РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ Вобразы мілыя роднага краю,               
Смутак і радасьць мая!..
      
 
Якуб Колас
    Галоўная      Слоўнікі           Спасылкі      Аб сайце       Кірыліца      Łacinka    
Іван Шамякін
Даведка
Кантэкстны тлумачальны слоўнік
Сэрца на далоні
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
40
        
40

        
        Яраш і Маша разам выйшлі з бальніцы. Скончыўся рабочы дзень, даволі напружаны – былі аперацыі, якія заўсёды стамлялі. Славік адчуваў сябе добра, нават маці нарэшце даверыла яго дзяжурным сёстрам і санітаркам.
        Да аўтобуснай супынкі ішлі моўчкі. Свяціла марознае сонца, якое, здавалася, прамяніла не цяпло, а холад. Снег пад нагамі ў прахожых звінеў на сотні ладоў.
        Маша расчырванелася, узбадзёрылася. Ёй зрабілася весела. Яна сказала:
        – Сёння я буду страчаць Новы год. Ох і пагуляю! Як там мая Зося? Учора я забягала на гадзінку, дык яна нейкая кіслая была. Засумавала.
        Антон Кузьміч зразумеў яе словы як запрашэнне разам сустрэць Новы год і нічога не адказаў. Ён абяцаў раніцай Віцю і Наташы пайсці з імі на лыжах за горад. Але пад вечар памацнеў мароз. Наўрад ці варта ў такі мароз выводзіць дзяцей у поле. Маці, напэўна, будзе супраць.
        У апошнія дні нечакана Галіна Адамаўна прыкметна змянілася. Атмасфера ў доме ачышчалася. Знікала напружанасць. Праўда, жонка ішла на прымірэнне асцярожна, паступова. Раней ён заўсёды стараўся любымі сродкамі прымірыцца як можна хутчэй. Цяпер жа нічым не паспяшаў падзей, але нічым і не запавольваў іх. Няхай усё ідзе сваёй чаргой. Можа, так нават лепей у іх гадах: менш гарачых прызнанняў у любві – менш будзе трагедый, рэўнасці і сварак. Ён проста змарыўся ад усяго гэтага. Колькі энергіі і нерваў прыходзіцца траціць на глупства? Калі гэта людзі стануць такімі, каб разумелі адзін аднаго ва ўсім, – у палітыцы, навуцы, мастацтве, у сям’і, побыце? А можа, і не трэба такое ідэальнае ўзаемаразуменне? Сумна будзе. Барацьба супрацьлегласцей – закон жыцця і руху. Любоў і нянавісць, любоў і рэўнасць, цяпло і холад...
        Многа і другіх думак роілася ў галаве, пакуль Антон Кузьміч, ужо адзін, ішоў ад аўтобуса да свайго дома па ціхай вуліцы, дзе снег не ачышчаўся з пачатку зімы.
        Жонка сустрэла з большай прыветлівасцю, чым праводзіла раніцай.
        – Вось добра, што ты так рана сёння. А я як ведала, у мяне ўжо гатовы абед.
        Яшчэ адзін крок. Ну што ж, так лепей: спакой для яго працы ў клініцы і дома, над дысертацыяй, – самае дарагое. Трэба і яму зрабіць нейкі крок насустрач.
        Ён распрануўся і, памыўшы ў ваннай рукі, заглянуў на кухню, весела і смешна пацягнуў носам паветра.
        – Адгадаць?
        Гэта яго даўні жартаўлівы занятак – па пахах адгадаць, што гатуецца на абед. Жонка шчасліва засмяялася:
        – Не адгадаеш.
        І раптам тэлефонны званок. Ён рушыў у калідор, дзе стаяў тэлефон, узяў слухаўку.
        Пачуўся яго ўстрывожаны голас:
        – Што здарылася? Што з ёй? Кіньце жарты! Не да жартаў? Добра. Еду.
        Галіна Адамаўна з няяснай трывогай у душы, з бояззю выйшла з кухні. Муж спешліва апрануў паліто. Яна спытала асцярожна:
        – У аддзяленні што-небудзь?
        – Не. Званіла Маша. Просіць зараз жа прыехаць. Відаць, нешта з Савіч. – Ён зашпільваў гузікі, рукі яго дрыжалі.
        «Як ён хвалюецца», – пабляднела Галіна і памкнулася да яго.
