РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ Вобразы мілыя роднага краю,               
Смутак і радасьць мая!..
      
 
Якуб Колас
    Галоўная      Слоўнікі      Гасьцёўня      Спасылкі      Аб сайце       Кірыліца      Łacinka    
Янка Купала
Вершы
Кантэкстны тлумачальны слоўнік
За чужую елку

#I
Было гэта, было гэта...
      Ну, было – і квіта!
Жыў у вёсцы ў сваёй хаце
      Мужычок Мікіта.
 
Меў ён жонку Міхалінку,
      Меў дзяцей зь сямёра,
Меў кароўку, меў кабылку
      I тачок з падпорай.
 
Сэрца меў ён залатое,
      Быў з пакоры знаны,
Не бяз грэху, каб і ў чарку
      Часам не заглянуў.
 
Вёў вайну ён век зь бядою;
      Мацавала гора;
Лыкне чарку, лёгка стане,
      Па калені мора!
 
Жонка часам пачне лаяць, –
      Сойдзе бабе з вока.
Адным словам, жыў Мікіта
      Лёгка і нялёгка.

 

#II
Проста, накас, скокам-бокам
      Жылося, вялося,
Але, як кажуць, да часу
      Жбан вадзіцу носе.
 
Над зямлёй засела восень,
      Холадна, плаксіва;
Ліпа лісьце паскідала;
      Зьвяла ўроду ніва.
 
Хмары неба абляпілі, –
      Каб зірнула сонца! –
Золь, слата, што ня дай Божа!
      Б’ецца у аконца.
 
I старэйшым, і малейшым
      Стужа дакучае,
А ў Мікіты – каб паленца, –
      Што рабіць? – ня знае.
 
Думаў доўга. Што тут думаць? –
      Лес не за гарою...
За сякеру – ды ў бор панскі
      Сыпе пехатою.

 

#III
Ой, багата лесам-пушчай
      Нашая старонка:
Ў само неба так і лезе
      Сосна за сасонкай.
 
Дубы, вязы, елкі, хвойкі
      Хто зьмера, хто зьліча?
А як шумам загамоняць,
      Так к чамусь і клічуць.
 
К адной елцы і Мікіта
      Падышоў з уцехай
I давай матаць сякерай,
      Толькі стогне рэха.
 
Сячэ сьмела і ня дбае,
      Што прыйшоў к чужому;
Знаў, што ў лесе хто ня злодзей, –
      Не гаспадар дома.
 
З гукам рухнула дравіна,
      Ажно бор затросься.
Стаў Мікіта сабірацца
      Дамоў па калёсы.

 

#IV
Каля лесу на пляцоўцы,
      Між кустоў калматых,
Падкасіўшыся стаяла
      Лесьнікова хата.
 
Жыў лясьнік у гэтай хаце
      Грышка Валівода,
Чалавек не самавіты,
      Хоць і мужык родам.
 
Усім вёскам па суседству
      Добра ў знакі даўся:
Празь яго там і ў астрозе
      Не адзін збадзяўся.
 
Зубы на яго тачыла
      Бедакоў нямала, –
Лесьніковая дасьціпнасьць
      Косткай усім стала.
 
I цяпер вось, як на ліха,
      Падслухаў Мікіту:
За стральбіну і так вале
      Зь мінаю сярдзітай.

 

#V
«Ты што робіш гэта, злодзей,
      Начною парою?» –
Наш Мікіта неўспадзеўкі
      Чуе над сабою.
 
«Што раблю я?.. Сяку дрэва!» –
      Кажа ён пакорна,
Таго як бы і ня кеме,
      Што у пушчы дворнай.
 
«А хто ж, гад, табе пазволіў
      Панскі лес пустошыць?
За такую, шэльма, штуку
      Мала і ўкакошыць.
 
Давай, чорт, сваю сякеру,
      А то кепска будзе!» –
Лясьнік лезе да Мікіты
      I бярэ за грудзі.
 
Штось Мікіта зноў адцяўся,
      Зноў лясьнік ня змоўчыў,
І давай абое драцца,
      Поўны злосьці воўчай.

 

#VI
Хмурна неба; дожджу каплі,
      Як сьлёзы, ліюцца,
А Мікіта з Валіводам
      Ня кідаюць, б’юцца.
 
Раптам выстрал пакаціўся,
      Як сказаці слова,
Далей ціха... адна пушча
      Гамоне нанова.
 
Шуміць пушча, шуміць важна
      На усе староны,
Быццам хоча заглушыці
      Ўсе няшчасных стоны;
 
Быццам хоча сказаць сьвету
      Дзерава лясное,
Як ідзе несправядліва
      Ў нас жыцьцё людское;
 
Як на чорнай на зямліцы
      Грэху не ўбывае...
Ох ты, пушча! Праўду баеш,
      Пушча нежывая.

 

#VII
Ніхто ўжо Мікіту болей
      На сяле ня бачыў,
Дарма сем сіротак кліча,
      Дарма ўдоўка плача.
 
Сьпіць гаротнік сном вячыстым,
      Крыж уеўся ў грудзі.
Сьпі! К людзям ты ўжо ня прыйдзеш –
      К табе пойдуць людзі.
 
З часам праўда наверх выйшла,
      Што рэдка між намі,
I сягоньня Валівода
      Звоніць ланцугамі.
 
Аб тым мейсцы ходзяць байкі,
      Дзе Мікіта згінуў;
Страшна езьдзіць і праходзіць
      Начною часінай.
 
∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙
 
Так прапала людзей двое
      Праз дабро чужое;
I спытайся ж, Божа мілы,
      За што за якое?

 
1909
 
 
 
 
Падабаецца     Не падабаецца Водгукі
2009–2019. Беларусь, Менск.