RODNYJA VOBRAZY Vobrazy miłyja rodnaha kraju,               
Smutak i radaść maja!..
      
 
Jakub Kołas
    Hałoŭnaja      Słoŭniki      Haścioŭnia      Spasyłki      Ab sajcie       Кірыліца      Łacinka    
Natalla Arsieńnieva
Daviedka
Kantekstny tłumačalny słoŭnik
Siahońnia
 
Vieršy 1941-1943
 
 
Siahońnia
 
1

 
 
Piaśniar
 
Chto jon, paet?
 
Zory Sitca
 
Tuha
 
Sałaŭjom u łazie
 
Słoŭ nia treba šukać
 
Abśpiavanaje
 
Voś tolki vypišusia trochi
 
2

 
 
Kropli zołata vosień hublaje
 
Vosieńskija čary
 
Z vyraju
 
Miacielica
 
U navahodni viečar
 
Moŭčki nočy suzorjami kapajuć
 
Studzień
 
Na pradvieśni
 
Kryhi
 
U sakaviku
 
Usioroŭna
 
Kali
 
Viasna ŭ fabrycy
 
Tolki viasnoju
 
Viecier
 
Z kamarynaj pieśniaj
 
Sałaŭi
 
Jaryłaŭ koń
 
Pierad buraj
 
Paśla bury
 
Ź Hiote:
Morskaja ciša
 
Ź Hiote:
Lasun
 
Ź Hiote:
Nočnaja pieśnia vandroŭnika
 
*** Noč nadyjšła, baraźnić...
 
Na dośvitku
 
Elehija
 
Na parozie vosieni
 
3

 
 
Čaho tužyć
 
Stalovy źviaz
 
Krainie
 
Pieśnia kalinoŭcaŭ
 
Prysiaha
 
Ustań, piaśniar
 
Pieśnia
 
Charastvo
 
Sutunki
 
A ŭsio ž budziem žyć
 
Žyvie Biełaruś!
 
Hodzie!
 
Vielikodnym rańniem
 
My – moładź
 
Chaj hrymić
 
U dažynki
 
Navažnaść
 
Malitva
 
Asieńni viecier
 
4

 
 
Choć usiudy ruiny
 
Nia chočacca
 
Tam na poli
 
Paŭšym
 
Maci
 
Uspaminy
 
Stary Symon
 
Tkalla
 
Sparyšy
 
Nie zapłaču bolej
 
Viečar
 
Asieńniaja daroha
 
5

 
 
Tuman
 
Žyvi
 
Nia varta źviešavać čuprynaŭ
 
Tak, jak letaś
 
Memento mori1
 
Nia ŭmieju ja tužyć
 
U soniečny dzień
 
Pakul žyćcia
 
Dosyć
 
Z novym hodam!
 
Prosta ŭ vočy žyćciu
 
Viečar u Vilni
 
Chaj sabie i šera
 
Kudy?
 
Pieražytaje
 
Chto pieršy
 
U dažynki
 
Latuć listy
 
Varta žyć
 
6

 
 
Muzyka. Paema
Siahońnia
Mnie kažuć, što pisać zaŭsiody, ŭsiudy možna.
Papiera, ałavik, natchnieńnie... vierš hatoŭ.
Paet, aby prysieŭ, a vierš zmajstruje, złožyć
z radkoŭ, jak ź siena, ŭmirh patrapić skidać stoh.
Ale pra što pisać?
                                              Prarokam być pa časie,
nizać karali ros, vianok asieńni vić?
Pažaryščaŭ dzikich moj vierš i tak nia zhasić,
nia zmyje z duš ludskich purpuravaj kryvi.
Dapraŭdy, što pisać i zaŭtra
                                                                  i siahońnia?
Trupoŭ nie ŭvaskrasiš sanetam ab viaśnie...
Siahońnia kožny vierš chaŭturnym zvonam zvonić,
najlepšaj ryfmaj rot hałodny nie zatknieš...
Pisać ab sałaŭjoch, ab śniežnaj bieli višniaŭ?
Zamoŭkli sałaŭi pad miedny ryk harmat,
a bieły višniaŭ śnieh taksama śmiešna lišni –
stalovy, hojstry štych napiša vieršaŭ šmat...
Niachaj ža śviet haryć, chaj płavicca u hornie
hrymotnych novych dzion, kujecca, jak naroh.
Narešcie mo j paet charei, jamby zhornie
i znoŭ pačnie pisać, huślaryć...
                                                                          Byŭ by Boh!
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
1
Paetam trudna być u čas taki,  
Duša zachodzicca ad horkich słoŭ,  
Kali harmatami hrymiać viaki, –  
Nia ŭskinuć pieśni dymavych zasłon.
Ja. Pušča
 
Piaśniar
Treba być pieśniarom i ciapier,
kali dzień naš –
                                    iź śmierciaj bratańnie,
kali nočy, jak ranieny źvier,
dzieś pa norach zalizvajuć rany.
Nie, paet nie matyl – u vahni
pa-matyllu apalvać kryły,
na pažaryščach pleśnieć i hnić
jon nia budzie...
                            Paet ža – asiłak!
Ci ž nia jon
                      z trapiatańnia asin
układaje asieńnija pieśni,
ŭmieje słovam bliskučym skasić
ruń uviesnu,
čar kazačny ździejśnić?
Z čadu,
z šeraha dymu ruin,
ź visku kulaŭ, harmatnych hrymotaŭ
jon, padumaŭšy, vypłavić himn
hetki ž žudasny, hetki ž śmiarotny.
Zahrymić novy himn, šuhanie
až u nieba kryvavaj pahoniaj,
sercy čornaj duhoju sahnie...
Treba ž być pieśniarom
                                                        i siahońnia.
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Chto jon, paet?
Chto jon, paet?
                              Biblejny mytar,
prarok natchniony, śvietu lekar
ci čałaviek z dušoj, uskrytaj
lazom chistańniaŭ, skroź niasyty
žyćcia i śmierci,
słavy, ździeku?
Miačom jahonym
                                  šept ci kryki?
Pra što i jak pisać jon maje?
Łavić niabios viasnovych zyki
jahony kon
ci śvietu sykać
u tvar za zło, za złydni łajać?
I treba ž słoŭ bajacca siańnia?
Toj kaža:
                      – Čas spalić, padzierci
stary kanon vieršaskładańnia,
bo nie krasa, nia mroja paniaj
u viek kryvi, ahniu i śmierci.
Nie zamaluješ doli śvietu
ciapier višniovaj piennaj bielaj,
žyćcio – zusim nie akvarela,
i ŭ čas vajny nie da sanetaŭ,
nie da madonnaŭ Rafaela...
Toj znoŭ –
                        z kuta šaścić druhoje,
uźvioŭšy vočy dzieś u chmary:
– Piaśniar – mastak paŭtonaŭ, mrojaŭ,
jon hnojnych ran ludskich nia hoić,
na brud nia kvapicca,
                                              jon – maryć.
Jaho stychijaj – nieba toni
ci čar miadzianych listapadaŭ,
jon na ŭspałoch, jak zvon, nia zvonić,
jon nie hrymić...
                                  a jak sasońnik
šaścić cichoj i mudraj radaj...
Voś sud ludski...
Kaho ž ź ich słuchać,
kudy lacieć,
                            ź jakoju płojmaj?
Ci ni na što nia vieści vucham,
ci jści, płyści z usichnym rucham,
šaleje śviet – šaleć padvojva?
Što, što pačać, kab być zaŭsiody
na hrabiani čarodnaj chvali,
kab čuć siabie –
                                  dušoj naroda
zaŭždy
                  ŭ zaru i u niahodu,
što b śviet ni huŭ,
                                        što b ni kazali...
I ci kaliś
chtoś
słova kinie,
što pieśniara jak śled aśviecić,
jakich dać vieršaŭ, vietraŭ, płyniaŭ,
kab sinie ŭrešcie, sinie, sinie
było i ŭ sercach
i na śviecie!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Zory Sitca
Ci ž heta tak,
skažy mnie, śviet ślapy j zajzdrosny?
Skažy, ci chto dušu paeta raskusiŭ?
Što j jak rabić, što pić,
jak jeści j pleści kosy,
kab śviet skazaŭ:
                                    «Ale, o, jon paet naŭździŭ!»
Što ž tre rabić?
Zabycca j vusny ścisnuć,
jak palcy, u biadzie,
zhasić vačej ahni?
Biaz sonca, ŭ ciemry dzieś
śpialić tych vieršaŭ višni,
falšyŭstvam handlavać,
a ščyraści – ani?
– Paet – nadčałaviek, i pić vadu dałońmi,
jak kažnamu, zusim niachoraša jamu, –
pačuješ tut i tam, –
                                          abrańnik zornych toniaŭ
ci ž moža ŭsmak smaktać žyćcia ziamnoha muć?
– Ziamnaja muć, – skažu ŭ adkaz ja, –
                                                                              heta ščaście
adzinaje, što my tut majem na ziamli.
U joj i piekła, j čar,
praklon i sonca –
                                      snaści,
ź jakimi słoŭ zvany paety mohuć lić.
I kab paetam być, –
                                              dyk treba ŭsich krynic napicca,
a nie chavacca ŭ zmrok
i nie ŭciakać ad ich...
Tamu ja i hladžu ŭnačy u zory Sitca,
napicca ŭsmak chaču ŭsich radaściaŭ ziamnych!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Tuha
U niebie zor ahni źbiahajucca na vieča,
tryvožna ŭ zvon hudzie miadziany maładzik...
Uznoŭ,
jak šmat razoŭ,
čyrvonym vietram viečar
mnie u dušu
tuhoj dziŭnoju nakadziŭ...
Idu, irvu, jak šoŭk,
štodzionnych spravaŭ sieci,
trymaju pałatno kašuli na hrudziach,
ale hulaje ź im usio ž kryvavy viecier,
znajšła usio ž tuha
kružlivy ŭ serca šlach.
I zahuło jano vichuraj purpurovaj
u vietraziach sivych i bura-šerych chmar:
«Usio mara – i žal,
i ŭspyški vieršaŭ novych,
i žach, jakim žyvie ŭvieś śviet, –
usio mara...
Ty dumaješ, što ty štoś robiš, štości varty
i dum tvaich uźlot,
i biełych słovaŭ śnieh?
Sto, tysiaču razoŭ vartniej mo toj, chto žartam
zryvaje kałasy žyćcia,
                                                    a sum žanie.
Paety –
                  heta mit kamična-niedarečny
u naš nachabny, zły, kuśliva-złosny čas,
što dobraje kaliś –
siahońnia hnie j kamiečyć,
a ŭbačym,
                      ci splacie štoś lepšaje dla nas...»
Ja adkazać chaču, kryču «splacie», dy hasić
źmiarkańnie j vieča zor, i ŭ noč cichuju ŭstup.
Tak, dla tuhi niama adležnaściaŭ, ni času:
usiudy i zaŭždy jana iz nami, tut!
 
1942
 
 
 
 
Sałaŭjom u łazie
Dziŭna lubić žyćcio nam śmiajacca ŭ tvar,
Ašukaŭšy jšče raz...
                                                  mo ŭ dziesiaty,
                                                                                  mo ŭ soty?
Až zapraŭdy pavieryš, što zła nie sarvać,
Až ściudzionym, ściudzionym ukryješsia potam.
 
Nie ŭciačy ad jaho...
                                      Uciakaj – nie ŭciakaj,
A žylastaj rukoj za kryso ciabie schopić,
Znoŭ prymusić
                                  i serca j dušu pałaskać
Uspaminam mahiłaŭ,
                                          achviar,
                                                      dałakopaŭ....
Dzie ni pojdzieš, –
                                      adno pałymnieje ŭ dušy
I zachlostvaje pienaj sałonaju vočy:
Našy vioski,
                          a ŭ ich – maładyja kryžy,
Šče nia ŭkrytyja sietkaj kryvych čyrvaatočyn.
Hetak horka, što j viecier, zdajecca imknie
Siańnia ŭ daleč nia biellu,
                                                          a čornaju sažaj...
 
Ci chto ŭ hetkija dni
                                      ab zary, ab viaśnie
Sałaŭjami śpiavać – zachłynacca navažyć?
Dy niaŭžo-ž zamaŭčać,
                                                      dy niaŭžo-ž dahareć
Nad narodnaj biadoj drobnaj viazkaju słovaŭ?
Nie!
      Paety –
                          niachaj abnahlełaja śmierć
Im u vočy pluje –
                                      nie apuściać hałovaŭ!
Što im śmierć!
                                      Chaj prysyple im brovy ziamla,
Chaj im ruki skuje krapiva i malińnik, –
Usio-ž tki buduć ich vieršy
                                                          jak niekali
                                                                              źziać
Załatoju smałoju na palcach chvainaŭ,
Buduć tut, na radzimie, u sivych jačmianioch
Pierapiołkami cicha źvinieć na śvitańni,
Siniavokim u vočy hladzieć dzicianiom
I niapraŭdu vahnistymi słovami hanić!
 
Dyk choć siańnia j zdajecca –
                                                                  zavieja imknie
U śviet nia biellu suzorjaŭ,
                                                              a čornaju sažaj, –
La kryžoŭ nie adzin z pieśniaroŭ
                                                                      ab viaśnie
Sałaŭjom u łazie
                                  zachłynacca navažyć!
 