        – Можна, я з табой?
        – Навошта? – спытаў ён з суровым здзіўленнем. Яна адступіла, сцялася, быццам Антон Кузьміч замахнуўся на яе.
        Дзверы за ім са стукам зачыніліся, калыхнуўшы паветра. А яна працягвала стаяць як анямелая.
        Ён вярнуўся неспадзявана для яе хутка, можа, праз гадзіну, якая, аднак, з’явілася бадай што самай пакутлівай у яе жыцці.
        Галіна пачула яго цяжкія крокі на лесвіцы. Вельмі цяжкія. Так ён ідзе, калі бывае страшэнна змораны. Гэта яе спалохала яшчэ больш, яна чакала яго там жа, у калідоры, быццам і не саступала з месца. Ён не пазваніў. Ён адчыняў дзверы сваім ключом, адчыняў доўга, шкрабаючы, быццам не мог прасунуць ключ у шчыліну. Яна не кінулася, каб адчыніць хутчэй. Ёй страшна было зрушыць з месца.
        Антон увайшоў нарэшце, глянуў на жонку і пачаў павольна распранацца. Зняў сваю баярку. Паклаў яе акуратна на палічку вешалкі. Паволі расшпіліў гузікі, раскручваў чырвоны шалік. І ўсё гэта моўчкі. Галіна баялася спытаць: што там? Што здарылася? Зразумець, здагадацца яна не магла. Каб Савіч было кепска, ён не вярнуўся б так хутка, пакуль бы завёз у клініку, уладзіў, памог... Каб памерла, не так ён паводзіў бы сябе, не, не так. Ён неяк дзіўна, сапраўды зморана заспакоены.
        Распрануўся, заглянуў у люстра, правёў далонямі па твары, прыгладзіў валасы. Пайшоў у пакой. Праходзячы міма, ударыў пальцам па клавішы піяніна, бас глуха загудзеў. Пастаяў каля акна. Павярнуўся, убачыў, што Галіна стаіць на парозе і глядзіць на яго, спалоханая, з нямым запытаннем, і адразу стаў звычайным, толькі ўсміхнуўся так, быццам за нешта неўзлюбіў у першую чаргу самога сябе. Ён сказаў проста, спакойна, без злосці, без эфектаў:
        – Ты можаш радавацца. Твая дурная рэўнаць выгнала чалавека ў свет... Хворага. Пасля такой аперацыі!..
        – Каго?
        – Каго! Соф’ю Савіч.
        – Я выгнала?! Куды?
        – Каб я ведаў куды. У тым і бяда, што не ведае ні Маша, ніхто... Пакуль мы ратавалі маладога Шыковіча, яна з’ехала. Куды? У яе нікога няма з блізкіх. На дварэ – вунь якая лютая зіма...
        «Проста так, без прычыны, не знікаюць», – хацела была жорстка кінуць Галіна Адамаўна, бо ў яе ўзнікла падазронасць: ці не хітрасць гэта? Але яна стрымалася. Занадта ўжо незвычайным – ніколі такім не быў! – здаваўся муж. Спытала прыцішаным голасам, мякка, асцярожна:
        – Адкуль табе вядома, што яна з’ехала з-за маёй рэўнасці?
        Антон Кузьміч моўчкі дастаў з кішэні пінжака сіні канверт, палажыў на стол.
        Спакой здрадзіў жанчыне: яна амаль скочыла да стала, схапіла таямнічы канверт, дрыжачымі рукамі выхапіла з яго, як з агню, пісьмо. Спачатку акінула ўвесь тэкст адным ліхаманкавым позіркам, потым, забыўшыся, што муж сочыць за ёй, прачытала скорагаворкай напаўголасу:
        «Антон Кузьміч! Як мне звярнуцца да Вас? Дарагі мой таварыш, дарагі чалавек, друг і брат! Вы вярнулі мне жыццё. Якое дзякуй трэба сказаць за адно гэта! Але Вы вярнулі не толькі жыццё. Вы вярнулі мне веру ў людзей, у іх дабрату. У мяне няма слоў, каб выказаць усё тое, што я адчуваю да Вас. Ды і не варта гэта рабіць. Я магла б сказаць, што люблю Вас, а гэта не ўсе могуць зразумець правільна. Дзякуй Вам за ўсё, за ўсё – вось словы, што выходзяць з глыбіні майго сэрца, якое Вы трымалі на далоні. Дзякуй Вам, дарагі Антон Кузьміч!
