзем,
            Народ
                        беларускі,
            На Мар’енбург і Берлін!!!
            Досыць ім нашага раю!
            Не дазволім нас болей крануць!!!
                        Конь басуе, іграе,
                        Зямлю капытамі крае,
                        Зоры вачыма лічыць,
                        Вушамі – чуе вайну.
 
Збіраюцца тысячы вояў.
І Яну трэба ісці...
Латы светлыя, добрая зброя –
Што яшчэ патрэбна ў жыцці?!
 
А нічога! Хіба што праклёны,
Ды яшчэ каб даўжэй пражыць.
Бязлітаснай чорнай варонай
На ганку маці стаіць:
 
            – Ян!
            Запомні!
            Немцы
            І прусы...
            (А як прыйдуць, то зноў заб’юць)...
            У няроўным баі яны мову душылі,
            У няроўным баі твайго бацьку забілі
            І зямлю спалілі тваю.
            І прусы –
            Няхай пад прымусам
            (Кляты, рабскі народ!)
            Зрабілі табе,
                                    беларусу,
            Найгоршую з горшых шкод.
            Яны спалілі Айчыну.
            І ты з імі тое ж зрабі.
            Дзіця...
                         Старога...
                                           Жанчыну...
            Дань не бяры...
                                        Забі!!!
 
О вялікая, лютая сеча!
(Што каму да жаночых слёз?)
Над поплавам мокрым пад вечар
Пыл стаяў да нябёс.
 
Мужчыны забітыя...
 
Прусак
             і нямкінь
                             у распетлях вялі...
Край загінуў.
І зáмкі іхнія,
І палацы дымам пайшлі.
 
Замкі – хай...
 
А нашто ж адрыны?..
 
Трубы вояў плачуць наўзрыд.
 
Паміж яварам і калінай
Сядзіць Вялікі Давід.
Вакол – вялізная світа
І ні лапічка свежай травы.
І латы яго пабітыя,
І на твары – дым баявы:
 
            – Яне! Прасі чаго можаш!
            Ты ў ворага славу адняў,
            Ты прабіўся праз строй варожы,
            Ты – магістра зваліў з каня.
            Ты –
            Зламіў таму быдлу шыю,
            То прасі хоць свет у мяне.
 
            – Княжа... Мне паланянку...
            Марыю...
            Яна... пакахала мяне.
 
            – Хочаш – золата колькі важыш?
            Ці бурштынаў,
                                     каб аж скамянець?
 
            – Княжа... Мне паланянку...
            Марыю...
            Яна... пакахала мяне.
 
            – Хлопча!!! Аб’еўся блёкату!?!
            Немец з прусам кроў нашу п’е...
            Яна пруска! Балтка! Рабыня!
 
            – Княжа, я кахаю яе.
 
            – Д-добра, бяры яе ў жонкі, –
            Ўсё ж паправа для нашых ніў.
 
І адсек ён галіну явару,
І каліны цвет абламіў.
            – Бяры, калі так кахаеш...
 
            Чагосьці я добры цяпер?
            Толькі ведай: такое – навекі.
            Кінеш – то лепей бы ўмер.
            Кахай да апошняга ўздыху,
            Кахай да ліхога канца.
            Толькі вось што...
                                            Хочаш не хочаш
            А матцы дашлі ганца.
            Бо яшчэ прыпасе табе вілы,
            Бо яшчэ глядзіш – і канец!..
 
На апошніх канёвых жылах
У двор уварваўся ганец.
 
– Пруска?!? Яны пад прымусам
            (Кляты, рабскі народ!)
            Зрабілі нам, беларусам,
            Найгоршыя з горшых шкод.
            І няхай яны знікнуць знічкаю...
            І няхай...
 
І тады яна
Атруту, чорны дурнічнік
Распусціла ў чашы віна.
 
Ян вёз,
Асцярожна трымаючы
Пад грудзі магутнай рукой.
Конь ступаў, нібы нёс паміраючым
Чашу з крынічнай вадой.
 
Прыскакалі.
                      Вояў калона
Па шляху паўзе, як ніць...
На гульбішчы чорнай варонай
Няўмольная маці стаіць.
А яны – як светлая мара,
А яны – як вясны яснацвет.
На кальчузе – галінка явару,
На шнуроўцы – калінавы цвет.
 
            – Маці, я дужа кахаю.
            Гэта вечная радасць мая.
            Палюбі, як неба кахаеш,
            Палюбі, як кахаю я.
 
У нянавісці неба згарае,
Пасвіць воўк чараду авец.
 
            Конь басуе... іграе...
            Зямлю капытамі крае,
            Зоры вачыма лічыць,
            Чуе вушамі –
                                    канец.
 
            – Піце на хмель і на руту,
            Піце, дзеці мае.
            (Падае Марыі атруту,
            Яну – віно падае.)
            – Тут твой дом, бузіна ля парога,
            Тут прабабкі часалі руно...
 
Проста каню пад ногі
Сын вылівае віно.
 
            – Марыя! Віно, і світанне,
            І апошні смяротны ўздых,
            І шчасце адно, і каханне.
 
            Пі палову майго кахання.
            Астатняе я...
                                   Каханне.
            І сонца адно нам, Каханне,
            І Зямля адна на дваіх.
 
            . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 
І... зямля... адна на дваіх.
 
Не паспелі схапіцца другі,
Маці вей не паспела ўзняць:
Ледзь паспелі схапіць яго слугі,
Калі ён
             валіўся з каня.
 
Скамянела маці:
            – Што ж, людзі.
            Гэта лёс.
            Падрыхтуйце ім дом
            Ля царквы.
            Дзеля Яна –
                                  пад правым.
            Дзеля дзеўкі –
                                     пад левым крылом.
            Вінен сам.
            Забыўся, ануча,
            Пад чыёй рукою ляглі
            Бацька,
                          друзі,
                                    браты,
                                                таварышы
            На праклятай,
            На спаленай гэтай зямлі.
 
            І хай вам не будзе агульным
            Ані жыта, ні сінь ільноў,
            І ложак не будзе агульным,
            І зямля вам не будзе адной.
            . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 
На магіле Марыі каліна
Ў кроплях вясёлкавых слёз,
А на магіле сына
Явар магутны ўзрос.
 
Дні ішлі... А дрэвы віліся
Паміж тысячаў дрэў жывых,
І галінамі моцна спляліся
Над страхой заімшэлай царквы.
 
Данеслі.
І маці з’явілася,
І вочы ёй плач спапяліў:
            – Пэўна, дзесь мае дзеці
            Ў вялікім каханні жылі.
            Жылі, жылі, весяліліся,
            Шумелі вясной маладой...
            Цераз царкву сашчапіліся
 
            Божа!!!
            Божа ты мой!!!
 
Што казаць аб магіле трэцяй?!
 
Мала тых магіл на зямлі?!
 
Але разам – праз храмы,
Войны,
Дзяржавы,
Наветы,
Праз нянавісць –
                                галіны яны сплялі.
 
І канец паэмы журботнай,
Так журботнай, што плача сусвет,
Пра магутны і горды явар.
Пра каліны ласкавы цвет.

Падабаецца     Не падабаецца
2009–2019. Беларусь, Менск.