 
 
 
Słoŭ nia treba šukać
Słoŭ nia treba šukać...
Słovy – sami źlatuć,
što za sens – štučna ŭ sercy raspalvać zołak?
Pryjdzie čas –
                                i prabjucca jany praz čmutu,
i ukoluć dušu srebram zornych ihołak.
Dzieś adydzieć usio,
što baleła udzień,
šałupińniem z dušy adpaduć uspaminy,
pojdzie žyłami kroŭ, jak kruhi pa vadzie, –
budzieš sam sabie j Ducham tady ty i Synam!
Jak cudoŭna Suśvietam,
jak dziŭna ŭładać,
rucham palcaŭ zatrymlivać hronku suzorjaŭ,
niedzie ŭ Viehu nacelvacca
z łuka Stralca
ci śpiralnych imhlicaŭ padpalvać porach!
Tak,
        paet – čaraŭnik!
Ci ž u mory na dnie,
razahnaŭšy mieduz, jon piasčynak nia źličyć,
ci ž na strunach zary
jon viasiella nia ŭtnie,
nie zapalić irdzieńniem Suśvietu abličča?
Ci ŭ natchnionym palocie
jon znaje miažu?
Ci ž nia fikcyjaj –
                                      čas dla jaho i prastora?
Navat śmierć jamu – pył,
bo cialesny kažuch
jon skidaje časom, jak staptany aporak!
Tak, paet – vaładar!
Jon – patrapić usio,
tolki doli dy ščaścia dla śvietu nia znojdzie.
Ŭ sercach prahnych, zavidnych
                                                              jaho kałaśsio
niejak ź vietram zialonym nia ŭnadzicca hojdać.
Śviet haryć
niezahasłym,
kryvavym ahniom,
ci maŭčać,
ci śpiavajuć, jak ščyhły, paety.
Nat sumleŭna,
ci ŭ radaść jašče my spaŭjom
los naš –
žutły, markotny i stomleny vietach.
Dy nia ścichnuć paety śpiavać,
chaj i tak...
Jašče miodu napjecca i ludskaje ščaście!
Słovy – sami źlatuć,
słoŭ – nia treba šukać,
tolki cicha,
cichutka,
piaščotna pryłaščyć...
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Abśpiavanaje
Napisaŭ, choć na žarty, adzin –
                                                                      abśpiavanaje
ŭsio ŭ žyćci,
ad zvyčajnaje redźki – da vyraju,
i niama užo słova, dla vucha niaznanaha,
i niama užo dumki, pa ščyraści ščyraje.
Što ž, zdajecca, i praŭda...
                                                          Razoŭ, moža, z tysiaču
navitalisia ŭ vieršach my viosnaŭ i vosieniaŭ,
anapesty, i jamby, j hekzametry kryšačy,
začynali nanova zažynki, zakosiny.
Pierad nami –
                              ŭsio čysta na sita prasiejali,
sprabavali piajać na mažor, pa-minornamu,
našy prodki jšče
                                          śledam paŭźli za padziejami,
hamu koleraŭ, hukaŭ raźbili, razhornuli...
I tamu mo ciapier,
choć unukam i ŭspychvaje
serca z kažnaju novaj viasnoju pa-novamu,
choć i pišam ab viosnach, što sinija, cichija, –
ažno palimsia inšymi vypieć ich słovami.
Mo takimi,
                      jakija da płyni viasiołkavaj
dadali b jašče ź dziesiać niaznanych nam koleraŭ,
nakuryli b u dušach kupalskimi ziołami,
zaparušyli b vočy višniovymi zorami...
Tolki ž dzie ich znajści?
U jakim jany vyrai
ščaście ščypluć bahunnaje, chmielnaje, pjanaje?
Tak... usio u žyćci –
                                              i najbolš navat ščyraje –
zachapanaje palcami ruk...
Abśpiavamaje...
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Voś tolki vypišusia trochi
Ściskać niavarta dumy, słovy
ŭ ciasnocie serca...
                                        Na papiery
im pavalniej – milhajuć, łoviać
adny adnych –
                              jakraz umieru.
Kali ž zašmat ich nabiarecca –
jak tam ni śni, usich nia vyśnić,
aśvinym džałam džhajuć serca,
la piaściaŭ ruk paviesmam visnuć...
I mimavoli mroi mroiš,
i łomiš rytm žyćcia ŭ žadańniach,
uciełaŭlaješsia ŭ herojaŭ
paem, jakich niama ŭžo siańnia...
Jak by nia chočučy, staŭlaješ
siabie adnu – u centr suśvietu
i pa sabie zhinaješ bai
starych i novych zapavietaŭ.
A dzie ni hlań –
                                    miljony žyćciaŭ
irvucca nitkaj pieraprełaj,
miljony znoŭ –
                                  šukajuć syci,
ruin razbłytvajučy šeraść.
Jak tut ni jści za imi śledam
i jak na lery im nia brazhać,
kab pyłam słoŭ prysypać biedy,
pryciać zuboŭ hałodnych lazhat?
Voś tolki vypišusia trochi
ab žoŭtych vosieńskich uźleśsiach, –
znoŭ biesturbotnym skamarocham
pajdu ruiny pieśniaj pieścić,
uznoŭ pačnu smucicca štodnia
čužoj tuhoj,
                            dušu šypšynić
čužoj viasiołaściu j pachodniaj
hareć na vietry
                                    za krainu!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
2
Ale ž pieśnia, ty pieśnia... oj pieśnia!  
Ty pakryšyš nanosnuju tvań.  
Kali kaža paet, što pradvieśnie –  
Dyk pačnie zielanieć trava.
U. Duboŭka
 
Kropli zołata vosień hublaje
Kropli zołata vosień hublaje
ź pierapoŭnienaj čary žyćcia...
Što da čaraŭ,
dyk peŭna – ja laik,
a žyćciom ja idu –
                                      napraściak.
Mo tamu chiba j smahi nia maju,
choć asieńniaje pachnie vino
ni to vieraśniem mnie,
ni to majem,
kružyć hołaŭ źniamohaj lanoj.
Žoŭty śviet
                              im upiŭsia dapjana,
ja ž
        ćviarozaja ŭdaleč idu.
Dosyć maju asinavych panik,
śniehapadaŭ klanovych
                                                  i dum.
Ale serca pa-svojmu
i ščaściem,
i tuhoju niaŭłoŭnaj balić...
Mo tamu, što z saboj jaho našča
ja ŭ rudyja zabrała pali,
mo tamu,
                  što ŭ asieńniaj tryvozie
jość atruta, niaznanaja nam,
i cykutaju žoŭtaju vosień
trucić našyja sercy niaŭznak?
Nie!
      Ŭ paetaŭ jana nie pacelić,
nie patrapić ich dołu pryhnuć.
Skažuć:
                  «Višni viasnoj zapyleli», –
j kažny ŭ sercy
pačuje viasnu!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Vosieńskija čary
Siaredniaviečny mah-ałchimik
                                                            u asińnik
zašyŭsia... Padasłaŭ
pad nohi šery port –
ź irtuci j mhły,
ź iržy
źmiarkańniaŭ niasupynna
skarb płavić załaty,
što žoŭtym liściem stynie
na dnie łahčyn – sivych, zapylenych retort.
I stolki ŭsiudy ich,
                                        tych załatych krupinak,
na hładkich šyjach lip,
na palcach tapaloŭ,
u vałasoch asin i uvuššu kalinaŭ, –
što kulaj załatoj
pakocicca i zhinie,
zdajecca,
                  navat dzień, što na uźleśsi loh!
Dy nadychodzić noč...
I čaradziejski tyhiel
hublaje niejak moc i kidaje burleć,
i pienicca, j kipieć,
a serca maha – ščyhłam
nia skača, byccam kroŭ
iz žył manicca vyhnać,
ale, jak śviet uvieś,
                                          ścišajecca ŭ imhle...
I kali ŭrańni ja vychodžu – kažurynaj
sivoj akryty śviet,
trapieča śniežny pył
i tulicca da hub,
                                  što na marozie stynuć,
jak byccam raśćviści
kamuś
              mahli b šypšynaj
jany u hetki dzień,
panury i ślapy!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Z vyraju
Jak zasmahły za pieśniami ščyhieł,
prylacieła iz vyraju j ja...
Znoŭ stupaju niaŭmytaj Niamihaj,
znoŭ suhuččami dumki pylać.
Tak ich šmat,
što nia złoviš rukami,
u admierany rytm nie ŭvahnieš.
Biełaj brahaju pyrskaje, plamić
tvar moj
pieršy, jšče vosieński śnieh!
Sercu ciesna u sietcy adziežyn,
stolki sił naźbirała ja ŭ im!
Siańnia –
                      ŭsie ja paznosiła b miežy,
siańnia –
                      ŭ piekła pajšła b, jak u dym!
Hnuć śpinu prad biadoj –
pieražytak,
šče durniej –
ščeciaj runnaj dryžeć...
Nie bajacca davajma,
                                          a žyta
našaj doli vyśpielvać barzdžej!
A jak kon naparu i udaryć
kułakom ałavianym z plača
pa viatrami raspalenym tvary –
škoda siłaŭ i śloz –
                                              raspačać!
Lepiej žyły suchija napružyć,
ścisnuć palcaŭ pruhkich pieciarni –
mima ściežak čužych
i kalužyn
vyjści ščaście svajo baranić!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Miacielica
Praminuła maja ulubionaja
žaŭtaklonnaja šklanaja vosień.
Užo z tydzień huhnavaj miacielicaj
pa asielicach niema hałosić.
Nahłytalisia biełaha soładu,
ažno robicca horka u rocie,
dy da hetul
                            zimovuju moładaść,
choć i Kolady ŭžo, –
nie zmałocim.
Bylniahom chiba lehčy pad miežami
bieźbiarežnymi, až da pradvieśnia,
vočy ščytna zacisnuć paviekami,
pad zasiekami śniehu zapleśnieć
i čakać,
                  až kalčastymi strełami
sonca
prosta u sercy pacelić,
ažno soładziaj mlavaj, ajernaju
nalijucca nastyłyja cieły,
až usio,
              što uvosieni zhublena
na pustkoŭjach zrudziełych uročyšč,
znoŭ adnojdziecca
zielenarunnaju
i bahunnaj viasnovaju nočaj!
Bo što znojdziecca dzieś miž halinami –
što ž tut dziŭnaha?
                                            Tolki b imknieńnie,
j znoŭ asmužym viatranymi płyniami,
sinimi-sinimi,
                          našu štodzionnaść!
Taje siły,
                    što ŭ nas zavarožana,
nie pryśpić, bo i nie pierakryničyć
nat miacielica,
                              kolki b nad požniami
niezahasłym ni ŭspychvała źničam!
 
20.XII.1942.
 
 
 
 
U navahodni viečar
Rviecca,
rviecca,
parvałasia,
źnikła
ŭ chmarach nieba viačornaja nić:
novym vieršam ja,
novym ich cykłam,
pačynaju zimovyja dni.
Zory śniehu skidaju z raśnicaŭ
(całavać – chaj całujuć u tvar).
Kruža ŭ dumkach,
mihcić,
mitusicca
niejkich słovaŭ niaździejśnienych čar.
Chaj mihciać...
Usio roŭna źbiaru ja
ich u vierš ci paemu paśla,
a ciapier...
raźmiatu pa-nad runiaj
śniehavoj...
                          Siańnia ja – nie huślar,
nie paet...
                  Pa-viasieńniamu sinie
uvačču, serabrom pad duhoj
zalivajecca serca, bo hinie
hod stary j novy rodzicca hod!
Moža, budzie da nas jon łaskavy,
a nia hetki – ź ślaźmi i kryvioj,
z kažnym dniom, moža,
z kažnaju spravaj
praŭdziviej, praŭdziviej zažyviom...
Pieraličym kryžy
i pavierniem
zabyvać,
budavać
i tvaryć,
novaj praŭdy praroščvać ziernie
na papieliščy praŭdaŭ starych!
 
1942–1943
 
 
 
 
Moŭčki nočy suzorjami kapajuć
Moŭčki nočy suzorjami kapajuć
na staptany, skamiečany śnieh.
Nad chvainaj sivoj, sivałapaju
miesiac duhi ad viečara hnie...
A u dumkach – hady pieražytyja,
bieźlič biełych da prykraści zim,
nitki tropaŭ, što hurby abłytali,
nudny śpieŭ, što viaduć pałazy,
biełych strechaŭ snapy, ababityja
złoj, kuślivaj Jahoj – vietruhoj,
mroi, što pad aśniežanym vykratniem
zakiłzać nie dajuccaj tuhoj!
 
Dy čamu b
                      i nia ŭpieścicca mrojami,
až pačnie nad radzimaju dnieć!
Moŭčki kapajuć nočy suzorjami
na staptany, skamiečany śnieh...
 
1943, Miensk.
 