        Нядаўна я даведалася, што з-за мяне ў Вас непрыемнасці ў сям’і. Божа мой! Каб з-за мяне Вы перажывалі, трацілі спакой і цвёрдасць рукі, якая ратуе людзей. Ды лепш я памру! Не, не бойцеся. Я не памру. Цяпер я не памру. Цяпер мне вельмі хочацца жыць, калі я паверыла, убачыла, што навокал многа добрых, сардэчных людзей і свет такі прыгожы. Не турбуйцеся. Не шукайце мяне. Я буду далёка. Можа, пазней я прышлю вестачку. Супакойце Машу. Каб Вы ведалі, як мне цяжка пакідаць усіх вас.
        Перадайце прывет Кірылу Васільевічу...
        Дзякуй яму за тое, што ён зрабіў для мяне і асабліва для памяці бацькі майго.
        Бывайце, добры чалавек. Дазвольце ў думках абняць і пацалаваць Вас.
        С.Савіч».
        Галіна Адамаўна глытала словы. Яна задыхалася. Спачатку захлынулася шчасцем. Потым у сэрца ўдарыла хваля ўдзячнасці жанчыне, якую, дарэчы, так і не пабачыла.
        Цяпер яна разумела Зосю і... палюбіла ў адзін міг, як сястру. Безумоўна, тая кахала яе мужа і адчувала, што гэта можа прывесці да няшчасця... А яна сама зведала няшчасце на поўную меру, таму і зрабіла так высакародна. Але, гэта высакароднасць! Сапраўдная. Без фальшу, без позы. Самаахвярная. Так магла зрабіць толькі жанчына, якая кахае гэтак жа моцна, як і яна, Галіна Адамаўна. Але цяпер у яе няма ні рэўнасці, ні злосці. Цяпер яна ўдзячна той, другой, і па-жаночы шкадуе яе.
        «Сапраўды, куды яна магла паехаць у такі час?» -Галіна Адамаўна глянула на акно, на шыбах якога мароз выткаў дзівосныя ўзоры. Адчула холад. Яна не ўбачыла, як Антон сеў каля стала. Пачула яго словы:
        – Сорам! Які сорам! – Ён цёр далоняй свой лоб.
        Цяпер Галіна Адамаўна і мужа цудоўна разумела і таксама пашкадавала. Падышла нячутна, ціха палажыла рукі на дужыя плечы. Памаўчала. Ён таксама нібы стаіўся, нібы чакаў, што ж будзе далей.
        – Табе цяжка?
        – Мне сорамна.
        – Ты кахаў яе?
        Ён перасмыкнуў плячамі, нібы хацеў скінуць яе рукі.
        – Зноў ты са сваім глупствам. Ды зразумей ты нарэшце, што гэта недарэчна... – Словы такія, што іх трэба было крычаць, а ён казаў ціха, стомленым абыякавым голасам. У яго бракавала сілы абурыцца. Ды і навошта?
        Яна прыціснулася шчакой да яго галавы, удыхнула знаёмы родны пах валасоў, і твар яе заззяў ад шчасця.
        – Каб ты ведаў, як я люблю цябе, ты не называў бы гэтага глупствам, ты разумеў бы...
        – Я ведаю, як ты любіш мяне. Але пара ўжо, каб твая любоў рабілася разумная.
        – Любоў ніколі не бывае разумнай, – адказала яна старой кніжнай ісцінай. А яму гэтая сцёртая ісціна чамусьці здалася амаль адкрыццём. Ён падумаў:
        «А праўда, ёсць яна ў каго, разумная любоў?»
        Антону Кузьмічу не зрабілася непрыемна ад таго, што жонка лашчыцца. Наадварот, яму раптам чамусьці захацелася ласкі. Ён узяў яе руку і прыціснуў да сваёй шчакі. Галіна Адамаўна ледзь стрымалася, каб не зарыдаць. Вось яна, яе перамога, яе шчасце. Ад такога раптоўнага шчасця бывае, што разрываецца сэрца. Яна баялася паварухнуцца, нібы яно магло выпырхнуць, шчасце, ці выплеснуцца з сэрца. А яна даражыла кожнай кропляй яго.
        Яны доўга маўчалі.
        Кажуць, мозг выпраменьвае электрычныя імпульсы.