 
 
 
Studzień
Studzień śniehu naźmiataŭ sa śvietu,
zraŭnavaŭ biel strechaŭ i asielic.
Matylom la hurb vijecca viecier,
soncu sonnamu paścielu ściele.
Viečar ścieni ŭ zasieniach uśpieniŭ,
nakidaŭ kałod upopierak darohi.
Na maich viačornych letucieńniach
chiba čort
i toj pałomić nohi.
Nu j ab čym nam moža siańnia śnicca?
Nat niaviedama,
z čaho j pačać takoje.
Ščaścia nie prymčyć z daleč sinica,
słava mnie nia ŭsmak z časoŭ staroje Troi.
Treba žyć, i ŭsio.
Ab čym tut mroić?
Mroi śvietu nie viaduć napierad.
Siańnia
imi ranaŭ nie zahoiš
i nia ŭkinieš našaj dziŭnaj doli ŭ bierda.
Śmiešna siańnia ŭ trubadura ŭciełavicca,
ab Rałandach śpieŭ ciahnuć pad tynam:
kažny z nas tut sam
Rałand i rycar,
Ransievalskaju dalinaju – Kraina.
Nie da «nicych» nam siahońnia letucieńniaŭ,
rytmy maršaŭ adbivajuć nohi,
chaj źmiarkańnie pasmy sinich ścieniaŭ
i kidaje ŭpopierak darohi.
Chaj źmiataje studzień śnieh sa śvietu,
biel raŭnuje strechaŭ i asielic,
chaj la hurb vijecca ź pieśniaj viecier,
soncu sonnamu paścielu ściele.
 
1944, Miensk.
 
 
 
 
Na pradvieśni
Paŭšyvaŭ u chuścio palavin
viečar prošvy ružova-sinija,
daleč chmielem sivym zaviŭ,
pačyrkaŭ sotkaj miakkich linijaŭ.
Pad nahami hałosić śnieh
pałazianaj, ryplivaj notaju,
ale štoś ab blizkoj viaśnie
serca mroić ź lanoj achvotaju.
Choć i znaješ jaje, viasnu,
za najbolšuju ŭ śviecie zvodnicu, –
dziŭna soładka pić manu,
ź joj i dumki j chacieńni hodziacca.
I choć hetulki ich užo było
viosnaŭ bieła-zialona-uśpienienych, –
jašče raz
da jaje ŭ pałon
pojdzie śviet,
kab ćviści j zialenicca!
 
1943
 
 
 
 
Kryhi
Noč u čornuju hryvu ŭplała
bomy drobnych siarebranych zor.
I zdajecca –
                  datkniecca vichor  –
zaimhlacca jany, zapylać
šklanym pyłam pa misach łahčyn,
pa niavymytych duhach daroh,
čysta vybielać vietacha klin,
srebram vykładuć boru paroh...
Noč zapachnie ciapłom, bałazie
uzdychnie j našatyrycca ruń,
sercy kryhaŭ zabjuć u łazie,
zapulsujuć, pajmnuć u haru,
a jak spynić ich impat łaźniak –
znaraviacca i stanuć dybca,
doŭha buduć małoć, zasypać
u pastavy siarebrany lak...
Rańnie spynić ich rospač i złość,
papłyvuć jany cicha
                                  kanać...
Što-ž pečnieš, jak viasnia kaža: «Dość»!
Što zachoča, z nas robić jana!
 
1942
 
 
 
 
U sakaviku
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Usioroŭna
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Kali
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Viasna ŭ fabrycy
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Tolki viasnoju
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Viecier
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Z kamarynaj pieśniaj
Ledź astyh nad runiaj maładoju
załaty, haračy žvir zary, –
paciahnuli ź pieśniaj kamary
u łahi,
            ŭpivacca syradojem...
I čamuś –
                      nadumałasia j mnie
skinuć z pleč štodzionnaści pastronki
j z kamarynaju hurboju zvonkaj
patanuć u ciopłym tumanie...
Bo dadzieła
                      ŭściaž pa niečym płakać,
u dałoniach kryć nastyły tvar,
kažny strach,
                            i kryŭdu,
kažny ŭdar
pieražoŭvać sto razoŭ, jak žvaku.
Zbrydła žar nadziej z-pad druzaŭ vyhrabać,
i nazad pužliva ahladacca,
i ciarpieć,
                      kab chižym ryžym pacam
hryzła sercy nam źmiarkańniami žurba...
Nie, darma!
                      Nas vystruhaŭ kaliści
nie ź miakkoj, struchlełaje asiny kon,
ale z dubu mocnaha, pad zvon
rezvych vietraŭ i bujnoha liścia.
I tamu –
                  nia ŭ doł, a dahary
my hladzim, zradniŭšysia z žudoju,
chaj płyvuć nad runiaj maładoju
ź niedapietaj pieśniaj
                                                kamary...
 
1943, Miensk.
 
 
 
 
Sałaŭi
U syradoj pachučy nočy
ja nyrca dam z hałavoj.
Zapiaju
              i zaachvoču
ŭ žoŭtych łozach sałaŭjoŭ.
Zaźviniać jany...
                                      pasypluć
trelaŭ šklanuju kapiel.
Pad čaromchaj rosnaj vypju
ja pa kropli ichny śpieŭ.
Budu pić, kab čar nia źniščyć,
až da rańnia,
                              až da dnia,
pakul sinija vahniščy
u łahoch nie zadymiać,
pakul sonca biel ihrušaŭ
žoŭtym šoŭkam nie zatče,
pakul dzień nie zaparušyć
pylnym zołatam vačej.
A tady...
                  nichto nia ŭłović,
ci piaju ja soncu himn,
ci ŭ nalitych syradojem
łozach
          zvoniać sałaŭi.
Nie uciamić,
ci to trelaŭ
mknie kipienny śniehapad,
ci pjanuju radaść miele
poŭny pčoł i sonca
                                            sad?
 
1942
 
 
 
 
Jaryłaŭ koń
Pryvykła serca ŭžo daŭno
da haradskoje kałamuty.
Badaj što kpinaj ci manoj
zdajecca ŭ poli vietraŭ tupat...
Nia pomniš niejak miž ruin,
u čornych pastkach pažaryščaŭ,
što dzieś viasna ŭ paloch bruić,
viasna –
                jakoj ništo nia źniščyć!
Tak,
        zabyvajeśsia: žyta
ŭžo dzieś tuman zialony viejuć,
płyvuć, i hnucca, i šaściać,
i chlebam pachnie miakiš tleju...
Nia jdzieš sačyć,
                                        jak sini kvas
žyćcia z łahoŭ płyvie raśćviłych,
jak u jarynu na papas
imčycca bieły koń
                                          Jaryły!
Nia čuješ, nie,
                            jak jon chrapie
i bje padkovaj serabranaj,
jak byccam brahi nie paśpieŭ
napicca soniečnaj ad rana...
A ŭsio ž, chaj tak...
                                        Ziamla! Ziamla!
Pachučy viecier ź miežaŭ śviežych!
Žaŭronkam serca ja uźniać
chacieła b z vami u biaźmiežžy!
A tam
            u soniečny piasok
zanuryć krylle i zabycca,
što na paloch bajovych loh,
loh pierad śmierciaj śviet naš –
                                                                      nicma.
Čakaj!
              Jaryłaŭ bieły koń
pramieńmi, ŭplecienymi ŭ hryvu,
prapalić śmierć,
                                          i śpieŭ padkoŭ
abvieścić śvietu dzień ščaślivy.
Ci siańnia budzie heta, ci
tady, kali ŭžo złožym kryły, –
nia nam hadać,
                              ale źlacić
kaliś biadu skasić Jaryła!
Na kraj źniamohły,
na ludziej
sypnie jon soniečnyja streły.
I raśćvicie, i zahudzie
žyćciom
                    pusteča paharelišč!
 
1942
 
 
 
 
Pierad buraj
Nieba pienicca sivaju šumaju chmaraŭ.
Pryciskajučy krylle da serca, u sini,
jak pjanyja, kulajucca łastaŭki...
                                                                      Paryć...
Sonna pčołaŭ suzori zihciać u šypšynach...
Sia...
Hrymić...
Tak, zdalok, z-nad bałotaŭ i plosaŭ
hłucha kociać hrymoty, zhinajučy łozy,
byccam niechta śpiašajecca z pola ŭ kalosach
pa niaroŭnaj, dzikoj, kamianistaj darozie.
Daleč pachnie nalitymi miodam vullami,
ažno čujecca dziŭnaja soładź na vusnach,
i zdajecca žyćcio załatym karavajem,
a nia misaju brydka nakryšanych łustaŭ.
Nat vajna –
                          ŭžo nia bol, tolki stremka-dakuka,
choć časami tak zblizka zahlanie u vočy,
što asmalić mnie viejki,
apyrskaje ruki
žuravinavym sokam...
                                              Serca žacham padtočyć.
Tak, choć časam,
                                    časami i ścisnucca hrudzi,
choć załomiacca palcy u hojstraj žurbocie, –
sonca žviram miadzianym śpiašajecca-studzić
uspaminy...
Uśmieškaj za smutki mnie płocić.
Bo j navošta tužyć,
                                                  kali chvalaj kałośsia
ŭžo za hod uradžaj uspłyvie na mahiłach
i zapłačuć na daŭnych bajoviščach vosi,
kab snapoŭje na sinich aržońniach nia styła.
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Paśla bury
Zahrymieła,
                        vidać, na «byvajcie», u poli...
Uzdychajučy chrypła, miž zbłytanych zioł
adpaŭzaje ŭ biaźmiežnaje chmara, pavoli
padymajučy ciažki, namokły prypoł.
Nad čuprynaj chvainaŭ čyrvonym ałoŭkam
niechta ciomnaje nieba čyrknuŭ jašče raz.
Viecier srebnyja kropli paściahvaŭ z čaromchaŭ
i pavioŭ u viačornuju dal – na papas.
Ja złaviła adnu ź ich...
                                              Zacisnuła ŭ žmieni,
dy spłyła pamiž palcaŭ jana nieŭpryciam.
Nie złavić,
nie ŭtrymać,
biełym chmielem nia ŭśpienić
i niaŭłoŭnaje ščaście ludskoha žyćcia!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Ź Hiote
Morskaja ciša
Zalahła nad moram ciša,
Niaruchoma hładź mihcić.
I marak z tuhoju ŭ vyšu,
Ŭ niažyvuju dal hladzić.
 
Ani podychu z prastoraŭ,
Cišaj śmierci biezdań tchnie.
Ŭ nieabsiažnych dalach mora
Navat chvala nie ŭzdychnie.
 
1943
 
 
 
 
Ź Hiote
Lasun
Chto skača ŭnačy praz pasmy jmhły?
Imčycca baćka, ź im syn mały.
Małoha mocna stary dziaržyć,
Dzicia pałaje, dzicia dryžyć.
 
– Synok, čaho-ž ty hałoŭku schiliŭ?
– Hlań, tata, vuń – lasun u halli
Ŭ vianku ź ihlicaŭ i z baradoj...
– To jmhła bruicca nad vadoj.
 
– Chadzi, dzicia, idzi za mnoj,
Tak słaŭna ŭ lesie hulać viasnoj.
Irdziacca kraski žyvyja ahniom,
Žar jahad śpiełych mihcić miž pnioŭ...
 
– Oj, tata, tata, ci čuŭ, što jon
Ciapier šapoča mnie z-za sason?
– Nu, cicha, cicha, synok, – šaścić
Pavievam vietru ŭ suchim tryści...
 
– Ci chočaš, luby, być u mianie?
Maje dočki čakajuć ciabie ŭ łahčynie,
Maje dočki tam nočny viaduć karahod,
Jany zakałyšuć małoha majho...
 
– Oj, tatačka, tata, ci bačyš i ty
Dačok lasunovych u ścieni hustym?
– Nia bojsia, synok moj, kažu tabie ja –
To-ž šeryja vierby nad plosam stajać.
 
– Kachaju ciabie, da spadoby ty mnie,
I budzieš maim ty, ci chočaš, ci nie!
– Oj, tata, jon choča zdahnać nas, złavić,
Jon ścisnuŭ za šyju! Oj, tata, balić!
 
Ŭstryvožany baćka imčyć, jak vichor,
Kałyšacca, stohnie ŭzvarušany bor...
Voś chata... Ŭžo blizka... Užo daskakaŭ...
Chłapiec u vabojmach jahonych skanaŭ...
 
 
 
 
Ź Hiote
Nočnaja pieśnia vandroŭnika
Vyšoj, u dalinach,
Spakoj,
U hustych halinach
Nat šorach toj
Zacich, zastyh...
Sucišyŭsia ptušak homan.
Čakaj, za momant
Spačnieš i ty.
 
 
 
 
*  *  *
Noč nadyjšła, baraźnić
Nieba prastoru pustuju.
Vypaŭz na dach maładzik,
Vyciahnuŭ mieč... i vartuje.
 
          Chaj padcikajecca zło, –
          Ŭ mih adsiačeć jamu hołaŭ...
          Chto tam?
                              Nie, heta hallo
          Lipaŭ prasiejvaje šołach...
 
Cicha...
              Znoŭ...
                              Kroplami ŭ zmrok
Kapaje niečaja pieśnia.
Peŭnie, chtoś serca urok
Nočču lilovaj la vieśnic...
 
          Hołas, nu j hołas!
                                                  Na ździŭ!
          Ech, i dajecca-ž u znaki!
          Komin abniaŭ maładzik,
          Mieč apuściŭ...
                                              i zapłakaŭ...
 
 
 
 
Na dośvitku
Nočy srebny paŭmisak na zołku
zmatavieŭ, pačarnieŭ...
                                                Ci urok
chto, ci ŭ im nie zapraŭdnaje, tolki
«nakładnoje» błyo serabro?
Nia ŭsio roŭna?
                              Cior vietach zaspany
jaho, praŭda, ryzmańniem ź imhły,
upacieŭ nat ružovym tumanam,
zły,
        u sieci čarataŭ zapłyŭ, –
dy nia ścierlisia ščerby i rysy,
jak ni myŭ jon ściudzionuju hładź...
Chiba ŭstać
                          i kašulu raschrystać,
huby rańniamu vietru padać?
Uvajści ŭ pył tumanny pa šyju,
biesturbotna ŭśmichnucca kamuś?
Ech,
      ci jość dzie jšče zołki takija
jak u nas iz taboj,
                                    Biełaruś!
 
1942
 
 
 
 
Elehija
Vietach poŭna ŭ hliniany hładyšyk
nacadziŭ załatoje zary...
Dušny viecier šaleje u višniach,
tulić vusny da hładkaj kary,
pieścić viečna niasytyja vočy
lohkaj hracyjaj hnutkich halin...
Ledź vidnieje,
dy z łožka saskočyŭ
son moj rańni
                                  i źbieh u pali.
Paziachajučy lena, vitaju
ja narodziny novaha dnia.
Niejak ciažka drymocie paraić
vočy soncu nasustrač padniać.
Tak dadzieła –
                              navonki spakojna –
mierać šeryja losu šlachi...
Ŭściaž šaściać pierasochłaj łuskoju
ŭ sercy žach zadaŭniony, hłuchi.
I nia skinuć jaho,
nie abtreści,
nie pazbycca –
                                na śviecie vajna,
i tut, blizka,
i tamaka dzieści
śmierć naš śviet abkradaje niaŭznak...
Dušny viecier šaleje u višniach,
prahna pieścić rudoje liścio,
žoŭty vietach rasploskaŭ hładyšyk
załatoje zary – i uciok.
Ech, paet nie skupy,
chaj ža kinie
ź vietram žali, što ŭčora sabraŭ.
Zaŭtra ž znoŭ,
                              jak asieńni asińnik,
zaharycca u sercy zara!
 
1942
 
 
 
 
Na parozie vosieni
Prarypieli haračyja dni
załatymi važkimi vazami.
Tydzień, dva –
                                  ŭznoŭ iržoju zaplamić
vosień požni skačanyja niŭ,
pieradčasnaj siviznaj śsiviejuć
pad parkanam kryvym bylniahi...
Tolki ž nam
                            ź imi razam nia hnić,
nam
      nia sudžany son i biaździejnaść.
Daviałosia nam žyć i tvaryć
u hrymotnyja dni navalnicaŭ.
My –
          narod nie cichi ŭžo, nia nicy,
my – ci chočam, ci nie –
                                              zmahary!
My zakuli u pancyry sercy,
ni trupy nas nia kvolać, ni kroŭ,
dy za rodnaha kraju dabro
my hatovyja
                          štodnia pamierci.
I chaj raz za razom nas toj kon
tuha skručanaj ściobaje puhaj, –
praz mutoj nalityja kaluhi
my idziom,
                    pakul siłaŭ i dzion.
Nie spynić nas...
«Pad kamień lažačy, –
kažuć ludzi, –
                                  j vada nie ciače».
Našy ž sercy – nia kamień jašče,
nam karcić nie adno jašče ŭbačyć.
Dyk niachaj u pradońnie płyvuć
dni j zdareńni niastrymnaj ulevaj,
chaj nat sercy uščent zajržaviejuć, –
Nie uhniom
                    prad žyćciom
                                                      hałavu!
 
1943
 
 
 
 
3
Chaj pačujuć, jak serca načami  
Ab radzimaj staroncy balić...
M. Bahdanovič
 
Čaho tužyć
370
Nie zairdzicca u kustoch ružova rańnie,
I tolki ŭ čužynie pryśnicca mnie.
#Ł. Hienijuš

 
Ja nie tužu siahońnia pa krainie.
Siahońnia –
                          Baćkaŭščyna j my – adno.
U kažnym sercy tut jaje askiepak sini
mihcić,
zapaŭšy hłybaka na dno.
Baluča joj –
                          i my vijomsia z bolu,
a kryŭdna –
                            j my ściskajem kułaki.
Jaje tuha –
                    i nas šypšynnaj dzidaj kole,
biada –
              ŭbivaje j nam
u sercy klin.
Žyviom ajčynaj my...
Ajčyna – nami...
I my tuhoj jaje nia važymsia karmić.
Što ślozy pradziaŭbści patrapiać navat kamień,
nu, heta i stary,
                                  j zusim niaŭdały mit...
Nam nie da mitu ž tut...
Pa voŭčych tropach łovim
my zmročnaj nočaj krok paŭnočnych vałacuh,
my vučymsia nižej nie pachilać hałovaŭ,
jak tolki da ziamli,
chadzić naha ŭ nahu...
Zdarajecca,
                        što toj i hety z nas prystanie,
u šery pył padzie, śmiarotnym ściaty snom, –
apuścim vočy –
                                      j dalš!
Chto ž dolu kupić tanna?
Nam śmierć –
                                  nia strach, nia dziŭ,
kaliś – usie ž pamrom.
Čaho ž tužyć pa Baćkaŭščynie siańnia?
Nia voraham,
a nam tuha – u sercy nož!
My pamirajem tut,
                                      kab ź pieśniaju sialanki
mahli i zaŭtra jści
                                          «darohaj basanož»!
Kab znoŭ było ŭ paloch ad biełaj hrečki bieła,
kab z matčynych vačej
naviečna spłyŭ adčaj,
kab słova rodnaje nikoli nie datleła,
«upaŭšy dzieś u polny małačaj».
 
1943
 
 
 
 
Stalovy źviaz
Nia doś kryčać ab Biełarusi
i zachłynacca ŭłasnaj ślinaj,
nia dosyć vierš słaby zharuścić
i pryśviacić jaho krainie.
Nia toj,
                chto trubić ab pačućciach
pa ciemnakućciach, –
                                            patryjota.
Biaz čynu –
                        słova nie skałmucić
nat tvani łužyny bałotnaj.
A što kazać,
jašče voś siańnia,
ab akijanie ludskich dušaŭ?
Ich,
choć kruhič sabie da rańnia,
śpiavańniem žabim nie ŭzvarušyš.
Nia słovaŭ treba,
                                      a chacieńniaŭ,
i sił asiłkavych, i zhody,
i hartu ŭpartaha, kab ścieni
na šlach nia pali pieraškodaj.
Nat bolš...
                            Kab spravy nie skalečyć,
kab nie praspać uznoŭ śvitańnia,
vysiłkaŭ tre niečałaviečych
i proćmy ciopłaha kachańnia.
Tady...
                tady my źviaz stalovy
z błakitnaj Baćkaŭščyny źviažam,
i raz narešcie mocnym słovam
nia nam,
              a my štoś śvietu skažam!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Krainie
350
Pryśviačajecca ŭsim źniavolenym

 
Dniom, što cisnuŭsia ŭ zmory da krat,
i da skonu hatovaju nočaj
vašy kroki hadami dziaŭbli,
uździrali chałodny bieton...
Zaciskaŭsia ŭ biaśsilli kułak,
prahna ŭ kraty ŭziralisia vočy,
razam ź vieršam zryvaŭsia, kanaŭ
nad astrožnaju jurcaj
                                                  praklon.
Viosny kidali vam na vakno,
na žaleznyja jržavyja kraty
zyrka-siniaha šoŭku mały,
niedarečna mały škumiatok,
leta lipła kašulaj da cieł,
śpiokaj horła ścinała zaciata,
vosień –
                  sypała ŭ šyby, ŭ dušu
ałaviany atručany šrot.
Biełym pyłam čaremchaŭ, ihruš
na vas viečar viasnovy nia viejaŭ,
ciopły viecier nia pieściŭ rukoj
pa haračym tvary, vałasoch...
Niekatorych – sibirskaj pulhoj
zamiała nazaŭsiody zavieja,
inšych znoŭ,
                          jak sabak, biez kryža,
žviravaty prysypaŭ piasok...
Nat i tym,
                      što piajali ŭsiaho
pra asieńnija žoŭtyja rańni,
tkali sinija vieršy ab tym,
jak rasoj asypajecca jmhła, –
u biaskrajnych pałynnych stepoch
uspaminam krainy kachanaj
sotni dzion,
sotni dzikich načej
daviałosia dušu kałychać!
Chto viarnuŭsia, chto nie...
A tady –
                    u pavietra ŭźlacieła štodzionnaść,
praliłasia nad krajem kryvioj
navalnica suśvietnych padziej,
i kaho nie źmiała jana ŭ roŭ,
nie zasypała žviram ściudzionym, –
pa šlachoch, pierarytych vajnoj,
ŭsie zyšlisia,
                          moj kraj,
                                                da ciabie.
Dni za ruki ŭzialisia, iduć
šerym, žudkim, hłuchim karahodam,
abivajučy z dušaŭ,
z halin
ćviet višniovy ci prahu žyćcia,
ŭtrop cikajecca hoład,
na nas
vyščaraje kłyččo mimachodam, –
dy žyviom my i ź im, bo dzie Ty,
tam i naš siańnia vysicca ściah.
Kali ž chto adyšoŭ
i ŭ huščar ciškom voŭkam zapoŭz
i čakaje
ci pramieńvaje važkija dni
na spakoj ci na syty abied, –
jon nia naš. Biez takich
my pryždžom
bieła-bieła uśpienienych majaŭ,
załatoha piasku kałasoŭ...
Voźmiem ščaście
sabie i Tabie!
 
1941–1942
 
 
 
 
Pieśnia kalinoŭcaŭ
Pałynom i byllom paraśli našy nivy,
jak ni bjomsia, ni hniomsia nad imi u kruk,
plon advieku čužyncy źbirajuć, nia dziva,
što kanaje narod tvoj i ty,
                                                          Biełaruś!
Ale hodzie!
My ŭstaniem!
Cichim rańniem, na ŭschodzie,
ssyplem, zhorniem u šapki załatuju zaru
i ŭ stalovym ad kos i ad pieśniaŭ pachodzie
voźmiem volu sabie i tabie,
                                                          Biełaruś!
Kalinoŭski nas kliča i ahnista j zaciata
na zmahańnie za śviata dla mazolistych ruk,
za ziamlu dla aratych
i za sonca u chatach,
za uvieś tvoj narod, za ciabie,
                                                              Biełaruś!
Dyk udarma, jak hrom, dyk liniem navalnicaj,
dyk prabjemsia ž krynicaj
z-pad ziamli uharu,
kab miadzianaj pšanicaj moh zihcieć-kałasicca
naš zahon i biaźmiežžy tvaje –
                                                                  Biełaruś!
Hej, śmialej,
hej, dalej,
nie lakajmasia śmierci!
Našy cieły i słavu syny padbiaruć.
Choć i złožym na požniach haračyja sercy,
ale ty budzieš žyć i raści,
                                                              Biełaruś!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Prysiaha
Biełaruś!
Naša Maci-Kraina!
Ty z nas mocnych zrabiła ludziej.
Nie zahinuli my i nia zhiniem,
pakul Ty nas napierad viadzieš!
Pastaim za Ciabie, jak asiłki,
našy sercy pałajuć ahniom,
družna, mužna
za los Tvoj raśćviły
suprać Čornaje Mocy my jdziom.
Nie škada nam žyćcia maładoha,
nie škada nam haračaj kryvi,
aby tolki pramiennaj darohaj
kročyŭ horda narod naš žyvy!
Prysiahajem
                        Tabie my siahońnia,
što pakul choć adzin z nas žyvie, –
našaj słaŭnaj Kryvickaj Pahoni
my nia zhańbim,
                                  my ŭsłavim jaje!
 
1943
 
 
 
 
Ustań, piaśniar

Na 25-ja ŭhodki śmierci
Maksima Bahdanoviča


 
Tak baluča, što ty nie žyvieš,
Što ty śpiš tak daloka ŭ čužynie.
Ŭ nas – viaśniany pjany suchaviej
Žoŭtym dymam kuryć u łahčynach.
 
Sinim łakam maluje viasna
Vočy nieba i nivaŭ dałoni, –
Siańnia ŭ nas luba vyjści j abniać
Śviet, što pienicca, pachnie i zvonić!
 
Ty nia z nami... Dy žal nie ŭ viaśnie...
Ŭstań,
                piaśniar naš najbolšy,
                                                                      naš vołat!
Ŭstań, pryjdzi i zajhraj, jak raniej,
Na imhle, što raspalvaje zołak.
 
Razzvani bomy zor załatych
Na ŭsie tony, by ŭspychnuli dušy,
Kab natchnieńnie i tvorčy uzdym
Nas mahli achapić, uzvarušyć.
 
Kab my vyjšli plačo u plačo
Los uziać u mahutnym razhonie, –
Ŭdar, udar nas u sercy miačom
Staradaŭniaj Kryvickaj Pahoni!
 
Nie škaduj ni ruki, ni miača,
Naš piaśniar najvialikšy,
                                                          naš vołat,
Ŭstań, prychodź tut miž nami spatkać
Naš vajnoju raspaleny zołak!
 
24.V.1942.
 