        Каб яна мела здольнасць лавіць іх, то ўбачыла б, што яго мозг у той міг быў радыётэлескопам, які шукаў згубленую зорку.
        Дзе яна?
        Куды знікла?
        Галіна Адамаўна спытала нарэшце:
        – Будзем абедаць?
        – Будзем абедаць.
        Яна адарвалася ад яго, адчыніла шуфляду серванта, выхапіла бялюткі абрус, узмахнуўшы, заслала ім стол. Антон Кузьміч адышоў да акна. Жонка кінулася на кухню, уміг вярнулася з талеркамі, прыборамі. Паставіла на стол і з пяшчотай у голасе сказала:
        – Мы не сустракалі Новы год.
        Антон Кузьміч адказаў абыякава:
        – Не сустракалі...
        Ён не заўважыў, як яна знікала і з’яўлялася зноў. Некалі ён любаваўся яе спрытнасцю ў дамашняй рабоце: усё гарэла пад яе рукамі. Цяпер ён думаў пра іншае, не задумваючыся, адказваў ёй.
        – У нас не крануты ўвесь навагодні запас віна. Што ты будзеш піць?
        – Усё адно.
        – Шампанскае?
        – Не. Лепш каньяк.
        – Можа, паклікаць Кірылу?
        – Як хочаш.
        – Не. Я хачу быць з табой. Каб ніхто не перашкаджаў. Дзеці пайшлі на каток. Яны не паверылі, што ты так рана прыйдзеш.
        – На ноч бярэцца мароз.
        – Але... Пятнаццаць ужо.
        – У полі, напэўна, больш.
        – Натка лёгка адзяецца. Баюся, прастудзіцца.
        – Наташа не прастудзіцца.
        – Прашу вас, доктар, да стала.
        Ён здзівіўся, што за такі кароткі час – некалькі хвілін – яна так хораша і прыгожа сервіравала стол. У гэтай жанчыны свой талент: яна добрая маці і гаспадыня.
        Антон Кузьміч сеў за стол. Жонка села насупраць. Пільна, з замілаваннем і пяшчотай глядзела на яго. Гэтае замілаванне неяк дзіўна збянтэжыла яго. Зрабілася няёмка глядзець ёй у вочы. Ён заняўся бутэлькамі. Доўга адкаркоўваў бутэльку з каньяком. Яшчэ даўжэй, з асцярожнасцю – не заліць бы абрус! – шампанскае.
        Галіна любавалася яго вялікімі і прыгожымі рукамі, павольнымі рухамі.
        Ён наліў шампанскае ў высокія келіхі. Стралялі пахучымі пырскамі бурбалачкі, лопаючыся.
        – За нашых дзяцей! – першая прапанавала тост Галіна Адамаўна, па-мацярынску шчыра.
        – За нашых дзяцей.
        Наташа ціха адчыніла дзверы (у кожнага з іх свой ключ, бо выходзілі з дому і прыходзілі яны ў розны час), ціха палажыла канькі, ведаючы, што маці не любіць, калі стукаюць, а ў апошні час маці вельмі нервовая. І раптам паверх занавескі на шкляных дзвярах дзяўчынка ўбачыла, што маці і бацька сядзяць за сталом і... чокаюцца келіхамі. Памірыліся!
        Ёй гэта найлепшы навагодні падарунак. Таму не магла яна стрымаць сваёй дзіцячай непасрэднасці. Ускочыла ў пакой, калі яны толькі прыгубілі келіхі, здзівіўшы іх – адкуль узялася? – падбегла да бацькі, абняла, моцна пацалавала.
        – Я люблю цябе, тата! Ты добры, ты разумны! – Потым, як вавёрка, пераскочыла да маці, пацалавала яе. – І цябе люблю, мама! – І закружыла па пакоі, як на катку, грацыёзная ў сваіх блакітных штоніках, чырвоным світэры і такой жа чырвонай шапачцы. – Я люблю вас! Я ўсіх люблю! Усіх добрых людзей!
        Яраш засмяяўся, шчыра ўзрадаваны, што з’явілася дачка. Прапанаваў жонцы:
        – Вып’ем за добрых дзяцей. І за добрых людзей!
        Але, п’ючы, ён зноў падумаў пра Зосю. Дзе яна? Куды магла паехаць у такі час?

Падабаецца     Не падабаецца
2009–2020. Беларусь, Менск.