 
 
 
Pieśnia

M. Zabejdu-Sumickamu

 
Nie tady, viedaj, rodzicca pieśnia,
kali prosiać paeta:
                                          «Pišy», –
a tady, kali pienaj čareśniaŭ
jana ŭśpienicca niedzie ŭ dušy,
kali serca ziarniaty pačućciaŭ
pieratre, pieramiele na mak,
kali ŭdasca zakiełzać i sputać
mocnaj ryfmaju słoŭ maładniak.
Tak było tut i z našaj sustrečaj
dy iz muzykaj pieśniaŭ tvaich.
Ich pasłuchać my jšli, jak na vieča,
chaj nam zvon viečavy nie zvaniŭ.
U toj viečar – tvoj hołas byŭ zvonam,
jon – zvaniŭ z našym sercam u ład,
jon – u dušy nam sypaŭ «lavonich»
załacisty, ahnisty apad,
jon u vočy pyleŭ nam,
                                                nia pieśniaj –
našaj šeraj, niščymnaj viasnoj,
jon – iskrypkaju śpieŭnaj la vieśnic
sustrakaŭ kałasistuju noč,
ćmianym smutkam pad nohi nam słaŭsia,
zyrkim vohniščam kroŭ raspalaŭ,
i śmiajaŭsia zadzirysta, j płakaŭ,
zmazvaŭ z dušaŭ štodzionnaści łak...
Jon – ź niaščyraści nas abiazzbrojvaŭ,
a što nam nad usio daražej –
jon, tvoj hołas, –
haračaj tuhoju
pa krainie taptanaj dryžeŭ...
O, piaśniar!
Ty tak dziŭna upieściŭ
nas, što z dušaŭ piaščoty nia zmyć!
Chaj žyvie ž biełaruskaja pieśnia,
nieśmiarotnaja – tak, jak i my!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Charastvo
Łakam rožavym apyrskaŭ nieba viečar...
Ja –
      idu udal z panikłaj hałavoj.
Treba voŭčaje, dapraŭdy, mieć ža serca,
kab biaskłopatna
pić siańnia charastvo...
Stolki jedkaje biazhłuździcy naŭkoła,
stolki tajnicaŭ
piakučych i harkich,
što nat soramna vyšej uźniać nam hołaŭ,
krok žvaviej sypnuć
na šeryja šlachi...
Charastvo...
Antyčny śviet...
Sanet Piatrarki...
Nu a kroŭ,
trupoŭ hrymasy – heta što?
Jak śpiavać,
kali achvota złosna harknuć
abo sercam braznuć z rospačaj
                                                                        ab tok?
Što z taho,
kali j ćvituć zaroju viejki,
vodblisk viečaru trapieča uvačču?
Dušyć,
                    dušyć nas smuhoj ślizkoj i klejkaj
zadaŭniony žal,
a lepšaha – nia čuć!
Ci adzin tut z nas
Kryviččynie pad nohi
ŭčora skinuŭ z pleč
apošni svoj ryzman?
Dziŭ,
          što hnie ciapier,
zachłystvaje tryvohaj
nas
      padziej i słoŭ burlivy urahan...
Dy
      nia dać jamu ŭsio ž rady iz narodam,
nie,
      nia źniščyć nas –
nikomu u žyćci.
Dyk čaho ž čakać niahodaŭ, ź piekła rodam?
Łakam rožavym –
nam viečar zihacić!
 
1943
 
 
 
 
Sutunki
Jak sumavać –
                              dyk tak, kab až kanała serca,
a ciešycca –
                          ahniom na vietry pałymnieć.
Paŭfarbami ćvituć adno źmiarkańni j vieras,
a ich užo daŭno, daŭno zasypaŭ śnieh.
Nie,
      nie da vierasoŭ liłovych ci sutunkaŭ
siahońnia nam... Nia ich naš kraj na palcach ruk
rachuje, raz-paraz mylajučy rachunki, –
jamu balać kryžy,
                                          što ciahnucca ŭharu...
Ich – šmat... Ich – štoraz bolš...
                                                                      Zahusłaja žyvica
załocicca na ich, maŭlaŭ, rudaja kroŭ,
i dumkaju la ich z nas kažny sutunicca,
choć ci na momant mo i nie prypynić krok.
Spyniacca – nielha nam...
Chto spynicca – nia zojdzie
tudy, kudy imknie pjany kryvioju śviet,
dyj šmat lahčej pad rytm žyvoj chady razhojdvać
u sercach pomsty zły, haračy suchaviej.
Jon zahudzić jašče!
Užo dryžyć, trapieča
i rodzicca ahoń na dnie nastyłych duš,
choć i ćvicie jašče nam vierasami viečar,
choć sutunicca j toj, i hety na chadu...
Užo j ciapier, kali pra heta roić stanieš
sutunkam załatym, – pa žyłach mknie ahoń,
jak byccam toj, pa kim sumuješ, niečakana
na serca pałažyŭ haračuju dałoń!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
A ŭsio ž budziem žyć
Ściudzionyja chmary paŭzuć u ruiny,
nastyhłuju cehłu liłoviać i siniać...
I chodzić pa mieście źmiarkańnie u zrebi,
śsiniełymi palcami sercy ciarebić.
Nia ŭciamiš –
                          ci zmrok nam tumanić hałovy,
ci pył uspaminaŭ,
ci vodhulle słovaŭ,
pačutych kaliści, –
                                          i daŭna j niadaŭna,
a moža, j nikoli nikim nie składanych.
A tut –
                pierad nami jšče studzień i luty,
tut – vohkaha vietru prastudžany chlupat,
i nieba – pradonny ŭ niaznanaje vyłam,
i pustka ruin, što narešcie astyła...
 
A ŭsio ž budziem žyć!
I nia tak, «baby z vozu»,
inakš –
                kab u sercach pylelisia łozy,
i kroŭ burbaleła biarozavym sokam,
i možna było b i na dolu zacmokać!
Žyć tak, kab dałosia nam vypić iz smahaj
i poŭnaju čaraj žyćciovuju brahu,
a vypiŭšy –
                          čarkaju vobziemlu kinuć,
kab recha na śviecie źvinieła z hadzinu
na zajzdraść i złość usialakim susiedziam,
što j siańnia jšče –
                                              nas tut nia ŭmiejuć uhledzieć!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Žyvie Biełaruś!
Radaść žaŭrankam zvonić nad chmarami,
chaj nia zhledžu jaje, nie źbiaru...
dni nastali važkija, zmaharnyja,
znoŭ
          sprabuje raści
                                          Biełaruś.
Znoŭ sprabuje,
iz dumkami našymi,
ź dziŭnaj, kvołaju muzykaj słoŭ...
Słoŭ,
            što kpili ź ich vorahi, strašyli,
što ledź vietram ich nie zamiało.
Naša ž mova –
                                  cudoŭnaja, śpieŭnaja,
ŭmieje śpiełym kałośsiem šumieć,
hałasić navalnicaj uleŭnaju,
vieraśniovaju miedziaj źvinieć.
Mova naša – vykutaja z zołata –
nie jržavieje,
bliščyć,
zihacić.
Heta mova paetaŭ i vołataŭ,
skarb, jaki nas trymaŭ pry žyćci.
Kab nia mova,
                            daŭno b my rastajali,
raspłylisia b imhłoj miž čužych,
źbiehli ŭ vyraj husinaju stajaju...
Ale z movaj –
                                i my budziem žyć.
Budziem žyć!
Dniami jasnymi, novymi
pojdziem, pojdziem z taboj u haru,
naša žytnaja
i vasilkovaja,
nieśmiarotnaja Biełaruś!
 
1942, Miensk
 
 
 
 
Hodzie!
Cicha klony liścio naziemiać,
pieražyŭšy svajo
                                      na śviecie...
Ci ž, jak my tut, žurboj asieńniaj
buduć pieścicca j našy dzieci?
Dziŭna ž sum nam ujeŭsia ŭ kości,
niejak sami chinucca śpiny,
chaj badziorymsia časam: «Dosyć!»
Pietušymsia: «Nas nie zapyniać!»
A pacichu – i toj zakinie,
nu, i hety ŭ radki uciśnie:
«Kraj naš nicy, dziady, dziady my,
nie daje los nam ščaścia vyśnić!
Viek nam mulaje karak zrebje,
my ŭ łapcioch pahnaili nohi,
na zastollach u nas –
biaschlebje,
paźbivała biada parohi...»
Hodzie!
Hodzie narešcie,
hodzie
čarviakami źvivacca, poŭzać!
Choć nas dola j dahetul zvodzić,
choć iści nam paroj i koŭzka, –
naśmiajomsia jašče i ź licha!
Dosyć padać prad kažnym nicma!
Lepš na momant
                                      ahniom uspychnuć,
čymsia litaściaj viek davicca!
Što dali nam kali čužyja?
Ci kali chto – naš płač uścišyŭ?
Doś!
            Napružym pastronki žyłaŭ,
sami złybiedy našy skryšym!
Cicha klony liścio naziemiać,
pieražyŭšy svajo na śviecie.
Nie,
      nia buduć žurboj asieńniaj
tak, jak my tut, smucicca dzieci!
 
1942
 
 
 
 
Vielikodnym rańniem
Naliłasia daleč radaściaj zialonaj...
Navat dumki tyja – roj pčaliny zor –
ab viaśnie i soncy j sinim vietry zvoniać,
pachnuć załacistym miodam i vuzoj!
Rasčynili sercy my viaśnie narościež, –
chaj nudu sivuju vymiecie jak śled,
chaj apalić viečnaj piennaj maładościaj
našyja chacieńni
                                    dyj lacić dalej!
Dzień jašče ci dziesiać –
i pialostkaŭ śniežnych
maj nasyple ŭ sieci jabłynnych sadoŭ,
vyjdzie śviet zavorvać bylnik na uźmiežžach,
vyhladać na runi soncavych śladoŭ!
Praŭda, nie adno nam daviałosia źnieści,
praŭda –
                  j naša siańnia ščaściem nie tutnić,
dy jašče tak chutka nie astynuć pieśni,
nie prystanuć sercy,
nie datlejuć dni!
Ech, čamu ž viaśnianym vielikodnym rańniem
nie siahnuć kryłami ŭ sonca, jak Ikar,
nie syści narešcie ź viečnaha rasstańnia,
z kryžavych darohaŭ
nam z taboj, naš kraj?
I čamu na hnutkich i piavučych strunach
novych puciavinaŭ, ściežak i daroh
nie pajści voś hetkim rańniem ciomnarunnym
rezać maršy žvavym, rezvym smykam noh!
 
1943
 
 
 
 
My – moładź
My – praŭda,
my – siła,
my – radaść,
my – ruch!
Vyciahvajem kryły
my ŭ sonca, ŭ zaru!
My jmkniom na uzvyššy,
nam – miežaŭ niama,
zdajecca nam pryšłaść
pramiennaj, jak maj!
My – ščyraść!
Svavola!
My – pieśnia!
My – śmiech!
Vitaje nas dola
miljonam uciech.
Biadzie, urahanam
śmiajomsia my ŭ tvar,
viasioła, šmatźzianna
nam zory harać!
Nichto nas nia spynić
u locie da zor!
My – impat niaspynny,
my – moc!
My – vichor!
My vyjšli z naroda,
z kryvickaj siami,
i ŭ kožnaj pahodzie
ź im pobač staim.
My z krajem kachanym
raściom uharu.
My – śviežaść!
My – rańnie!
My – radaść!
My – ruch!
 
1943
 
 
 
 
Chaj hrymić
Prahrymieła nad krajem navalnica...
                                                                                Vidnieje...
Miatny viecier z nalotu raźmiataje imhłu.
Napiłasia ralla i kryvi i padziejaŭ,
vyjšaŭ rany zavorvać, advaročvać płuh.
Pakrysie nadyšli i aratyja, žniei,
dumaŭ, sercaŭ znajšłosia załatoje ziarnio...
Hod minuŭ...
                          Papłyła kvołym soniečnym ścieniem
uradžaju źmiana znoŭ na rodnych niŭjoch.
Papłyło,
zaćviło,
nalivajecca,
śpieje
stolki słoŭ biełaruskich –
                                                      žyvych kałasoŭ!
I ź ich kažnaje – naša,
                                              ŭ kažnym hart i nadzieja,
i drabočak dušy – naša, našaje ŭsio!
Chaj hrymić...
                                Chaj irvuć chmaraŭ zrebje małanki...
My – uparta pracujem,
my – uparta žyviom!
U paloch, uzaranych narohami tankaŭ,
biełaruskaha słova padbirajem žnivo.
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
U dažynki
Nad šeraj krainaju taje
apyrskany zołatam dzień.
Pialeščacca žvavaja staja
ściahoŭ u niabiosaŭ vadzie.
I jduć,
i płyvuć,
i minajuć,
i hrajuć, šaściać, šalaściać
vianki dy kałośsie...
                                          Oj, raju!
My śviata spraŭlajem žyćcia,
dažynki spraŭlajem siahońnia
na zžatych vajnoju paloch,
a ŭ sercach sumlevami zvoniać
nadzieja
i vosień – udźvioch.
Nadzieja na zaŭtra
biaz płaču,
                      na chleb załaty na stale,
na toje, što buduć inačaj
viasiołaściaj sercy pyleć,
što dola manisty iź śmiechu
parvie,
              i pakocicca jon
pa krai sarebranym recham
pad pieśniaŭ dažynkavych ton.
Chaj kon siańnia ŭ vočy nam chłusić,
chaj ściobaje,
niščyć uhruń, –
a budziem
                  z krynic Biełarusi
my žmieniaju
                          čerpać zaru!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Navažnaść
Voś, voś, zdajecca,
                                          žvavy travień
čuby biarozaŭ kučaraviŭ,
viasnovaj nakvieciaj sinieŭ, –
a stolki ŭžo taho błahoha
vuzkoj žyćciovaju darohaj
minuła moŭčki paŭź mianie...
Dy my žyviom, i sonca łovim,
i vietram dychajem liłovym,
i ŭdalačyń idziom, by ŭ dym, –
u viek naš burny, navalničny,
znajšlisia ž sercy, što kryničyć
žyvoj kryvioj mahli b hady.
Ź siła hrudziej my ich nia vymiem,
nia braźniem vobziem...
                                              Žoŭty žnivień
šaścić snapami na tarpie,
a i ŭ łahoch, i na uzvyššach,
chaj za imhłoj dahetul pryšłaść,
hryzie žyty uparty sierp...
Usiudy, ŭsiudy ruch, zmahańnie.
Ni nočny žach,
ni smutak rańniaŭ
nas ad žyćcia nie adžanie,
ci radaści nalje višniovaj
nam u dałoni kon, ci novaj
biadoj
            u vočy nas kalnie.
U pancyr sercy my zakuli,
nat nie pakinuli adtulin,
uciecham kinuli «byvaj».
Jašče nam vyniesieš, kraina,
na ručniku ilnianym sinim
viasielny bieły karavaj!
 
1942
 
 
 
 
Malitva
Mahutny Boža! Ŭładar suśvietaŭ,
vializnych soncaŭ i serc małych,
nad Biełarusiaj cichoj i vietłaj
rassyp pramieńnie Svaje chvały.
Daj spor u pracy budzionnaj, šeraj
na chleb štodzionny, na rodny kraj.
Pavahu, siłu i vielič viery
u našu praŭdu, u pryšłaść – daj!
Daj uradlivaść žytniovym nivam,
učynkam našym pašli ŭmałot.
Zrabi svabodnaj, zrabi ščaślivaj
krainu našu i naš narod!
 
1943
 
 
 
 
Asieńni viecier
Asieńni viecier znoŭ hajsaje
Pa žoŭtym laniščy palan.
Miatuć biarozy vałasami
Niabios zapyleny dyvan.
 
Liścio rabin, krušyny, bezu
Pałaje mieddziu i vahniom.
Nad śviežym voryvam harezić,
Vajuje ź vietram varańnio.
 
I dziŭnaj soładdziu kładziecca
Znoŭ na dušu asieńni dym.
Haryć piavučym smutkam serca,
Jak płaŭkim zołatam sady...
 
Ja strasianuła rańniem sinim
Ź siabie ŭčarašnich spraŭ ciažar,
Znajšła svoj šlach... Idu z krainaj
Pad novy plon arać papar.
 
I choć uparta, adnastojna
Platkaryć viecier u halli, –
Ja pa-asieńniamu spakojna
Za pryšłaść rodnaje ziamli.
 
1941–1943
 
 
 
 
4
Choć usiudy ruiny
Padydu nieznarok da vakna,
hlanu –
                ŭsiudy ruiny, ruiny...
Dzień asieńni z chmuryn cierušyć
dakučlivaj sivoju kastroj...
Što rabić,
kab zabycca vajny na małuju, małuju chvilinu,
zmusić śvietłyja kazki pisać
pasłuchmianaje ŭčora piaro?
Chiba dosyć i žachu j tuhi,
dosyć słacca pad nohi kabiercam,
zamiatać vałasami ziamlu,
sypać ślozy – rabinavy ćviet.
U hrudzioch maješ tolki adno
niespakojnaje, ludskaje serca,
za ŭvieś śviet,
za ŭsich čysta,
za ŭsio –
                  nie napłačacca navat paet!
Pačakaj...
pierakocicca hrom,
prapłyvie navalnica rakoju,
pralijecca kraplistym daždžom,
zmyje z čornaj, kryvavaj ziamli,
z čałaviečaj dušy spałaśnie
ŭsio małoje, błahoje, dzikoje,
zakałyša, utulić, spaŭje
ŭsio, što smucić, tryvožyć, balić...
Pjana soncam upjucca sady,
zamiacielacca śnieham ružovym,
uračysta,
ŭładarna, jak hrom,
zahrymiać i zahrajuć bary.
Śviatkavać budziem novyja dni
zvonkaj pieśniaj i radasnym słovam,
na šyrokich, šyrokich paloch
                                                            budziem
                                                                            novaje ščaście sparyć.
Nabližajucca jasnyja dni z kažnaj šeraj,
ciažkoju hadzinaj,
z kažnym recham hrymotnych harmat,
z kažnym krokam kryvavych padziej.
Kinu ž,
                rynu na viecier tuhu,
choć usiudy ruiny, ruiny
i kastroju sivoj cierušyć
abyjakavy
                      vosieński dzień...
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Nia chočacca
Doŭha na vulicach lipy žoŭtaje liście ličyli,
a paličyŭšy,
                              sypnuli ŭ ledźvie prymierzłuju hraź...
Niejak nia chočacca słovam znoŭku raźviazvać krylle,
ryfmy ŭ dałoniach tulić,
serca tuhoju arać.
Tak, bo pisać i tužyć – siańnia adno, sinanimy.
Kažnaje słova balić, koleć iržavym ćvikom,
z kažnym źnizanym radkom znoŭ ustajuć uspaminy
nočnych pažaraŭ, trupoŭ, ledźvie prykrytych piaskom.
Chočacca biehčy, šukać niejkija novyja słovy,
słovy, jakija z žyćcia vietram haračym źmiali b
žoŭtyja ruki kryžoŭ, šeryja tvary pałonnych,
cieły, što hojdaje noč na šybianicach halin.
Dzie ich šukać?
Ci ŭ dušy,
ci – u zapłakanych chatach,
ci mo ŭ liści, što lahło ŭ ledźvie prymierzłuju hraź?
Słoŭ hetkich siańnia niama...
Voś i nia chočacca kratać
ryfmami čornyja dni, serca tuhoju arać...
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Tam na poli
Na kurosnach sieli na zachodzie chmary,
chodzić žoŭty viecier, chodzić pa imšary,
źnizvaje na nitku kropli žuravin...
Pachadziŭ by, viecier, ty valej pa poli,
naźbiraŭ by jahad sakavitych bolej –
poŭnyja dałoni ludskaje kryvi...
 
Oj, kipić tam praca, až daješsia dzivu!
Ŭzdoŭž i ŭšyr snarady baranujuć nivu,
tanki prybivajuć, baraźniać – štychi.
Ŭ pył ziamli niasytaj spraŭna, sprytna, ŭmieła
siejuć, siejuć ziernie – maładyja cieły,
spadziajucca plonu – kałasoŭ važkich.
 
Drobny doždž asieńni ŭsmak ziamlu napoić...
Prarastuć ziarniaty čornaju tuhoju
na šyrokim poli, u ludskoj dušy.
Nie nakormiać žytniaj łustaju sirotaŭ,
nie zahojać ranaŭ lekami, piaščotaj,
nie patrapiać vočy matak asušyć...
 
Na kurosnach sieli na zachodzie chmary...
Raspačać,
                      žachacca,
                                            narakać,
                                                                platkaryć –
nie paetaŭ sprava, nie piaśniarski ton.
Chaj i ruń uzydzie, chaj i plon daśpieje, –
budziem vieršam łatać prorazi padziejaŭ,
spatykać spakojna
                                              kažny novy skon.
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Paŭšym
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Maci
– Hodzie ž płakać, nu, doś – siahońnia
ci mo zaŭtra, a pryjdzie syn.
Jon, napeŭna, daŭno ŭ pałonie...
Hodzie ž płakać,
čakaj viasny!
Hetak kažuć tabie susiedzi,
hetak ty zapaŭniaješ dni...
Ale ž nočy?
                            Jak ich prasiedzieć?
Jak ich źvieści, jak spadmanić?
Čorny tvar jany ščylna tulać
da zatkanych marozam šyb, –
pačynaješ dziŭnyja huli
z uspaminami z dna dušy.
Ŭspaminaješ jaho hałoŭku
u kałyscy i pieršy krok...
Padpaŭzaje hałodnym voŭkam
bol,
            vysmoktyvać z serca kroŭ.
Ŭspaminaješ tryvožny dotyk
kvołych, ciopłych, dziciačych ruk:
– Mama, mama!
– Čaho ž, čaho ty?
Nie, nia bojsia, ja nie pamru.
Ty scałoŭvaješ škło ślazinkaŭ,
pieściš šoŭk palavy vałos,
nočy ŭ vočy kidaješ: «Synku!»
A dalej –
                      nie staje ŭžo słoŭ.
Niestrymana dryžać raśnicy,
pad rukami pałaje tvar,
i uparta,
uparta śnicca –
paarany vajnoj papar,
abhareły niamy sasońnik
i niaŭmyty zimovy dzień,
adubiełyja trupy koniej,
dziŭna znany, raśpiaty ścień...
Tvar u hlinu ruduju tulić,
žach śmiarotny ŭ sivych vačach,
zachłynajecca –
                                  oj...
                                          matula...
A tabie tut:
                        «Čakaj, nia płač!»
Zblaknie noč...
Zapapaje makam –
vidukom bałačyn hrada...
Sny – mara!
                            Kinieš, maci, płakać,
znoŭ pačnieš spadziavacca, ždać.
Ale tolki pa sotni nočaŭ
i pa sotni, ci bolej, dzion
hlanieš losu narešcie ŭ vočy,
adhadaješ jaho zakon.
Tady ŭspomniš biaź śloz pra syna
i uhniešsia suchim tryściom...
Zrazumieješ, što śmierć, ruiny –
heta ŭ budučyni
                                  žyćcio!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Uspaminy
Dziedka, čaho ty? Nu, viedama, dzieci,
voś i śmiajucca. Śmiech ichny jšče tanny.
Lepš adpačni tut u soncy... Na śviecie
siańnia ž takoje błakitnaje rańnie!
Viecier viasnovy spaŭje ciabie, zmyje
z vusnaŭ i horyč, i... słova błahoje...
Dosi ž u hnievie razmachvać kijem,
hora, dziadula, i tak ty nia ŭtoiš.
Kažaš – zhadała ja?
Kažaš, zabrali
syna na bojniu u pieršaje ž rańnie,
jšče kali sonca miž chmarnych prahalin
žutła-čyrvonaj kryvaviła ranaj,
hłucha varoty rypieli na vioscy,
płač maładzicaŭ irvučy na pasmy,
niedzie ž za lesam u ładki chtoś ploskaŭ
hułka, hrymotna i strašna?
Kažaš, za im
                            iz akrajcam apošnim,
vysachłym, biehła, nia źbiehłasia, baba,
kažaš,
              adhehul voś niejkaja pošaść
kipciami serca spanatryła skrabać?
Žvavaść zhubili niaŭtomnyja ruki,
prysačkam šerym zasypała vočy,
sieli na karak biassonnaj dakukaj
połymiem źlityja nočy?
Kažaš,
              byŭ chłopiec adzinaj udačaj,
chiba, tvajoj u žyćci... nu j zahinuŭ...
Dziedka, pasłuchaj –
chto ž siańnia nia płača
ci pa baćkoch, ci pa synie?
Chto nie zhubiŭ u virlivym razhonie
dziejaŭ
            ci ŭśmieški, ci serca, ci ščaścia?
Ech, kamu, cisnučy ruki,
                                                  siahońnia
hora nia kryšyć i palcaŭ, i piaściaŭ?
Tolki – što z hetaha?
Hlań u zaścienki
šerych ruinaŭ, pradońni pažaryšč:
soniečnym miodam, sałodkim i piennym,
znoŭku załociacca ichnyja čary,
znoŭ vasilkami krasuje padniebje,
znoŭ až zachodziacca śmiecham zialonym
łozy,
            i miakka, piaščotna ciarebić
viecier viasnovy čupryniny klonaŭ...
Dziedka,
                tak budzie štohod...
I astynie,
                    chočaš ci nie, – najdzičejšaja rospač,
i adćvituć pakrysie uspaminy,
jak pustaćviet, nieŭściarežna i prosta...
Nu, dyk čaho ž ty?
Kiń, viedama, dzieci,
voś i śmiajucca... śmiech ichny jšče tanny.
Lepš adpačni tut u soncy...
                                                              Na śviecie
siańnia ž takoje błakitnaje rańnie!
 
1943, Miensk.
 
 
 
 
Stary Symon
Zamiali biarozy žoŭty šlach za soncam
i sustrzli šera-serabrany zmrok.
Blejučy, aviečki prapłyli ŭ prahoncy,
maładzik nad lesam palavać zaloh.
U paloch, u vioscy
                                      skončyli rabotu:
prazvanili zvonka viodry pra udoj,
prarypieli niešta pra siaŭbu varoty,
papaŭźli kutami ciša j supakoj.
Ź lichtarom i z kijem, ź nierazłučnaj lulkaj
na piarekleć moŭčki sieŭ stary Symon.
Uzdychnuŭ... pačuchaŭ hrudzi pad kašulaj,
zakuryŭ, kab lepiej adahnać toj son...
– Voś i majem źmienu...
                                                  Ci ž by chto daŭ viery,
što na stolki dzivaŭ pryjdziecca hladzieć?
Ździekami, halečaj dni i tydni mieraŭ
kažny ŭ ichnaj vioscy, viek płaciŭ biadzie.
Voś i jon, Symonka, – roŭna siem dziesiatkaŭ
kałupaŭ sachoju posnuju rallu.
Paarała hora tvar, kaliści hładki,
Sotniami baroznaŭ, sotniami kaluh...
Zžyŭ svoj viek dziadula, jak usim žyłosia, –
za cara, za vieru biŭsia-vajavaŭ,
śpinu hnuŭ, jak hnucca žytnija kałośsi,
pieražyŭ Kastryčnik, hoład i razvał...
Pryčakaŭ kałhasaŭ...
                                              Bolšy syn u horad
ad kałhasnaj doli na zavod uciok.
Mienšy –
                      choć ničoha nie zrabiŭ błahoha,
u tajzie śsiakaje z chvojami žyćcio...
Syn siaredni j tutka pieražyŭ davoli,
učarnieŭ, źniadužaŭ, vysach biez pary:
nieviasioła pyrnik-lebiadu na poli,
na kałhasnaj nivie hadavać-sparyć.
Ssoch i dzied pamału i adno ŭžo dumaŭ:
lehčy na mahilnik, u syry piasok,
adpačyć ad kryŭdaŭ, ad ciažaraŭ, hłumu,
ŭnukam svoj hałodny adstupić kusok.
Dy inačaj vyjšła...
                                              Zahuli, zapieli
ciopłym sinim rańniem hałasy harmat,
hałašeńniem-płačam baby da asielic
vypravili ŭziatych na vajnu sałdat.
Papłyli u vyraj płojmy samalotaŭ,
noč kryvioj čyrvonaj chmary zaliła,
papaŭzło «načalstva» pa kustoch, čarotach,
i ŭzdychnuła važka rodnaja ziamla...
Adžyła nadzieja... Jašče raz... Ci ŭcelić?
«Kab ź jaki hadočak, – bjecca ŭ hałavie, –
pahladzieć by dziedu, ci z budzion dadziełych
chaj krychu-tki lepšy, a nadydzie viek».
Dy dasi ž ty viery, kab štychom ci kulaj
chtoś prynieści ščaście abo j volu moh?
Doś kryvi staromu,
                                              i ziamla-matula
nie štychoŭ čakaje... Joj karcić naroh.
Bjecca ŭsio-tki serca... Chočacca j staromu
za hrudzi uziacca ź losam złosnym, žyć...
Voś kab tolki chłopcy ŭsie pryjšli dadomu
dy pad sinim niebam nie raśli kryžy.
Ŭstaŭ Symon...
                                  U nieba ŭźniaŭ staryja vočy.
Voz z žamčužnym dyšlem kocić pamiž zor,
Mlečny Šlach bruicca, ručajom bałboča,
syple pyrski-bleski na prycichły dvor.
Ab chalavu vytras dzied pavoli lulku,
pasmaktaŭ, padumaŭ: nu i hod ža, hod!
I starečych dumak raskruciŭšy špulku,
pakulhaŭ pavoli ŭ nočny svoj abchod.
Chaj sprabuje ŭnočy padcikacca złodziej,
chaj zachoča vorah dzieda spadmanić, –
choć dziesiatak vośmy za saboj jon vodzić,
chaj žyćciom nałožyć – budzie baranić!
Hołas maje hučny. Ŭraz uzdymie homan,
adhuknucca recham sonnyja pali...
Nie, nie padviadzie jon, jak jamu, staromu,
dolu rodnaj vioski vartavać dali.
Śpić jana hłyboka ŭ serabranym ścieni,
kanaplanym pjana ŭpiŭšysia vinom.
Moža, tolki niedzie
                                          maci na kaleniach
płača j łović recha krokaŭ za vaknom...
Cichama padaŭsia dzied pad chleŭ, da koniej,
prašaptaŭ: «Što, kosi, mo j žyvy synok?
Mo dachaty pryjdzie zaŭtra ci j siahońnia?»
I rukoj dryžačaj sprabavaŭ zamok...
Padyšoŭ pad śviran... abyšoŭ navokał...
Šery ścień kašečy spudziŭ na strasie...
Cicha ŭ śviecie, cicha...
                                            Ledź čuvać zdaloku
brech sabačy j hrukat kołaŭ na šasie...
Pabialeli zory... Voz žamčužny dyšal
paviarnuŭ da ŭschodu...
                                              Vysach Mlečny Šlach...
Viecier ź niŭ pa volchach pralacieŭ i cišu
raskałoŭ nadvoje
hutarkaj halla.
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Tkalla
Nasnavała dvaccać hubak
na pasah, na ručniki.
Jak zara čyrvonym čubam
machanie nad boru zrubam,
paŭkidaju ŭ biorda ich.
Nat nia budu zadumlacca,
ci pašle toj kon svatoŭ, –
zapiaju i budu tkaci,
jak vučyła dzieŭku maci,
u dvanaccać u nitoŭ!
Žoŭtym vokam paziraje
skryva, skosa ŭ šyby dzień...
Ja pry krosnach nie hulaju,
prybivaju, datykaju
mo ŭžo hubku, mo ŭžo dźvie...
Zihacić asnovy kužal
by cymbalnych strunaŭ hładź.
Ech, zahraju!
Mušu zdužać!
Čaŭnaki rasstaŭlu hužam,
skinu chustku, budu tkać!
Kali ž viečar zmočyć brovy
mnie zaroj
i na ścianu
kinie połymiem, – ja słovy
pieśni zbłytaju ŭ pałovie
i utok pakinu snuć,
bo ŭ jary,
                    ŭ zialonym hudzie,
u čaromchavych dymoch
chtoś čakać na tkallu budzie,
kab choć siańnia nie zmarudzić,
ščaście spleści udvajoch...
Što z taho,
što ŭściaž harmaty
vyjuć dzieś na maładzik,
što hałosić śmierć pa chatach,
pa baroch?
                      Nia bojsia, svataj,
a na reštu – nie hladzi!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Sparyšy
Vyjšła ja serpam zubčatym
srebra kałośsia kryšyć.
Pachła dakučliva miataj,
ja ŭ žycie znajšła sparyšy.
Śmiecham sypnuli siabroŭki:
«Oj, ścieražysia hladzi!»
Snop ja viazała, až zmoŭkli,
mocna ž viazała, naŭździŭ...
Što ž, kab Vasil tut na poli
znosiŭ za mnoju snapy, –
ja nie ŭtuliła b nikoli
vačej,
              nie bajałasia kpin.
Hetak chacieŭ jon žanicca,
tak supakojvaŭ mianie...
Usio paniasła navalnica,
ja ŭsio adstupiła
                                  vajnie.
Źmioŭ, nalacieŭšy na viosku,
chłopcaŭ viaskovych vichor,
čyrvań pažaraŭ rasploskaŭ
usiudy –
                  ź ziamli až da zor...
Žudasna, doŭha dymili
henymi dniami bary...
Serca tryvohaju styła...
Niachaj jano lepiej zharyć!
Chaj spapialacca na popieł
serca i ŭsio u žyćci!
Jak pryčakać ciabie, sokał,
synka jak tabie naradzić?
Dzie uspaminy zakinuć?
Jak tut prysypać piaskom
nočy strumień ciomna-sini,
suzori – łusku akuńkoŭ,
rosnuju miakkaść prakosaŭ,
zdušany šurhat halla,
dziacielnik ssochły u kosach,
raspaleny šept Vasila?
Ech, Vasilok,
                          moj chłapčyna,
z kim ty načuješ i dzie?
U pyle sypkim kalainaŭ,
ŭ ćviłym bahavińni ŭ vadzie?
Vypiŭ ty ŭžo
ci nia vypiŭ
čarku da dna?
                              Nie śpiašy...
Pachnuć dakučliva lipy.
Ja ŭ žycie
                      znajšła sparyšy.
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Nie zapłaču bolej
Vypraŭlaŭ iz hollem žoŭty viecier huli,
šamiatliva poŭzaŭ pa strasie niaŭtulnaj,
uvajści u serca ŭsio-tki nie navažyŭ,
choć za poŭnač dumki, čornyja, jak saža,
ja viła na špulu razam z pražaj.
Navivała, prała pačaś i kudzielu,
adlacieła ciemra z šybaŭ zapaciełych,
pieraścichli myšy hryźci nočy lišak,
załatoju nitkaj zołak nieba vyšyŭ, –
praści nie dadzieła mnie u cišy...
Jak nasyple sonca na vakno pšanicy, –
kałaŭrot adstaŭlu, vyjdu da krynicy,
nabiaru ŭ dajnicu serabra hustoha,
uzdychnu u nieba ščyra, kab nia torhaŭ
sercam žal pa lubym ani ŭ chacie nicaj,
ni darohaj.
Praŭda, ciemnavoki moj Habruś daloka,
ech, adsiul nia zhledziać ni karšun, ni sokał,
praŭda, ruki visnuć u tuzie paviesmam, –
ale pryčakaju znoŭ chłapca uviesnu,
jak nallucca łozy załacistym sokam,
sercu stanie ciesna.
Jon uvojdzie ŭ chatu, vymytuju bieła
soncam i viasnoju, čubam zamiacielić,
kryknie: «Hej, dziaŭčyna, hodzie styńma stynuć,
hlań, užo ž błahoje za vysokim tynam,
užo kroŭ nia plamić ni dušy, ni cieła,
možna adpačynuć!
Čuješ?
              Śpiać harmaty, śmierć nia ładzić śviataŭ,
i nia jdzie pa nočy rospač sercy kratać,
ščaście – java, praŭda, nie adno – nadzieja,
vasilkovaj cišaj Biełaruś sinieje,
pojdziem ščerby łatać,
dolu siejać!»
Sercu nie paraju, choča vieryć, znaju,
što miniecca licha dzieś zialonym majem,
chaj štonoč spraŭlaje siańnia vosień huli
iz asieńnim vietram na strasie niaŭtulnaj
i kastryvaj nitkaj smutak navivaje
mnie na špulu.
Nie zapłaču bolej, chaj žurbota kole,
jak ihołkaj, serca, chaj tuha skuholić
pad vaknom sabakam...
Što za radaść płakać?
Pieražyć patrapim my j piać biedaŭ z hakam,
ale ŭspychnie, ŭspychnie
ŭrešcie j naša dola
ŭ poli makam!
 
1941
 
 
 
 
Viečar
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Asieńniaja daroha
Zołata, mosiaž i miedź sonca dakoŭvaje rańniem,
nie raskuje tolki jmhły, što spaviła sienažać...
Znoŭ napiłasia ziamla sonnaha ziella tumanaŭ
i u rudoje ryźzio listu zaryłasia spać.
Krokam, naha za nahu, cišu razbłytvajuć koni.
Zornaja šreń aplała šyju, i hryvu, j kłuby.
Viecier u šklanym halli mierzłych šypšyńnikaŭ zvonić.
Nie adhukajecca dal, sytaja žoŭtaj siaŭby...
Ciša asieńniaha dnia, jržavaja pustka naŭkoła...
Ciažka dać viery,
                                        što śviet dušyć za horła vajna,
ciažka dać viery,
što jon až zachłynajecca bolem,
čornaj haračaj kryvioj,
musić ciarpieć i kanać!
Tak,
        razbadziałasia śmierć,
luba joj zrezvać kałośsie,
laskać kłyččom,
                                        vyłuplać jamy vačej biez paviek.
Dy nie skasić joj žyćcia,
nat čałavieka nia skosić, –
jon –
          nieśmiarotny, jak śviet.
Śviet jość, dyk jość čałaviek!
A pakul jość čałaviek –
                                                        možna z kryvi i ruinaŭ
vielič idejaŭ snavać, najpryhažejšych za ŭsio,
možna natchniona hareć za čałaviectva... i hinuć,
kab na ruinach žyćcia znoŭ krasavała
                                                                                  žyćcio!
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
5
Dzie idziom? I dzie kancy kancovyja?  
Dzie chodu našaha miaža?  
Ŭ adkaz vichor piaje ŭsio novaje  
I lazivo bliščyć naža...
U. Žyłka
 
Tuman
Viečar...
Pa burym aržońni niabios
brodzić suzorjaŭ razhubleny statak...
Miesiaca plončyk z-pad chmaraŭ praros –
i zadryžeŭ, zakivaŭsia, zapłakaŭ
ŭ łužynach srebnym rassypanym makam...
Niedzie zhukajucca vosi kalos
krykam, vyrvanym dziŭnym pieralakam.
Viecier ich kryk padchapiŭ i panios
prosta ŭ kanopli, sivyja ad ros.
Vypaŭz, pryvableny recham tužlivym,
ź ciemry ryzmanny tuman – na spažyvu.
Vypiŭ jon skarhu sialanskich kalos,
vysmaktaŭ viecier viačorny, skuhlivy,
vylizaŭ zory i šeraść niabios,
syty –
              raźlohsia da rańnia na nivach...
A u dušy,
jak na złość cišyni,
ŭspychnuli dumki ahniščam načležnym.
Kryŭdna im dać dahareć u vahni,
i nie nasycić dušy jak naležyć
słovam dy ryfmaj –
piaśniarskaju ježaj.
Budu ž piajać...
tolki cicha, bo śnić
ščaście mo śviet pad dziaružnaj adziežaj.
Škoda budzić, błytać jasnuju nić,
moža, adzinuju nić, što spynić
šerym ludziam nie daje padarožža
šlacham žyćciovym, ciažkim i varožym...
Nat škadavać ja nia budu ani,
kali mianie nie pačuje, być moža,
siańnia nichto...
U mutnoj cišyni
śvietu šli sny tolki śvietłyja,
                                                                      Boža!
 
1943
 
 
 
 
Žyvi
Nad raskidanym łohavam miest
daharajuć pabityja lipy...
Viečar, novy spraŭlajučy chrest,
ich rasoju čyrvonaj asypaŭ...
Tak,
        ščaślivy, chto jdzie praz žyćcio
ŭ dni vialikich, jak śviet, pieramienaŭ,
raskidaje staroje šmaćcio,
raźbivaje zaciesnyja ścieny,
nie schilaje nidzie hałavy,
na hłuchich razdarožžach nia stynie,
nie baicca
                      u mora kryvi
pieražytyja praŭdy ukinuć!
Našym viekam stalovym –
                                                          haściom
być u kuźni hrymotnaj nia varta:
tolki toj, chto daje ź siabie ŭsio,
maje prava na lepšaje zaŭtra.
Dyk žyvi!
                      Chaj nad łohavam miest
daharajuć pabityja lipy...
Viečar, novy spraŭlajučy chrest,
ich rasoju čyrvonaj asypaŭ.
 
1942
 
 
 
 
Nia varta źviešavać čuprynaŭ
Na kažanovych miakkich kryłach
niačutna chmary jmknuć kudyś...
Nie, my nia z tych,
što buduć stynuć
na pabajoviščach hady.
Dymy...
Pažary...
Pośvist kulaŭ, –
daj Boh, minułasia usio.
Zaŭjem załom-ža nad minułym
i pryvitajem znoŭ žyćcio.
Zaprosim voś u hości zory,
pasadzim maładzik na kut,
prapjem da ich, –
i ŭtopim zmory
ŭ pjanym biarozavym saku!
Nia varta źviešavać čuprynaŭ,
choć nas uściaž i strašyć los:
šče šmat dla nas chavaje ŭ skryniach
žyćcio zajzdrosnaje dzivos.
I ci adzin nad nami viečar
spakojna pojdzie jšče na dno...
 
Nichto-ž, nichto nia źmieryŭ viečnaść
nie paličyŭ jaje hadoŭ!
 
1943
 
 
 
 
Tak, jak letaś
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Memento mori1
Ja znaju – čas płyvie, pa kropli kropla, ŭ zmrok.
U kvołaj čary ruk jaho nie utrymaješ.
Naleta – u cišy razburanych muroŭ –
jon raśćvicie mo znoŭ, ale ŭžo inšym majem.
Dy tak splałosia, što – ci chočacca, ci nie,
iści kudyś tudy nam z časam pa darozie.
Voś my j brydziom sabie, a ŭ płaŭkim tumanie
abapał – to ćvituć, to adćvitajuć łozy.
Parypvaje, chrumścić padmokły, hojstry žvir,
sabakam viernym ścień tulajecca pry boku.
I dobra... Tolki mienš tych zoraŭ u kryvi
i zoraŭ uvačču iz kožnym novym krokam...
«Memento mori», – huŭ kaliś, zahnany ŭ kut
žudoju niabyćcia, naš śviet pa ciomnych norach.
Jašče j ciapier, paroj na zbłytanym utku
biare jon znoŭ snavać svajo «Memento mori»!
Dy inšyja my ŭžo...
U viecier i zaru
imknusia ja ź viasnoj zialonaju u zhodzie,
bo viedaju, što choć kaliści – i pamru,
«Žyćcio – ništo, jak śmierć,
a śmierć – žyćcio!»
                                      i hodzie!
 
Miensk, 1943
 
 
 
 
Nia ŭmieju ja tužyć
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
U soniečny dzień
Ja začerpnuła siahońnia
žmieniu soniečnych pramieńniaŭ
i hulała ź imi doŭha:
                                            pierasiejvała ŭ dałoniach,
rassypała na kaleniach,
                                                  znoŭ źbirała, kab nia styli,
jany ž
              pachli chmielna, sonna,
                                                              siańnia vybranym płaskońniem,
i było tak luba, miła
                                                raśsiavać ich žoŭtym pyłam.
Śviet zdavaŭsia sini-sini
i biaźvinny, jak kaliści.
Letuciełasia, što z sercam ja mahła b,
                                                                                niby asińnik,
streści žach štodzionnaj śmierci,
skinuć žal pažoŭkłym liściem,
što mahła b razbłytać šeraść
                                                                            našych dzion, pačać ad startu.
I jašče choć raz dać viery,
što žyćcio čahości varta!
 
1941, Miensk.
 
 
 
 
Pakul žyćcia
Chtoś
            zamiesta zor
                                      u vyšu kinuŭ
žmieniu serabranaha aŭsa.
Dy ziarnio daremna ŭ niebie stynie:
ni sinic, ni sojek u šypšynach,
nie latuć pad zorami hajsać...
Peŭna ŭžo miacielicy dasyta
napilisia ŭ zhorblenym suččy.
Nu j dała ž jana,
                                  dała nam siańnia pytlu!
Mo pachučaj vikaju abłytać
pryjdzie son
                            i nas i dalačyń?
Mo pryśnicca nam, što dola poić
nas usmak nia pałkim pałynom,
a duchmianym nakipam lipovym,
što harkija siraty i ŭdovy
ŭ zyrkim ščaści
                                      hrejucca daŭno?
Ale štoś i ŭ śnie –
                                            nia vypić dumaŭ,
u kryvi – ahniščaŭ nie zhasić.
Ni to z radaściaj dziŭnoj,
                                                          ni to iz sumam
my i ŭ śnie brydziom šukać pa humnach
nieabitych dolaj kałasin...
Bo pakul žyćcia –
                                              vidać, niaźmienna
treba ŭžo u brazhu žalaźzia
nam lulać i pieścić letucieńni,
rastrasać uparta ścirty ścieniaŭ,
kab narešcie
                          sonca ŭ ruki ŭziać!
 
1942, Miensk.
 
 
 
 
Dosyć
Dosyć, jak zierni paciorkaŭ,
pierasypać u dałoniach
žal zaplaśnieły i horki,
smutak sałony.
Dosyć –
                      davoli pa horła
dumak hałodnych ab stravie,
słoŭ ab kryžoch,
ab pamiorłych,
zhasłych biaz słavy.
Kińma chistacca, zavodzić
śledam ślaźlivaj zaviei,
ŭ novym z kareńniami hodzie
znojdziema, złovim nadzieju,
mocna zaciśniem u žmieni,
bolej nia puścim u vyraj,
chaj
      z sercaŭ vydzieŭbie ścieni.
I –
dni rasstupiacca šyraj,
kroŭ varam dumki abvaryć,
ruki uźnimucca j hrudzi...
Kpić budziem z kryŭdaŭ, udaraŭ,
chaj dalej budzie, što budzie!
 
1942
 
 
 
 
Z novym hodam!
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Prosta ŭ vočy žyćciu
Tak, žyćciu dahadzić niemahčyma...
Los –
          pražerlivy, prahny stary...
Jon nia ścišycca, pokul nia vymie
duchu ź cieła biaz prava j pary...
U spahadaj sahretyja ruki
jon čužoje dušy nie biare,
nie śpiašajecca kvołych adchukać,
nie imkniecca vandroŭnych sahreć.
Možaš, molačy, morhać vačyma,
možaš słacca pad nohi, jak dym,
jon tabie jašče palcy uščymić,
jašče ŭsmak naśmiajecca ź biady!
A navažyš iź im pravavacca,
svaje praŭdy dachodzić – kaniec!
Jon nia raz i nia dziesiać, nia dvaccać
ciabie z rodu u rod praklanie!
Chaj ža lepš i kusaje i ranić
serca
bolu kalučy aściuk, –
treba, zuby zacisnuŭšy, hlanuć
prosta ŭ złosnyja vočy žyćciu.
I jano
ich apuścić niazručna
i uśmieškaju vykryvić rot...
 
Chto prad losam vichlaje anučaj,
toj i zvacca nia varty «narod»!
 
1943
 
 
 
 
Viečar u Vilni
Rasploŭ, raźmioŭ vichor piarestych chmaraŭ dym...
Dzień adpaŭzaje ŭ źmierk vuzkich zavułkaŭ łazam.
I vieje na mianie z kutoŭ, z muroŭ rudych
sivym, jak daŭnina, daŭno zabytym skazam.
Mnie čujecca ci śmiech, ci płač, ci štoś jašče
ŭ symfonii cichoj viačornych hukaŭ miesta.
Lazom miača Vialla sprabuje zabliščeć,
i połymia zary Piaruna choram pieścić.
Nad dachami, u vyš uźniaŭšy biel krylla,
staić, usio ŭ vahni, Trochkryžža na starožy,
i klenčyć pierad im lasoŭ liłovych šlach
dy nalityja jmhłoj dalečy burych požniaŭ...
Jak tut lublu ja ŭsio:
čyrvony vułak bruk
i załahym piaskom asypanyja dachi...
Maniusia tut svaju apošniuju zaru
ja sustrakać,
adsiul –
pajści adviečnym šlacham.
Ale pakul žyvu – choć dzie – ciažkim kaŭšom
chaču ja pić žyćcia i miod, i navat dziohać.
Chaču, kab los mianie na šumnych kirmašoch
vadziŭ,
vadziŭ,
vadziŭ,
jak lernika ślapoha.
 
15.X.1942.
 
 
 
 
Chaj sabie i šera
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Kudy?
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Pieražytaje
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Chto pieršy
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
U dažynki

A ŭ nas siańnia dažynački...
#Narodnaja pieśnia

 
Całuje sonca šery kamień
tumannych vulic...
                            Vosień znoŭ.
Jašče raz rupnymi rukami
my dažynkovy viažam snop.
Jašče raz chmielem rodnych pieśniaŭ
my nalivajem čary serc.
Chaj śviet vakoł,
jak leta čeźnie,
a žyć my budziem pakrysie!
My budziem žyć,
darma, što vosień
uznoŭ na karak sieła nam:
užo my litaści nia prosim
i zabyvajemsia stahnać.
Viadzi-ž,
viadzi nas u kamoru,
naš vykrutasty losie-svat,
pierasiavać na sicie zory
na dažynkovy karavaj.
Viadzi!
My-ž – chmielem rodnych pieśniaŭ
nallom da ščerci čary serc.
Chaj śviet vakoł, jak leta, čeźnie,
a žyć my budziem pakrysie!
 
Miensk, kastryčnik, 1943
 
 
 
 
Latuć listy
Latuć listy pucinaj žuraŭlinaj
u vyraj soniečny daŭno.
Mo kryły j nam,
i nam uziać raskinuć
i ŭ siniu rynuć, až na dno...
Mo mierać dni, jak załatyja viorsty,
i vyhladać hraničnych viech,
až nie prysypluć śniežnyja pialostki
i ślozy našyja,
i śmiech...
 
Latuć listy pucinaj žuraŭlinaj
i vabiać nas udalačyń.
Dy z žoŭtych požniaŭ rodnaje krainy
daj, kon,
u śviet nam nie ŭciačy.
My nieahladna sercy zastramili
kachańniem pałkim i dziŭnym.
Niachaj latuć listy sivyja mierać mili –
tam,
bieź Ciabie,
što ž varty my?
 
1943
 
 
 
 
Varta žyć
Paźmiatała daŭno kvołaj žoŭtaj dałoniaj
vosień pienu listoŭja z pažoŭkłych ściažyn.
Adćvili vierasy, adirdzielisia klony,
ale ž treba i siańnia
zmahacca i žyć!
Kažny z nas jašče ž vieryć u niešta śviatoje:
chto ŭ Chrysta,
chto u Kraj,
a chto – prosta ŭ siabie,
i pad viejkami smahi žyćciovaj nia ŭtoim
my,
jak nizka ni hnuła b nam hora chrybiet.
Varta žyć!
Varta viečna čahoś spadziavacca,
čucca častkaj ajčyny, małoj a žyvoj,
pieścić ścierpłyja palcy adviečnaju pracaj,
raźvivać słoŭ i čynaŭ biaskoncy suvoj
i tvaryć...
                          Zaŭtra ž ź nieba zaroju kramianaj
nie źlacić
i nia vyćvicie z netraŭ ziamli.
Naša zaŭtra narodzicca z našaha siańnia,
z usiaho, što nas ciešyć
i što nam balić.
Kali ž mo j daviadziecca niaŭścišnyja sercy
jšče ci raz nam snapoŭjem złažyć na taku, –
nie biada!
                  Ŭžo nikomu naš śled nie zacierci
na haścincach ziamnych,
našaj siły – nia skuć!
Chaj ćvituć vierasy,
chaj miadzianiacca klony,
chaj miacielacca zimy nad bielaj ściažyn.
Našu dolu my jmkliviej za vietry zdahonim,
a dla hetaha varta
zmahacca
i žyć!
 
1943
 
 
 
 
6
Ot, taki byŭ muzyka čaradziejnik,  
što zachoča – usio z sercam zrobić.
Z kazak biełarusaŭ-palešukoŭ
 
Muzyka
Paema
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙   ∙
 
 
 
 
Padabajecca     Nie padabajecca Vodhuki
2009–2017. Biełaruś, Miensk.